Θεσσαλία χωρίς αντιπλημμυρική ασπίδα; Το χρονικό των καθυστερήσεων στα μεγάλα έργα μετά την αποχώρηση της HVA

Από τις εξαγγελίες μετά τον «Ιανό» το 2020 και το σχέδιο που παρουσιάστηκε στο Δημαρχείο Κιλελέρ το 2024, μέχρι την αποχώρηση των Ολλανδών και τις εκκρεμότητες στις εργολαβίες – Φράγματα Μουζακίου και Πύλης, Γυρτώνη, Κάρλα και καθαρισμοί των παραποτάμων του Πηνειού παραμένουν κρίσιμα ζητούμενα για την ασφάλεια του θεσσαλικού κάμπου

Έξι χρόνια μετά τον «Ιανό» και τρία χρόνια μετά τον «Daniel», η Θεσσαλία εξακολουθεί να περιμένει την ολοκλήρωση ενός συνεκτικού σχεδίου αντιπλημμυρικής θωράκισης. Η αποχώρηση της ολλανδικής εταιρείας HVA από τη διαδικασία εκπόνησης μελετών για σημαντικά έργα επαναφέρει με δραματικό τρόπο το ερώτημα: ποιος είναι πλέον ο σχεδιασμός για την προστασία του θεσσαλικού κάμπου και, κυρίως, πότε θα περάσουν τα έργα από τις εξαγγελίες και τις μελέτες στην κατασκευή;

Η εξέλιξη με την HVA δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο επεισόδιο. Είναι ο τελευταίος κρίκος μιας μακράς αλυσίδας καθυστερήσεων, αλληλοεπικαλύψεων αρμοδιοτήτων και εκκρεμοτήτων, σε μια περιοχή που έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα από τις μεγάλες πλημμύρες.

Από τον «Ιανό» στο σχέδιο των μεγάλων έργων

Το φθινόπωρο του 2020, μετά τις καταστροφές του «Ιανού», η ανάγκη για μεγάλα αντιπλημμυρικά και υδρονομικά έργα στη Θεσσαλία μπήκε ψηλά στην κυβερνητική ατζέντα. Στο επίκεντρο βρέθηκαν παρεμβάσεις όπως το φράγμα Μουζακίου, το φράγμα Πύλης, τα έργα στον Ενιπέα, αλλά και οι παρεμβάσεις στους παραποτάμους του Πηνειού, στην περιοχή της Καρδίτσας.

Την ίδια περίοδο ανατέθηκε στην ΤΕΡΝΑ η μελέτη παρεμβάσεων στους ποταμούς Ιταλικό, Καλέντζη και Πάμισο. Πρόκειται για υδατορέματα με ιδιαίτερη σημασία για την απορροή των υδάτων στον κάμπο της Καρδίτσας και ειδικότερα στην περιοχή του Παλαμά, η οποία βρέθηκε στο επίκεντρο των καταστροφών του Daniel.

Ωστόσο, η πάροδος των ετών δεν συνοδεύτηκε από την αντίστοιχη πρόοδο στην κατασκευή των έργων. Και το 2023 ήρθε ο Daniel, αποκαλύπτοντας με τον πιο οδυνηρό τρόπο πόσο ευάλωτη παρέμενε η Θεσσαλία.

Το νέο σχέδιο στο Δημαρχείο Κιλελέρ το 2024

Στις 2 Σεπτεμβρίου 2024, έναν χρόνο μετά τον Daniel, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης βρέθηκε στο Δημαρχείο Κιλελέρ, στη Νίκαια, όπου παρουσιάστηκε το «Στρατηγικό Σχέδιο για την Ανασυγκρότηση της Θεσσαλίας – Φράγματα, Υποδομές και Έργα Υδρονομίας».

Τότε ανακοινώθηκε ότι τέσσερα μεγάλα έργα –τα φράγματα Πύλης και Μουζακίου, η διώρυγα μεταφοράς νερού από τη Γυρτώνη προς την Κάρλα και οι παρεμβάσεις στην Κάρλα– θα αποκτούσαν μελετητική ωριμότητα με χρηματοδότηση από την Ένωση Ελληνικών Τραπεζών. Ο πρωθυπουργός είχε μιλήσει για την ανάγκη να προχωρήσουν οι μελέτες και να υπάρξει μακροπρόθεσμη λύση στη διαχείριση των υδάτων.

Η HVA ανέλαβε κομβικό ρόλο στην τεχνική υποστήριξη και στην επικαιροποίηση του σχεδιασμού. Το σχέδιο παρουσιάστηκε ως ο οδικός χάρτης για την επόμενη ημέρα της Θεσσαλίας. Σήμερα, όμως, η αποχώρηση της εταιρείας και οι διαφωνίες για την παράδοση στοιχείων και παραδοτέων δημιουργούν νέα αβεβαιότητα.

Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η HVA διεκδικεί εξώδικα περίπου 2,5 εκατ. ευρώ για εργασίες που υποστηρίζει ότι έχει εκτελέσει, ενώ από την άλλη πλευρά προβάλλονται ζητήματα σχετικά με την πληρότητα των παραδοτέων και τις συμβατικές υποχρεώσεις. Πρόκειται για διαφορά που χρειάζεται πλήρη και επίσημη αποσαφήνιση, καθώς το κρίσιμο ερώτημα είναι τι μελετητικό υλικό έχει παραχθεί, τι έχει παραδοθεί και τι μπορεί να αξιοποιηθεί άμεσα από το Δημόσιο.

