H TEXNH ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ

H TEXNH ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ

 Και να ‘μαστε πάλι εδώ να συζητούμε ακόμη μια φορά με αφορμή τα γλυπτά στους κυκλικούς κόμβους για την τέχνη στον δημόσιο χώρο. Η συζήτηση ξεκίνησε πριν αρκετά χρόνια, ήμουν στον Ημερήσιο Κήρυκα τότε, με τον κουρασμένο Βουκεφάλα του Μίλτου Παπαστεργίου. Ποιος επιλέγει τελικά τους καλλιτέχνες και ποιοι αποφασίζουν τι θα εκτεθεί; Η απευθείας ανάθεση αυξάνει τον κίνδυνο σε σχέση με έναν καλλιτεχνικό διαγωνισμό. Αλλά και πάλι σημασία έχει ποιος καθορίζει τη σύνθεση μιας επιτροπής. Οι καλλιτέχνες με τι κριτήρια θα επιλέγονται; Θα συμμετέχουν πτυχιούχοι ή και αυτοδίδακτοι; Θα πρέπει να έχουν συλλογή έργων τους (portfolio) ή όχι; Το έργο που θα τους ανατεθεί να δημιουργήσουν θα είναι έργο στρατευμένης ή ανεξάρτητης τέχνης και ποιας τάσης ή ρεύματος; Και οι πολίτες; Άλλοι θαυμάζουν και άλλοι βανδαλίζουν. Είναι θέμα παιδείας, κριτικής στάσης ή ανικανότητας του καλλιτέχνη να περάσει το μήνυμα; Θα πρέπει να το κατανοούν οι περισσότεροι ή μόνο οι μυημένοι;

Ας το πάρουμε από την αρχή. Ακόμη και ο όρος «δημόσια τέχνη» είναι δύσκολο να αποδοθεί. Είναι η τέχνη για την οποία δαπανάται δημόσιο χρήμα ή η τέχνη που είναι σε δημόσια θέα; (Σ’ εκείνη την περίπτωση θα πρέπει να συζητήσουμε και για την αισθητική ιδιοκτητών ιδιωτικών χώρων που εκθέτουν εικαστικές επιλογές τους στη θέα των περαστικών). Είναι η «γραφή» του καλλιτέχνη που προσφέρεται σε ατομική «ανάγνωση» ή ένας τρόπος για να δείξει η περιοχή την ιστορία και την παράδοσή της; (Ο Βουκεφάλας και το Μυρμήγκι – Μυρμιδόνας είναι δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα: αλλιώς να το βλέπεις ως εικαστική πρόταση κι αλλιώς ως σύμβολο μια πόλης). Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η αναζήτηση των κινήτρων …των παραγγελιοδόχων. Το κάνουν στο πλαίσιο πολιτικών ή άλλων σχέσεων, για την ματαιοδοξία τους ή για να προσκαλέσουν τουρισμό ή να προκαλέσουν μια συνομιλία γενεών;
Αναμφίβολα, είναι σημαντική η τέχνη σε δημόσιο χώρο, λόγω της αμεσότητας που έχει στον περαστικό.

 Είναι ο τρόπος να «βγει» το μουσείο στις πλατείες και τους δρόμους, να πλησιάσει και να αιφνιδιάσει πολιτιστικά τον περαστικό. Με την καθημερινή έκθεσή τους τα εικαστικά έργα καλλιεργούν αισθητικά και πνευματικά τους πολίτες. Είναι μια άλλης μορφής επικοινωνία και συνομιλία με την τέχνη. Η λέξη κλειδί ωστόσο είναι η λέξη σεβασμός. Ο διαχειριστής πολιτικός θα πρέπει να σέβεται το δημόσιο χρήμα και τους εντολοδόχους του και ο καλλιτέχνης θα πρέπει να σέβεται τον εαυτό του και τον δημόσιο χώρο, γιατί δεν του ανήκει. Ένα γλυπτό δεν «φυτεύεται» οπουδήποτε. Αναδύεται από τον χώρο. Ιδανικά, γίνεται ένα με τον χώρο. Σαν να ανήκε πάντα εκεί! Μια πόλη – ανοιχτό μουσείο πρέπει να έχει πολιτικούς με όραμα και καλλιτέχνες χωρίς εκπτώσεις στην αυτοεκτίμηση και στον δημόσιο χώρο.

 Υστερόγραφο: Εν προκειμένω, θεωρώ ότι ήταν σωστή η απόφαση της Περιφέρειας να κοσμήσει τους κυκλικούς κόμβους με γλυπτά έργα. Δεν είμαι ειδικός για να τα αξιολογήσω. Προφανώς, άλλα μου αρέσουν και άλλα όχι. Θεωρώ εσφαλμένη πολιτική επιλογή, αν δεν συστήθηκε καλλιτεχνική επιτροπή (έστω σ’ έναν άτυπο, συμβουλευτικό ρόλο) ή αν εξαιρέθηκαν γλύπτες της πόλης από τη διαδικασία. Επίσης, θεωρώ ότι δεν μελετήθηκαν από ορισμένους γλύπτες οι θέσεις και οι διαστάσεις των κυκλικών κόμβων, αν κρίνω από τα μεγέθη ορισμένων έργων, που τοποθετήθηκαν. Θεωρώ απαράδεκτες ακραίες αντιδράσεις ορισμένων, που ισχυρίστηκαν ότι κάποια έργα είναι «για πέταμα». Φυσικά και θα μπορούσαν τα γλυπτά να έχουν κάποια σχέση με την πόλη και την ιστορία της μέσα από την ιδιαίτερη ματιά κάθε δημιουργού, αλλά αυτό δεν είναι το μείζον. Σε κάθε περίπτωση, ο χρόνος είναι το μέτρο της ποιότητας κάθε δημιουργίας.