Μεσοχώρα, Συκιά, Ενιπέας, Μουζάκι: Τα φράγματα της Θεσσαλίας που έγιναν σύμβολα μιας διαρκούς αναβολής

Από τις πρωθυπουργικές δεσμεύσεις του 2019 μέχρι τις νέες εξαγγελίες του 2026, η Θεσσαλία εξακολουθεί να περιμένει έργα που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ενεργειακή παραγωγή, την άρδευση και την αντιπλημμυρική της θωράκιση,γράφει σε ανάρτησή του ο Σταμάτης Σεκλιζιώτης. Το ερώτημα δεν είναι πλέον πόσες φορές θα ανακοινωθεί η επανεκκίνησή τους, αλλά ποιος θα αναλάβει την ευθύνη για τις δεκαετίες που χάθηκαν.

Υπάρχει κάτι βαθιά παράδοξο στην ιστορία των μεγάλων υδατικών έργων της Θεσσαλίας. Σε μια περιφέρεια που έχει πληρώσει βαρύ τίμημα από τις πλημμύρες, που βλέπει τον αγροτικό της κόσμο να αγωνιά για το νερό και που αναζητά ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, έργα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ παραμένουν επί χρόνια ημιτελή, ανενεργά ή εγκλωβισμένα σε μελέτες, αδειοδοτήσεις και πολιτικές εξαγγελίες.

Η Μεσοχώρα είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο αυτής της αντίφασης. Ένα υδροηλεκτρικό έργο στον άνω ρου του Αχελώου, που έχει κατασκευαστεί σε μεγάλο βαθμό, αλλά εξακολουθεί να μην έχει τεθεί σε λειτουργία. Και γύρω του, μια αλυσίδα υποσχέσεων που διατρέχει κυβερνήσεις, υπουργούς και πρωθυπουργικές επισκέψεις, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει καταλήξει στο αποτέλεσμα που επί χρόνια ανακοινώνεται.

Όπως υπενθυμίζει ο γεωπόνος και μελετητής Σταμάτης Σεκιζιώτης, η πολιτική ιστορία της Μεσοχώρας είναι γεμάτη από ημερομηνίες και δεσμεύσεις. Τον Σεπτέμβριο του 2019, στη ΔΕΘ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε μιλήσει για έργα του Έλληνα φορολογούμενου που δεν μπορεί να «σαπίζουν» μισοτελειωμένα. Τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς, στα Τρίκαλα, είχε τεθεί ως ορίζοντας λειτουργίας το 2022. Ακολούθησαν η εντολή επανεκκίνησης των διαδικασιών το 2021, η επίσκεψη του τότε υπουργού Περιβάλλοντος Κώστα Σκρέκα το 2022 και οι νέες ανακοινώσεις περί επιτάχυνσης το 2025. Τον Μάιο του 2026, η επίσκεψη του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη επανέφερε στο προσκήνιο και τη συζήτηση για τη μερική εκτροπή του Αχελώου.

Κάθε φορά αλλάζουν οι διατυπώσεις. «Επανεκκίνηση», «επιτάχυνση», «αποφασιστικότητα», «αναπτυξιακό αποτύπωμα». Εκείνο που δεν αλλάζει είναι η αναμονή. Και η επανάληψη των ίδιων υποσχέσεων χωρίς ένα σαφές, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη Μεσοχώρα. Η Συκιά, το φράγμα Μουζακίου, το έργο της Πύλης, ο Ενιπέας και μικρότερα υδατικά έργα συνθέτουν έναν ευρύτερο χάρτη εκκρεμοτήτων. Άλλα έχουν μείνει στα μπετά, άλλα στα συρτάρια των μελετών και άλλα αναζητούν ακόμη τον δρόμο της χρηματοδότησης και της υλοποίησης. Η Θεσσαλία, που μετά τον «Daniel» άκουσε πολλές φορές για την ανάγκη μιας νέας αντιπλημμυρικής στρατηγικής, εξακολουθεί να περιμένει να δει τα μεγάλα έργα να προχωρούν με συγκεκριμένα βήματα.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία της κριτικής του Σταμάτη Σεκλιζιώτη: η συζήτηση για τα φράγματα δεν αφορά μόνο την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Αφορά τη διαχείριση του νερού, την άρδευση, την προστασία οικισμών και καλλιεργειών, την ενίσχυση της αγροτικής παραγωγής και τη συνολική ανθεκτικότητα της θεσσαλικής οικονομίας. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια τεχνική εκκρεμότητα που επανέρχεται κάθε φορά που χρειάζεται μια εντυπωσιακή κυβερνητική ανακοίνωση.

Την ίδια ώρα, η ενεργειακή μετάβαση προχωρά με εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, προκαλώντας σε αρκετές περιοχές αντιδράσεις για τη χωροθέτηση και τις επιπτώσεις στις χρήσεις γης. Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όμως, δεν αποτελεί από μόνη της απάντηση στο ζήτημα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων. Η Θεσσαλία χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο ενεργειακό και υδατικό σχέδιο, όχι τη λογική ότι το ένα έργο ακυρώνει ή υποκαθιστά το άλλο.

Το κόστος της αδράνειας είναι ο μεγάλος άγνωστος. Πόση υδροηλεκτρική ενέργεια δεν παρήχθη; Πόση αγροτική παραγωγή δεν υποστηρίχθηκε από οργανωμένα αρδευτικά δίκτυα; Πόσες ευκαιρίες για συγκράτηση νερού και περιορισμό πλημμυρικών κινδύνων χάθηκαν; Πόση προστιθέμενη αξία δεν δημιουργήθηκε στην τοπική οικονομία; Αυτά είναι ερωτήματα που απαιτούν τεκμηριωμένες απαντήσεις, όχι άλλες γενικόλογες διαβεβαιώσεις.

Βεβαίως, τα φράγματα δεν είναι πανάκεια. Κάθε έργο οφείλει να αξιολογείται με βάση τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, τις κοινωνικές συνέπειες, τις δικαστικές εκκρεμότητες και τις πραγματικές ανάγκες κάθε λεκάνης απορροής. Αλλά ούτε η διαρκής αναβολή μπορεί να βαφτίζεται περιβαλλοντική ευαισθησία ή διοικητική δυσκολία. Χρειάζονται καθαρές αποφάσεις, διαφάνεια, επιστημονική τεκμηρίωση και λογοδοσία.

Η Θεσσαλία δεν χρειάζεται άλλη μία επίσκεψη σε ένα εργοτάξιο για να ακούσει ότι «το έργο είναι κομβικής σημασίας». Το γνωρίζει ήδη. Χρειάζεται να μάθει ποια έργα θα προχωρήσουν, με ποια χρηματοδότηση, σε ποιο χρονοδιάγραμμα και με ποιον φορέα υπεύθυνο για την ολοκλήρωσή τους.

Γιατί τα φράγματα δεν μπορούν να λειτουργούν ως σκηνικά πολιτικών δηλώσεων. Ούτε το νερό μπορεί να περιμένει επ- αόριστον τις επόμενες εκλογές, την επόμενη υπουργική αλλαγή ή την επόμενη εξαγγελία. Σε έναν θεσσαλικό κάμπο που διψά και φοβάται τις πλημμύρες, η καθυστέρηση δεν είναι απλώς χαμένος χρόνος. Είναι ένα κόστος που πληρώνεται κάθε χρόνο από την παραγωγή, τις τοπικές κοινωνίες και τελικά τον ίδιο τον φορολογούμενο.