Η ΤΕΡΝΑ και οι παραπόταμοι του Πηνειού που περιμένουν

Εξίσου χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των έργων στους παραποτάμους του Πηνειού, Ιταλικό, Καλέντζη και Πάμισο. Οι μελέτες για καθαρισμούς και διαπλατύνσεις των κοιτών έχουν ολοκληρωθεί και, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, έχουν λάβει τις απαιτούμενες εγκρίσεις.

Παρά ταύτα, η εργολαβία δεν έχει εγκατασταθεί, με αποτέλεσμα να παραμένει σε εκκρεμότητα η υλοποίηση παρεμβάσεων που είχαν δρομολογηθεί ήδη από το 2020. Τον Οκτώβριο του 2026 ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας Δημήτρης Κουρέτας ζήτησε από τον υπουργό Υποδομών Χρίστο Δήμα να παραδοθούν στην Περιφέρεια οι σχετικές μελέτες, προκειμένου να εξεταστεί η δυνατότητα να προχωρήσει η δημοπράτηση έργων, με στόχο παρεμβάσεις συνολικού ύψους περίπου 50 εκατ. ευρώ.

Η καθυστέρηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την περιοχή του Παλαμά. Οι συγκεκριμένοι παραπόταμοι συνδέονται άμεσα με την απορροή των υδάτων στην πεδινή ζώνη της Καρδίτσας, η οποία υπέστη τεράστιες καταστροφές το 2023. Το γεγονός ότι μελέτες που ξεκίνησαν μετά τον Ιανό δεν έχουν ακόμη μετατραπεί σε εργοτάξια είναι από μόνο του ένα σοβαρό ζήτημα που απαιτεί απαντήσεις.

Τι προβλέπει ο σχεδιασμός για τον πλημμυρικό κίνδυνο

Η ανάγκη των παρεμβάσεων δεν αποτελεί απλώς πολιτική ή αυτοδιοικητική εκτίμηση. Τα επίσημα Σχέδια Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας για το υδατικό διαμέρισμα Θεσσαλίας καταγράφουν εκτεταμένες ζώνες δυνητικά υψηλού κινδύνου, μεταξύ των οποίων η χαμηλή ζώνη του Πηνειού και των παραποτάμων του, καθώς και περιοχές της λεκάνης του Ενιπέα.

Αυτό σημαίνει ότι η προστασία του κάμπου δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε αποκαταστάσεις αναχωμάτων και αποσπασματικούς καθαρισμούς μετά από κάθε καταστροφή. Απαιτεί συνδυασμό έργων ορεινής υδρονομίας, συγκράτησης και ελεγχόμενης απορροής των νερών, φραγμάτων, διευθέτησης ποταμών και ολοκληρωμένης διαχείρισης των υδάτων.

Ο περιφερειάρχης Δημήτρης Κουρέτας, αναφερόμενος στις 13 Νοεμβρίου στην αποχώρηση της HVA, υποστήριξε ότι τα φράγματα Μουζακίου και Πύλης μπορούν να προσφέρουν αντιπλημμυρική θωράκιση άνω του 25% απέναντι σε φαινόμενα ανάλογης έντασης με τον Daniel. Πρόκειται για εκτίμηση του ίδιου, η οποία αναδεικνύει τη σημασία των έργων, αλλά χρειάζεται να συνοδεύεται από σαφή τεχνική τεκμηρίωση ως προς τις παραμέτρους και την περιοχή αναφοράς.

Το ερώτημα είναι πλέον ποιος αναλαμβάνει και πότε

Η αποχώρηση της HVA δημιουργεί ένα νέο κρίσιμο ερώτημα: θα υπάρξει άμεση ανάθεση σε άλλο τεχνικό φορέα για να ολοκληρωθούν οι μελέτες ή θα χαθεί ακόμη ένας κύκλος μηνών και ετών; Ποιος έχει σήμερα στην κατοχή του τα παραδοτέα, ποια έργα μπορούν να προχωρήσουν χωρίς νέες μελέτες και ποιο είναι το δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα για την κατασκευή τους;

Η Θεσσαλία έχει ανάγκη από σαφή απάντηση και όχι από έναν ακόμη κύκλο εξαγγελιών. Γιατί μετά τον Ιανό ήρθε ο Daniel, ενώ τα μεγάλα έργα που θα μπορούσαν να μειώσουν τον κίνδυνο εξακολουθούν να περιμένουν.

Το πραγματικό μέτρο της αντιπλημμυρικής θωράκισης δεν είναι οι παρουσιάσεις σε δημαρχεία, οι χάρτες και οι ανακοινώσεις. Είναι τα φράγματα που κατασκευάζονται, οι κοίτες που διευθετούνται, τα έργα ορεινής υδρονομίας που ολοκληρώνονται και οι υποδομές που λειτουργούν πριν από την επόμενη μεγάλη κακοκαιρία.

Για τον θεσσαλικό κάμπο, ο χρόνος που χάθηκε δεν αναπληρώνεται με νέες υποσχέσεις. Και η επόμενη πλημμύρα δεν θα περιμένει να λυθούν οι διαφορές μεταξύ εταιρειών και