Φωτό από την επίσκεψη της HVA στο Μουζάκι

Η εξώδικη διεκδίκηση 2,5 εκατ. ευρώ από την ολλανδική εταιρεία ανοίγει τον φάκελο της αντιπλημμυρικής θωράκισης της Θεσσαλίας. Οι προμελέτες που αναζητούσε η HVA, η σύμβαση των 7 εκατ. ευρώ, η δωρεά της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών και τα αναπάντητα ερωτήματα για το Master Plan και τον Αχελώο.

Δύο χρόνια μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του Daniel και τις κυβερνητικές εξαγγελίες για μια νέα, ασφαλέστερη Θεσσαλία, η αποχώρηση της ολλανδικής HVA International από την Ελλάδα και η εξώδικη διεκδίκηση 2,5 εκατ. ευρώ από το Ελληνικό Δημόσιο φέρνουν ξανά στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: τι ακριβώς έχει γίνει με τις μελέτες των μεγάλων αντιπλημμυρικών και υδατικών έργων που παρουσιάστηκαν ως προϋπόθεση για την ανασυγκρότηση του θεσσαλικού κάμπου;

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη διαφωνία μιας εταιρείας με το ελληνικό Δημόσιο. Αγγίζει τον συνολικό σχεδιασμό για την επόμενη ημέρα της Θεσσαλίας, την αξιοποίηση των χρημάτων που είχαν δεσμευτεί από τις ελληνικές τράπεζες και, κυρίως, το εάν τα έργα που εξαγγέλθηκαν θα περάσουν επιτέλους από τις παρουσιάσεις και τις υποσχέσεις στο στάδιο της κατασκευής.

Από το Master Plan στις επιμέρους μελέτες

Η συνεργασία της κυβέρνησης με την HVA ξεκίνησε μετά τον Daniel, με αντικείμενο την αποτίμηση των αιτιών και των επιπτώσεων της καταστροφής, αλλά και τη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για τη διαχείριση των υδάτων και την ανασυγκρότηση της Θεσσαλίας.

Το Master Plan της εταιρείας παρουσιάστηκε το 2024 και περιλάμβανε προτάσεις για την αντιπλημμυρική προστασία, την άρδευση, τη διαχείριση των υδατικών πόρων και την αναδιάρθρωση της αγροτικής παραγωγής. Ήταν μια συνολική προσέγγιση, με παρεμβάσεις τόσο σε επίπεδο υποδομών όσο και σε επίπεδο οργάνωσης της παραγωγής.

Όμως άλλο πράγμα το στρατηγικό σχέδιο και άλλο οι ώριμες τεχνικές μελέτες που απαιτούνται για να δημοπρατηθούν και να κατασκευαστούν συγκεκριμένα έργα.

Στο πλαίσιο αυτό εντάχθηκε και η επόμενη ανάθεση στην HVA, για την επικαιροποίηση και αναβάθμιση παλαιότερων μελετών, με στόχο την προετοιμασία τεσσάρων σημαντικών παρεμβάσεων: των φραγμάτων Πύλης και Μουζακίου, του καναλιού μεταφοράς νερού από τη Γυρτώνη προς την Κάρλα και της επέκτασης της λίμνης Κάρλας.

Η σχετική σύμβαση δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ 6362/19-11-2024 και αφορούσε αντικείμενο συνολικής αξίας 7 εκατ. ευρώ, χωρίς ΦΠΑ, με δωρεά της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών.

Επομένως, η ανάθεση δεν αφορούσε απλώς μια γενική συμβουλευτική υποστήριξη, αλλά συγκεκριμένη προσπάθεια μελετητικής ωρίμανσης έργων που θεωρούνται καθοριστικά για τη Θεσσαλία.

Πού βρίσκονται οι προμελέτες για Μουζάκι και Πύλη;

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη εκκρεμότητα.

Οι προμελέτες για τα μεσαία φράγματα Μουζακίου και Πύλης αποτελούν κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα που θα οδηγούσε στην υλοποίηση των έργων. Δεν αρκεί να υπάρχουν παλαιότερες αναφορές, σχεδιασμοί ή γενικές τεχνικές προσεγγίσεις. Χρειάζονται συγκεκριμένα στοιχεία, επικαιροποιημένες τεχνικές λύσεις και οι απαραίτητες μελέτες, ώστε να μπορεί να προχωρήσει η αδειοδότηση, η χρηματοδότηση και η δημοπράτηση.

