Η χαμένη παραγωγική βάση και η αξία της αυτάρκειας στην εποχή των γεωπολιτικών αναταράξεων

Η απώλεια της εγχώριας βιομηχανίας φωσφορικών λιπασμάτων και των εργοστασίων ζάχαρης αποκτά νέο βάρος σε μια εποχή γεωπολιτικών αναταράξεων και ανασφάλειας στις εφοδιαστικές αλυσίδες

Υπάρχουν ορισμένες βιομηχανίες που η αξία τους δεν αποτιμάται μόνο σε ισολογισμούς, θέσεις εργασίας και φορολογικά έσοδα. Αποτιμάται και με όρους παραγωγικής ασφάλειας. Και υπό αυτή την έννοια, η απώλεια της εγχώριας παραγωγικής βάσης στα φωσφορικά λιπάσματα, όπως και η σταδιακή απαξίωση της Ελληνικής Βιομηχανίας Ζάχαρης και των εργοστασίων της, είναι σήμερα περισσότερο επίκαιρη από ποτέ.

Η Ελλάδα διέθετε άλλοτε σημαντικές παραγωγικές μονάδες στην «πρώτη γραμμή» της αγροτικής οικονομίας. Η Βιομηχανία Φωσφορικών Λιπασμάτων στη Θεσσαλονίκη συνδέθηκε επί δεκαετίες με τη βιομηχανική και αγροτική ανάπτυξη της χώρας, πριν διακόψει τη λειτουργία της το 2006. Αντίστοιχα, η Ελληνική Βιομηχανία Ζάχαρης ανέπτυξε ένα δίκτυο εργοστασίων που συνέδεε άμεσα τη μεταποίηση με την τευτλοκαλλιέργεια. Τα εργοστάσια σε Λάρισα και Ξάνθη έκλεισαν το 2006, ενώ ακολούθησαν οι μονάδες σε Σέρρες και Ορεστιάδα.

Δεν πρόκειται απλώς για μια νοσταλγική αναφορά σε μια άλλη εποχή. Η σημερινή συγκυρία επαναφέρει με οξύτητα το ερώτημα: πόσο ασφαλής είναι μια χώρα όταν βασικά στοιχεία της αγροτικής της παραγωγής εξαρτώνται από εισαγωγές;

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει πλέον ότι οι διαταραχές στον εφοδιασμό και η αστάθεια των τιμών των λιπασμάτων συνιστούν ζήτημα που συνδέεται με την επισιτιστική ασφάλεια. Το νέο ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης προβλέπει ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και περιορισμό της εξάρτησης από εισαγωγές.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Η χώρα δεν έχασε μόνο εργοστάσια. Έχασε κρίκους από τη βάση της παραγωγικής πυραμίδας: βιομηχανίες που τροφοδοτούσαν τη γεωργία με βασικές εισροές και δημιουργούσαν ένα πλέγμα παραγωγής, τεχνογνωσίας, απασχόλησης και τοπικής οικονομικής δραστηριότητας.

Σήμερα, με τις γεωπολιτικές εντάσεις, τις διαταραχές στις μεταφορές και τις αβεβαιότητες στις διεθνείς αγορές, η έννοια της παραγωγικής αυτάρκειας επιστρέφει στο προσκήνιο. Όχι ως επιστροφή στο παρελθόν, αλλά ως ερώτημα για το μέλλον: ποια κρίσιμα προϊόντα πρέπει μια χώρα να μπορεί να παράγει η ίδια, ώστε να μη βρίσκεται κάθε φορά αντιμέτωπη με τις συνέπειες μιας διεθνούς κρίσης;

Ίσως αυτό να είναι το πραγματικό μάθημα από τις βιομηχανίες που χάθηκαν.

Γ.Κ.