Από τα στάρια του Πλαστήρα στις «μπαταρίες» των ιδιωτών: Ποιος αποθηκεύει τον πλούτο της Θεσσαλίας;

Τότε το κράτος άνοιγε τα υπόστεγα των αεροδρομίων για να μη χαθεί η σοδειά των σιτηρών σε εξευτελιστικές τιμές. Σήμερα, η METLEN και ο όμιλος Καράτζη επενδύουν 170 εκατ. ευρώ στην αποθήκευση ενέργειας, ενώ ο θεσσαλικός κάμπος χάνει παραγωγική γη και στερείται ισχυρών συνεταιρισμών που θα μπορούσαν να διαπραγματευτούν υπέρ των αγροτών.

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που αποκαλύπτουν με τον πιο καθαρό τρόπο ποιος αντιλαμβάνεται την αξία της παραγωγής και ποιος αφήνεται στις διαθέσεις της αγοράς.

Το καλοκαίρι του 1950, όταν η χώρα είχε να διαχειριστεί την υπερπαραγωγή σιτηρών και οι παραγωγοί κινδύνευαν να πουλήσουν τη σοδειά τους κοψοχρονιά, ο Νικόλαος Πλαστήρας, ως πρωθυπουργός, άνοιξε τα υπόστεγα της Πολεμικής Αεροπορίας για να αποθηκευτούν τα στάρια. Στόχος ήταν να μη βγουν όλα μαζί στην αγορά σε χαμηλές τιμές και να αξιοποιηθεί η προσδοκία καλύτερων διεθνών τιμών αργότερα.

Ήταν μια πράξη κρατικής παρέμβασης με σαφή οικονομική λογική: η σοδειά δεν έπρεπε να πουληθεί άρον άρον επειδή ο παραγωγός δεν είχε αποθηκευτικούς χώρους ή οικονομική αντοχή να περιμένει.

Η αποθήκη ήταν τότε εργαλείο διαπραγματευτικής δύναμης.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, οι συνεταιρισμοί και οι οργανώσεις των παραγωγών μπορούσαν, όπου λειτουργούσαν αποτελεσματικά, να συγκεντρώνουν σιτηρά, να οργανώνουν τη διάθεσή τους και να διεκδικούν καλύτερους όρους για τα μέλη τους. Σήμερα, στον θεσσαλικό κάμπο, η αποδυνάμωση αυτού του συλλογικού μηχανισμού αφήνει πολλούς αγρότες εκτεθειμένους στις πιέσεις της αγοράς. Όταν οι υποχρεώσεις τρέχουν και η ρευστότητα λείπει, η δυνατότητα να περιμένεις μια καλύτερη τιμή γίνεται πολυτέλεια.

Και εδώ βρίσκεται η ειρωνεία της εποχής: η αποθήκευση επιστρέφει ως μεγάλη επιχειρηματική ευκαιρία, αυτή τη φορά όχι για τα στάρια αλλά για την ηλεκτρική ενέργεια.

Στις Νέες Καρυές Λάρισας εγκαινιάστηκε η μονάδα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας της METLEN και του ομίλου Καράτζη, ισχύος 330 MW και χωρητικότητας 790 MWh. Η επένδυση ανέρχεται σε 170 εκατ. ευρώ.

Όπως εξήγησε και ο ηλεκτρολόγος μηχανικός δρ Στέλιος Βαγρόπουλος στο «Μαγκαζίνο της Θεσσαλίας», η βασική λογική της αποθήκευσης είναι να αξιοποιείται η διαφορά τιμών μέσα στο εικοσιτετράωρο: να απορροφάται ενέργεια όταν υπάρχει περίσσευμα από ανανεώσιμες πηγές, ακόμη και με μηδενικές ή αρνητικές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά, και να διατίθεται όταν η ζήτηση και οι τιμές είναι υψηλότερες. Η πραγματική απόδοση, βεβαίως, εξαρτάται από τις συνθήκες της αγοράς, το κόστος και τις απώλειες αποθήκευσης.

Η τεχνολογία είναι αναγκαία. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν χρειαζόμαστε μπαταρίες. Είναι γιατί μπορούμε να οργανώνουμε μεγάλης κλίμακας επενδύσεις για να αποθηκεύεται η ενέργεια, αλλά δεν κατορθώνουμε να εξασφαλίσουμε αντίστοιχα εργαλεία για να αποθηκεύεται και να διατίθεται με καλύτερους όρους η αγροτική παραγωγή.

Την ίδια ώρα, παραγωγική γη εγκαταλείπεται ή μετατρέπεται σε φωτοβολταϊκά πάρκα. Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να προσφέρει εισόδημα και να ενισχύσει το σύστημα ηλεκτρισμού. Δεν μπορεί, ωστόσο, να υποκαταστήσει την ανάγκη για τρόφιμα, βιώσιμες αγροτικές εκμεταλλεύσεις και ζωντανά χωριά.

Ο θεσσαλικός κάμπος χρειάζεται και ενέργεια και σιτάρι. Χρειάζεται επενδύσεις, αλλά και συνεταιρισμούς με αποθηκευτικούς χώρους, κεφάλαια, επαγγελματική διοίκηση και πραγματική διαπραγματευτική ισχύ. Πόσο λείπει για παραάδειγμα η αποθήκευση στο καλαμπόκι ώστε και οι αγρότες να απολαύσουν καλύτερες τιμές στις αρχές φθινοπώρου μετά τη συγκομιδή, αλλά και οι κτηνοτρόφοι το χειμώνα...

Ο Πλαστήρας δεν περίμενε να λύσει η αγορά το πρόβλημα των παραγωγών. Παρενέβη για να κερδίσουν χρόνο και αξία από τη σοδειά τους.

Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι να γυρίσουμε στο 1950. Είναι να διδαχθούμε από εκείνη την επιλογή: να μη μετατρέπεται ο μόχθος του αγρότη σε φθηνή πρώτη ύλη, την ώρα που η αποθήκευση και η διαχείριση της αξίας γίνονται προνόμιο όσων διαθέτουν κεφάλαιο και υποδομές.