Τι αλλαγές φέρνει η νέα ΚΑπ και η «πράσινη συμφωνία»

Η νέα ΚΑΠ και η «πράσινη συμφωνία»

Χωρίς πυξίδα βρίσκονται οι αγρότες σε ότι αφορά την εφαρμογή της νέας ΚΑΠ από 1-012-23, καθώς ακόμη δεν έχει υπάρξει ούτε ενημέρωση , ούτε τελική έγκριση του εθνικού στρατηγικού σχεδίου, παρά μόνο μία εικόνα για τις συνδεδεμένες ενισχύσεις. Η νέα ΚΑΠ όμως εισάγει νέα δεδομένα και υποχρεώσεις στους παραγωγούς, όπως είναι το λεγόμενο «green deal” («Πράσινη συμφωνία») και το “from farm to fork” ( η συμφωνία για την υγιεινή και ασφάλεια των τροφίμων).

Η καινούργια πρόκληση της νέα ΚΑΠ είναι να συμβάλει στην «πράσινη συμφωνία» για την προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, η οποία ορίζει ότι μέχρι το 2030 θα πρέπει να έχουν μειωθεί αρκετά οι εκπομπές αερίου του θερμοκηπίου και μέχρι το 2050 αυτές να έχουν ισοσκελιστεί.

Η «πράσινη συμφωνία» αναλύεται σε 9 ειδικές στρατηγικές με 2 εξ αυτών να έχουν αμιγώς αγροτικό χαρακτήρα. Πρόκειται για τη στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» και τη στρατηγική για τη «Βιοποικιλότητα», οι οποίες έχουν συγκεκριμένους στόχους και οδηγίες που οφείλει κάθε κράτος μέλος να τις ενσωματώσει με παρεμβάσεις είτε στον Πυλώνα 1 είτε στον Πυλώνα 2 στο στρατηγικό του σχέδιο.

Η «Πράσινη Συμφωνία» θέτει και συγκεκριμένους στόχους: α) Μέχρι το 2030 το 25% της καλλιεργούμενης γεωργικής έκτασης της Ευρώπης θα πρέπει να χρησιμοποιείται για βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία, β) Μείωση κατά 50% της χρήσης φυτοφαρμάκων, γ) Μείωση κατά 50% της χρήσης αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία, δ) Μείωση κατά 50% της χρήσης επικίνδυνων χημικών, ε) Μείωση κατά 50% της απώλειας θρεπτικών στοιχείων και ιδιαίτερα αζώτου και φωσφόρου, Ζ) Αύξηση κατά 30% των προστατευόμενων περιοχών σε στεριά και θάλασσα, Η) Αύξηση κατά 10% αυστηρά προστατευόμενων περιοχών, Θ) Το 10% της καλλιεργούμενης έκτασης κάθε κράτους μέλους να αφιερώνεται στη διατήρηση της βιοποικιλότητας.

Αυτές οι φιλοπεριβαλλοντικές στρατηγικές εξειδικεύονται με νούμερα και στους δύο πυλώνες τα οποία το κάθε κράτος μέλος θα πρέπει να τα ενσωματώσει στο Εθνικό του Στρατηγικό του Σχέδιο.

Για την Ελλάδα η καθυστέρηση στην έγκριση του Εθνικού στρατηγικού σχεδίου εμπεριέχει την αβεβαιότητα των παραγωγών για τη νέα χρονιά και την αδυναμία να προχωρήσουν σε σχεδιασμό των καλλιεργειών καθώς μπαίνουν στις σπορές των χειμερινών σιτηρών, χωρίς να γνωρίζουν τι γίνεται με την αμειψισπορά, τι ισχύει για την αγρανάπαυση, αν θα υπάρχουν οικολογικές εστίες, αν θα ισχύουν οι 3 καλλιέργειες στα 300 στρέμματα όπως και στην προηγούμενη ΚΑΠ. Μέχρι τώρα αγρότες και γεωπόνοι γνωρίζουν μόνο το 60% των χρημάτων που θα εισπράττουν από την ενιαία ενίσχυση η οποία σταδιακά  μέχρι το 2026 θα περιοριστεί στα 21,5 ευρώ το στρέμμα στις αροτραίες καλλιέργειες στα 27,5 ευρώ το στρέμμα για τις δενδρώδεις και στα 17,5 ευρώ για τα βοσκοτόπια. Το υπόλοιπο 40% θα προκύπτει από τα λεγόμενα οικολογικά σχήματα. Δεν υπάρχει ενημέρωση για την ανθρακοδεμευστική γεωργία και τι αυτή συνεπάγεται, παρά το γεγονός ότι είναι εκείνη η δράση που εστιάζει ακριβώς στους στόχους του green deal με τη δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα από τα φυτά είτε τα C4 (πχ καλαμπόκι ή δέντρα) ή τα C3 μέσω της φωτοσύνθεσης αλλά και της ενσωμάτωσης του στο έδαφος.

Η Ολλανδία προχώρησε στην περικοπή κατά 50% του ζωικού κεφαλαίου στα βοοειδή λόγω του μεθανίου που εκλύουν τα βουστάσια από το μηρυκασμό (αναερόβια διαδικασία) καθώς ως γνωστόν το μεθάνιο είναι 80 φορές πιο δραστικό αέριο του θερμοκηπίου σε σχέση με το διοξείδιο του άνθρακα, όπως και σε περικοπή στη χρήση αζωτούχων λιπασμάτων και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να υπάρξουν το καλοκαίρι μεγάλες κινητοποιήσεις αγροτών κατά της κυβέρνησης Ρούτε.