Η HVA, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, υποστήριξε ότι δεν της παραδόθηκαν από την ελληνική πλευρά τα αναγκαία στοιχεία και οι προηγούμενες μελέτες για να προχωρήσει το σύνολο του συμβατικού αντικειμένου.

Από την άλλη πλευρά, το Ελληνικό Δημόσιο φέρεται να υποστηρίζει ότι η ολλανδική εταιρεία είχε συμβατική υποχρέωση να παραδώσει πρόσθετες μελέτες και στοιχεία, προκειμένου να προχωρήσει η διαδικασία πληρωμής.

Η αντιπαράθεση αυτή δημιουργεί μια σειρά από ερωτήματα που απαιτούν συγκεκριμένες απαντήσεις:

• Ποιες ακριβώς προμελέτες για τα φράγματα Μουζακίου και Πύλης υπήρχαν στις υπηρεσίες του υπουργείου;

• Σε ποια κατάσταση βρίσκονταν και γιατί δεν παραδόθηκαν εγκαίρως στην HVA;

• Ποιες εργασίες και παραδοτέα ολοκλήρωσε η ολλανδική εταιρεία;

• Ποια στοιχεία της σύμβασης δεν εκπληρώθηκαν και από ποια πλευρά;

• Πού βρίσκονται σήμερα τα παραδοτέα και ποιος έχει την ευθύνη να συνεχίσει τις μελέτες;

Πρόκειται για ερωτήματα που δεν μπορούν να απαντηθούν με γενικές διαβεβαιώσεις περί συνεργασίας ή τεχνικών δυσκολιών. Χρειάζεται να δοθεί στη δημοσιότητα η πραγματική εικόνα του φακέλου.

Τα 20 εκατ. ευρώ ή τα 50 εκατ. της Ένωσης Τραπεζών;

Ένα ακόμη ζήτημα που απαιτεί αποσαφήνιση αφορά τη χρηματοδότηση.

Στις κυβερνητικές εξαγγελίες είχε γίνει λόγος για εξασφαλισμένους πόρους από την Ελληνική Ένωση Τραπεζών, ώστε να προχωρήσουν γρήγορα οι μελέτες των μεγάλων υδατικών έργων στη Θεσσαλία.

Ωστόσο, πρέπει να διαχωριστεί η χρηματοδότηση της συγκεκριμένης σύμβασης με την HVA, ύψους 7 εκατ. ευρώ, από τη συνολικότερη τραπεζική δωρεά για υδατικά έργα.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του «Βήματος», η συνολική δωρεά της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών ανερχόταν σε 50 εκατ. ευρώ, από τα οποία μέχρι τότε είχαν εκταμιευθεί μόλις 4,8 εκατ. ευρώ. Τα υπόλοιπα 45,2 εκατ. ευρώ παρέμεναν στις δωρήτριες τράπεζες, καθώς δεν είχαν υποβληθεί αιτήματα πληρωμής από την αναθέτουσα δημόσια αρχή.

Εδώ χρειάζεται να διευκρινιστεί και η αναφορά στα 20 εκατ. ευρώ που συνδέεται με τις αρχικές δεσμεύσεις για τις μελέτες. Ποιο ακριβώς ποσό είχε προβλεφθεί αρχικά για το συγκεκριμένο πρόγραμμα, πώς διαμορφώθηκε στη συνέχεια η συνολική δωρεά και πόσα χρήματα έχουν πράγματι καταβληθεί για κάθε επιμέρους μελέτη;

Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα υπάρχουν διαθέσιμα, αλλά γιατί δεν έχουν αξιοποιηθεί για να προχωρήσουν έργα που η ίδια η κυβέρνηση χαρακτήρισε επείγοντα για την ασφάλεια της Θεσσαλίας.

Θα αξιοποιηθούν τα πορίσματα της HVA για την ανασύσταση του κάμπου;

Ένα δεύτερο, εξίσου σοβαρό ζήτημα αφορά την τύχη του αρχικού Master Plan.

Η μελέτη της HVA δεν περιοριζόταν στα φράγματα. Περιλάμβανε έναν ευρύτερο σχεδιασμό για τη διαχείριση των υδάτων, την αναδιοργάνωση των αρδευτικών υποδομών, την αντιπλημμυρική προστασία και την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της θεσσαλικής γεωργίας.

Το σχέδιο περιέγραφε μια διαφορετική προσέγγιση για τον θεσσαλικό κάμπο, όπου η διαχείριση του νερού θα αποτελούσε βασικό παράγοντα τόσο για την προστασία από πλημμύρες όσο και για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.

