Πρωτομαγιά: Σαν σήμερα πριν 82 χρόνια εκτελέστηκαν οι 200 της Καισαριανής

Είναι η πρώτη επέτειος μνήμης που μπορούμε να βλέπουμε τα πρόσωπα των 200 αγωνιστών που εκτελέστηκαν από τους ναζιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής 

Τα ξημερώματα της Πρωτομαγιάς του 1944 οι 200 κομμουνιστές εκτελούνται από τους ναζί κατακτητές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Χρειάστηκε ένας Γερμανός στρατιωτικός και ένας έμπορος στο Βέλγιο προκειμένου 82 χρόνια μετά να δούμε τα πρόσωπά τους την στιγμή της θυσίας τους.

Οι 200 της Καισαριανής εκτελέστηκαν ως αντίποινα για τη δράση της αντιστασιακής οργάνωσης του ΕΛΑΣ. Ήταν κρατούμενοι από την μεταξική δικτατορία και παραδόθηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής στις δυνάμεις των ναζιστών όταν η Ελλάδα υπέγραψε την παράδοση της.

Από το τέλος του 1936 έλαβε χώρα μαζική καταστολή πολιτικών αντιφρονούντων από το δικτατορικό καθεστώς του Μεταξά, κυρίως μελών και υποστηρικτών του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, με βάση το Ιδιώνυμο του Ελευθέριου Βενιζέλου.

Τον Φεβρουάριο του 1937, το καθεστώς άρχισε να συγκεντρώνει τους κομμουνιστές και άλλους αγωνιστές στο φρούριο της Ακροναυπλίας, στις φυλακές της Κέρκυρας και σε μικρά νησιά του Αιγαίου. Το 1940 αρνήθηκε την αποφυλάκισή τους, ώστε να στρατευθούν εναντίον των κατακτητών στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, απαιτώντας την υπογραφή δήλωσης μετανοίας και αποκήρυξης του κομμουνισμού.

Στις 30 Απριλίου 1944 κυκλοφόρησε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου η φήμη ότι τα SS σκόπευαν να εκτελέσουν 200 κρατούμενους ως αντίποινα. Ο διοικητής Καρλ Φίσερ (Karl Fischer) κάλεσε κάποιους από τους προϊσταμένους στα συνεργεία, όλους Ακροναυπλιώτες κομμουνιστές, και τους ζήτησε να υποδείξουν ποιοι μη κρατούμενοι από την εποχή του καθεστώτος Μεταξά θα μπορούσαν να τους αντικαταστήσουν, καθώς οι ίδιοι θα μεταφέρονταν την επομένη σε άλλο στρατόπεδο.

Επίσης, διέταξε τους κρατούμενους από τη Χαλκίδα να πάρουν πίσω τα προσωπικά τους είδη και να βρίσκονται μπροστά στα μαγειρεία την επομένη το πρωί, προκειμένου να μεταφερθούν σε άλλο στρατόπεδο. Με δεδομένη τη φήμη για μαζική εκτέλεση, όλοι όσοι μίλησαν με τον Φίσερ πίστεψαν ότι επρόκειτο να εκτελεστούν. Έτσι, οι Ακροναυπλιώτες προσπάθησαν να αποχαιρετήσουν όσους περισσότερους από τους φίλους τους ήταν δυνατόν.

Ακολούθως μαζεύτηκαν στον θάλαμο 1 του Μπλοκ 3, όπου με μουσική από δύο κιθάρες κι ένα βιολί έγινε αποχαιρετιστήριο γλέντι. Το επόμενο πρωί, πριν από το προσκλητήριο, συγκέντρωσαν τους Χαλκιδαίους και τους επιβίβασαν σε φορτηγά που τους απομάκρυναν από το στρατόπεδο. Μετά το πρωινό συσσίτιο, ο Φίσερ κάλεσε γενικό προσκλητήριο, στο οποίο διάβασε μια λίστα διακοσίων ονομάτων. Αυτοί ήταν οι 200 που θα εκτελούνταν, ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γερμανού στρατηγού. Η ομάδα των μελλοθανάτων περιλάμβανε όλους τους Ακροναυπλιώτες, πλην 16 ατόμων, τους Αναφιώτες και μερικούς άλλους κρατούμενους.

Μετά την επίθεση των ανταρτών του ΕΛΑΣ, η Καθημερινή στις 30 Απριλίου 1944 δημοσίευσε την εξής ανακοίνωση των κατοχικών δυνάμεων:

«Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:

Ο τυφεκισμός 200 Κομμουνιστών την 1.5.1944. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων. Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς. Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος».