Μην εκπλαγούμε κάποια στιγμή να μπουν περιορισμοί και στους ορυζώνες στη Βόρεια Ελλάδα στο Στρυμώνα και στο θερμαϊκό γιατί και η καλλιέργεια του ρυζιού καθώς είναι αναερόβια εκλύει μεθάνιο

Ο περιορισμός των δραστικών επίσης έχει φέρει αναστάτωση στους αγρότες και της Ελλάδας, όπως και σε όλο το Μεσογειακό νότο. Μελέτη του ΕΣΥΦ δείχνει πως αν περιοριστούν τα εντομοκτόνα τότε θα έχουμε απώλεια της παραγωγής σε βαμβάκι, καλαμπόκι, μηλοειδή, αμπέλια και ελιά από 30 έως και 60%. Σκεφτείτε για παράδειγμα την επόμενη χρονιά να έχουμε προσβολή από ρόδινο ή πράσινο σκουλήκι στο βαμβάκι και να υπάρχει περιορισμός στη χρήση των δραστικών. Υπάρχουν οικολογικά σκευάσματα που θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν ασθένειες, ζιζάνια και προσβολές από έντομα στις φυτείες, ενώ και το κομφούζιο η σεξουαλική σύγχυση δηλαδή των εντόμων και οι βιοδιεγέρτες μπορούν να «δουλέψουν», αλλά σε χώρες με μεγαλύτερο και όχι κατακερματισμένο κλήρο όπως συμβαίνει με την Ελλάδα.  Απαιτείται συνεπώς χρόνος προσαρμογής και έρευνα και φυσικά κεφάλαια από τις πολυεθνικές της βιοτεχνολογίας για να αναπτυχθούν τα βιολογικά σκευάσματα και να ναπτυχθούν στις συνθήκες της ελληνικής γεωργίας.

 Σε ότι αφορά δε την ασφάλεια στο πιάτο του καταναλωτή το λεγόμενο from farm to fork, δεν είναι βέβαιο ότι η επέκταση των βιολογικών είναι η απάντηση με βάση τα νέα δεδομένα του παγκόσμιου πληθωρισμού και της ακρίβειας στους καταναλωτές. Η ολοκληρωμένη διαχείριση από την άλλη θέτει τους ίδιους και ακόμη πιο αυστηρούς κανονισμούς στην ασφάλεια και την υγιεινή των τροφίμων. Τέλος σε ότι αφορά την προστασία της βιοποικιλότητας είναι θετικό το γεγονός ότι η Ευρώπη είναι χαρακτηρισμένη ως non GMO περιοχή του πλανήτη, χωρίς ωστόσο να έχουν προχωρήσει επαρκώς οι νομοθεσίες των κρατών μελών, εντούτοις εν μέρει προστατεύεται η βιοποικιλότητα επαρκώς, ενώ και περιορισμός των χημικών ψεκασμών συμβάλλει στην προστασία των ωφέλιμων εντόμων και κυρίως των μελισσών που είναι τόσο σημαντικές για την επικονίαση.

Στον Πυλώνα 1 που αφορά τις άμεσες ενισχύσεις το 25% των κονδυλίων θα πρέπει να αφιερωθεί στη σύσταση οικολογικών σχημάτων. Στη χώρα μας που έχει 2,1 δισ. τον χρόνο και συνολικά 14,5 δισ. την επταετία, το 25% αντιστοιχεί σε 460 εκατ. τον χρόνο. Μετά τη μεταβατική διετία αν δεν δηλωθούν τα χρήματα χάνονται.

Ουσιαστικά πρόκειται για τη μετεξέλιξή του «πρασινίσματος» που γίνονται μέσω των δηλώσεων ΟΣΔΕ του ΟΠΕΚΕΠΕ.

Στον Πυλώνα 2, που αφορά τα επενδυτικά μέτρα, σχέδια βελτίωσης, μεταποίησης κ.ά., το 35% των δαπανών θα πρέπει να αφιερωθούν σε δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος, όπως διαχείριση αποβλήτων, επαναχρησιμοποίηση αποβλήτων, μείωση των συσκευασιών, καινοτομία, ενημέρωση του καταναλωτή κ.ά.

Αυτοί οι όροι θα πρέπει να ενταχθούν στα επόμενα σχέδια βελτίωσης του 2023-2025 και να είναι επιλέξιμες δαπάνες με τους αγρότες να είναι υποχρεωμένοι να τους τηρήσουν.

Δεύτερο σημαντικό στοιχείο της νέας ΚΑΠ είναι ότι αλλάζει το μοντέλο ελέγχου. Από το μοντέλο της συμμόρφωσης, έρχεται το μοντέλο της επίδοσης με αξιολόγηση του κόστους. Σε περίπτωση που οι όροι δεν τηρούνται θα υπάρχουν «πέναλτι» με οριζόντιες μειώσεις.

Για τους ελέγχους θα χρησιμοποιούνται οι νέες τεχνολογίες όπου με τη βοήθεια δορυφόρων και του συστήματος «Κοπέρνικος» θα ανιχνεύονται, για παράδειγμα, πόσα στρέμματα σπάρθηκαν (monitoring το οποίο εφαρμόστηκε πιλοτικά στο Ν. Καρδίτσας).