Θα αξιοποιηθούν τελικά τα πορίσματα αυτά από τα αρμόδια υπουργεία και την Περιφέρεια Θεσσαλίας; Έχουν ενσωματωθεί στον σχεδιασμό των έργων που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη; Υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εφαρμογής ή κινδυνεύουν να παραμείνουν στα συρτάρια ως ένα ακόμη σχέδιο που παρουσιάστηκε μετά από μια μεγάλη καταστροφή;

Η αποχώρηση της εταιρείας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το Master Plan ακυρώνεται. Τα παραδοτέα που έχουν παραληφθεί από το Δημόσιο αποτελούν ξεχωριστό ζήτημα και θα πρέπει να αποσαφηνιστεί ποια από αυτά είναι διαθέσιμα και αξιοποιήσιμα.

Μουζάκι και Αχελώος: Υπάρχει αλληλεξάρτηση;

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά και η σχέση του φράγματος Μουζακίου με το έργο μεταφοράς νερού από τον Αχελώο στη Θεσσαλία.

Το ζήτημα δεν είναι καινούργιο. Ο δήμαρχος Μουζακίου Φάνης Στάθης έχει δηλώσει δημόσια ότι «φράγμα Μουζακίου χωρίς τη μερική μεταφορά νερών από τον άνω ρου του Αχελώου δεν μπορεί να υπάρξει».

Η τοποθέτηση αυτή αναδεικνύει μια κρίσιμη τεχνική και πολιτική παράμετρο: το φράγμα Μουζακίου δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένο από τον ευρύτερο σχεδιασμό διαχείρισης των υδάτων της Δυτικής Θεσσαλίας και από τις διαθέσιμες ποσότητες νερού.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως το σύνολο του έργου του Αχελώου εξαρτάται από την κατασκευή του φράγματος Μουζακίου ή το αντίστροφο. Χρειάζεται να αποσαφηνιστούν οι τεχνικές παραδοχές, οι προβλεπόμενες παροχές και ο τρόπος λειτουργίας των δύο υποδομών.

Σε κάθε περίπτωση, η εκκρεμότητα της HVA επαναφέρει στο προσκήνιο και το μεγάλο έργο του Αχελώου, με το ημιτελές φράγμα της Συκιάς και τις υπόλοιπες υποδομές μεταφοράς νερού να εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο πολιτικής και τεχνικής αντιπαράθεσης.

Ποιος θα πληρώσει τελικά τα 2,5 εκατ. ευρώ;

Το τελευταίο κεφάλαιο αφορά την εξώδικη διεκδίκηση της HVA.

Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Μιλτιάδης Γκουζούρης, επιβεβαίωσε ότι η εταιρεία διέκοψε τη δραστηριότητά της στην Ελλάδα, έκλεισε τα γραφεία της και απομάκρυνε το προσωπικό της. Για τη διεκδίκηση των 2,5 εκατ. ευρώ, που αφορά την πρώτη και τη δεύτερη φάση των εργασιών, ανέφερε ότι η υπόθεση είτε θα λυθεί δικαστικά είτε θα βρεθεί άλλη λύση.

Από την πλευρά του Δημοσίου, το ζήτημα συνδέεται με την εκπλήρωση των συμβατικών υποχρεώσεων και την παράδοση των προβλεπόμενων μελετών.

Το ποσό των 2,5 εκατ. ευρώ δεν αποτελεί, επομένως, οριστικά αναγνωρισμένη οφειλή. Είναι απαίτηση της εταιρείας, η οποία θα πρέπει να αξιολογηθεί με βάση τη σύμβαση, τα παραδοτέα και τις υποχρεώσεις κάθε πλευράς.

Το ζητούμενο είναι να μη μετατραπεί η διαφωνία σε μια ακόμη καθυστέρηση για έργα που η Θεσσαλία περιμένει εδώ και χρόνια.

Γιατί το πραγματικό κόστος της εμπλοκής δεν μετριέται μόνο σε εκατομμύρια ευρώ ή σε δικαστικές διεκδικήσεις. Μετριέται στην απουσία ολοκληρωμένων υποδομών, στην αβεβαιότητα των αγροτών για το νερό άρδευσης και στον κίνδυνο μιας νέας καταστροφής.

Τρία χρόνια μετά τον Daniel, η Θεσσαλία εξακολουθεί να περιμένει απαντήσεις. Και αυτή τη φορά δεν αρκεί μια ακόμη παρουσίαση σχεδίων. Χρειάζεται να μάθει ποιος έχει τις μελέτες, ποιος έχει τα χρήματα, ποιος έχει την ευθύνη και, κυρίως, πότε θα ξεκινήσουν τα έργα.