Οι οργανώσεις του ΕΑΜ και της Κομματικής Οργάνωσης Αθηνών του ΚΚΕ προσπάθησαν σε συνδικαλιστικό και φοιτητικό επίπεδο να τους διασώσουν, ενώ έγινε προσπάθεια και για ένοπλη επέμβαση από τον ΕΛΑΣ, η οποία δεν πραγματοποιήθηκε.

Έγιναν ψηφίσματα σωματείων υπέρ της σωτηρίας των μελλοθάνατων, έγινε συγκέντρωση συγγενών στη Μητρόπολη, ενώ ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός στο διαμέρισμά του προσευχόταν υπέρ της σωτηρίας τους. Όταν αργά τη νύχτα εμφανίστηκε μπροστά στις απελπισμένες γυναίκες είπε: «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα και το μόνο που μου απομένει είναι να παρακαλώ τον Θεό».

Η εκτέλεση

Το ξημέρωμα της 1ης Μαΐου 1944 συγκεντρώθηκαν μπροστά στα μαγειρεία όπου, πριν επιβιβαστούν στα αυτοκίνητα, άρχισαν να τραγουδούν τον Εθνικό ύμνο, το τραγούδι της Ακροναυπλίας και τον σκοπό του δημοτικού τραγουδιού Σουλιώτισσες του Χορού του Ζαλόγγου μπροστά στα μάτια των έκπληκτων ναζί που δεν είχαν τρόπο να αντιδράσουν.

Μάλιστα από τις φωτογραφίες βλέπουμε ότι είχαν φορέσει τα πιο καλά και καθαρά ρούχα τους προκειμένου να είναι έτοιμα τα σώματα τους για ταφή από τους συγγενείς τους.

Οι 200 του Χαϊδαρίου μεταφέρθηκαν στο σκοπευτήριο της Καισαριανής και ανά 20 άτομα εκτελέστηκαν με οπλοπολυβόλα. Οι σοροί μεταφέρθηκαν στο Τρίτο Νεκροταφείο Αθηνών, όπου τάφηκαν σε ατομικούς τάφους.

Μεταξύ των εκτελεσμένων, ήταν ο Μικρασιάτης Ναπολέων Σουκατζίδης (εκτελούσε και χρέη διερμηνέα) και ο Αντώνης Βαρθολομαίος, στελέχη του ΚΚΕ με χρέη στρατοπεδάρχη, που ξεχώρισαν για την αυτοθυσία τους, αφού αρνήθηκαν να εκτελεστεί άλλος στη θέση τους όπως τους προτάθηκε από τον διοικητή Φίσερ.

Επίσης, ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ Στέλιος Σκλάβαινας, όπως και οι κομμουνιστές δημοτικοί σύμβουλοι της Καβάλας (εξελέγησαν το 1934 και καθαιρέθηκαν τέσσερις μήνες αργότερα), ο Παρασκευάς Μακέδος και ο Νίκος Νεγρεπόντης.

Ο Βασίλης Μπαρτζιώτας στο βιβλίο του «Άστραψε φως η Ακροναυπλία» αναφέρει ότι ήταν 135 στους 200 οι φυλακισμένοι Ακροναυπλιώτες που εκτελέστηκαν την 1η Μαΐου του 1944 στην Καισαριανή. Μεταξύ των 200 εκτελέστηκαν και έξι τροτσκιστές και πέντε αρχειομαρξιστές.

Σύμφωνα με την απολογία του Χέλμουτ Φέλμυ στη Δίκη της Νυρεμβέργης, ο συνταγματάρχης Παπαδόγγονας λόγω προσωπικής συμπάθειας στον υποστράτηγο Φραντς Κρεχ, διέταξε χωρίς ανωτέρα εντολή είτε από τη Γερμανική διοίκηση είτε από το Υπουργείο Εσωτερικών, τη θανάτωση 100 αντιστασιακών ή ύποπτων για αντιστασιακή δράση, ενώ παρόμοια ήταν και τα συναισθήματα από ένα κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας.

Παράλληλα οι Γερμανοί σκότωσαν άλλους 25 στην Αθήνα. Συνολικά εκτελέστηκαν ως αντίποινα τουλάχιστον 325, ενώ υπήρξαν και άλλοι νεκροί στον δρόμο της επιστροφής της 117 Μεραρχίας από τους Μολάους στη Σπάρτη. Ο Χέλμουτ Φέλμυ δικαιολόγησε τον αριθμό των εκτελεσμένων λόγω της ιδιότητας του Κρεχ ως διοικητή Μεραρχίας.