Η Θεσσαλία αδειάζει από παιδιά: Το δημογραφικό «χτυπά» παιδικούς σταθμούς και σχολεία

Από τα 3.988 νεογέννητα του 2025 στα 26 σχολεία που καταργούνται τη νέα χρονιά – Η εικόνα στους τέσσερις νομούς της Θεσσαλίας

Η εικόνα της Θεσσαλίας την πρώτη ημέρα του Σεπτεμβρίου είναι αντιφατική. Στις πόλεις, οι παιδικοί σταθμοί ανοίγουν ξανά τις πόρτες τους και εκατοντάδες γονείς οδηγούν τα παιδιά τους στις δομές προσχολικής αγωγής. Την ίδια ώρα, λίγα χιλιόμετρα μακριά, σε χωριά και μικρούς οικισμούς, σχολικές αίθουσες μένουν οριστικά χωρίς μαθητές.

Το δημογραφικό δεν είναι πλέον μια μακρινή πρόβλεψη. Αποτυπώνεται καθημερινά στον εκπαιδευτικό χάρτη της Θεσσαλίας.

Τα προσωρινά στοιχεία για το 2025 δείχνουν ότι στην Περιφέρεια Θεσσαλίας γεννήθηκαν 3.988 παιδιά, έναντι 4.210 το 2024. Μέσα σε έναν χρόνο χάθηκαν δηλαδή 222 γεννήσεις, μείωση 5,3%.

Και η εξέλιξη αυτή μεταφέρεται με χρονική καθυστέρηση λίγων ετών στα νηπιαγωγεία και στα δημοτικά σχολεία.

Η «πρεμιέρα» των παιδικών σταθμών

Στη Λάρισα, η νέα περίοδος στους δημοτικούς παιδικούς σταθμούς ξεκίνησε την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου. Ο Δήμος Λαρισαίων διαθέτει 27 παιδικούς σταθμούς, ενώ για τη χρονιά 2026-2027 υποβλήθηκαν 1.591 αιτήσεις για βρέφη και νήπια.

Από αυτές, ικανοποιήθηκαν στην πρώτη φάση οι 1.575, ποσοστό 98,99%. Οι δομές ξεκίνησαν κανονικά τη λειτουργία τους και από τις 1 έως τις 10 Σεπτεμβρίου προβλέπεται νέα περίοδος αιτήσεων και ενστάσεων.

Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η υπογεννητικότητα δεν έχει οδηγήσει ακόμη σε άδειους παιδικούς σταθμούς στο αστικό κέντρο της Λάρισας. Αντίθετα, η ζήτηση για θέσεις παραμένει εξαιρετικά υψηλή.

Όμως η εικόνα αλλάζει όσο απομακρυνόμαστε από τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Στον Δήμο Λαρισαίων, μάλιστα, υπάρχει πρόβλεψη ότι για να συνεχίσει να λειτουργεί ένας παιδικός σταθμός απαιτούνται τουλάχιστον 12 εγγραφές νηπίων· διαφορετικά η λειτουργία του μπορεί να ανασταλεί.

Έτσι, οι παιδικοί σταθμοί αποτελούν ένα από τα πρώτα «καμπανάκια» του δημογραφικού. Όπου υπάρχουν νέες οικογένειες, οι δομές γεμίζουν. Όπου οι νέες οικογένειες λιγοστεύουν, ολόκληρες δομές παύουν να έχουν λόγο ύπαρξης.

26 σχολεία της Θεσσαλίας βγαίνουν από τον εκπαιδευτικό χάρτη

Το πιο σκληρό αποτύπωμα της δημογραφικής συρρίκνωσης είναι ο νέος σχολικός χάρτης για το 2026-2027.

Στη Θεσσαλία καταργούνται συνολικά 26 σχολικές μονάδες πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης: 15 νηπιαγωγεία και 11 δημοτικά σχολεία. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό καταργήσεων μεταξύ των Περιφερειών της χώρας.

Τα 11 Δημοτικά που καταργούνται

Μαγνησία

• Δημοτικό Σχολείο Πλατάνου
• Δημοτικό Σχολείο Βρυναίνης
• 2ο Δημοτικό Σχολείο Ζαγοράς – Μακρυρράχης
• 3ο Δημοτικό Σχολείο Ζαγοράς – Πουρίου

Τρίκαλα

• Δημοτικό Σχολείο Γλυκομηλιάς
• Δημοτικό Σχολείο Μουρσιάς
• Δημοτικό Σχολείο Κοτρωνίου
• Δημοτικό Σχολείο Πατουλιάς

Καρδίτσα

• Δημοτικό Σχολείο Μεσενικόλα
• Δημοτικό Σχολείο Αργυρίου
• Δημοτικό Σχολείο Φαναρίου

Στη Λάρισα δεν καταργείται δημοτικό σχολείο με τη συγκεκριμένη απόφαση, όμως πέντε σχολεία υποβιβάζονται οργανικά, καθώς ο μαθητικός πληθυσμός τους δεν δικαιολογεί πλέον την προηγούμενη δυναμικότητα.

Τα 15 Νηπιαγωγεία που καταργούνται

Μαγνησία

• 6ο Νηπιαγωγείο Φερών – Περιβλέπτου
• Νηπιαγωγείο Κροκίου

Τρίκαλα

• Νηπιαγωγείο Σαρακίνας
• Νηπιαγωγείο Αύρας
• Νηπιαγωγείο Φωτάδας
• Νηπιαγωγείο Ζηλευτής
• Νηπιαγωγείο Φιλύρας
• 1ο Νηπιαγωγείο Τρικάλων

Καρδίτσα

• Νηπιαγωγείο Μεσενικόλα
• Νηπιαγωγείο Αργυρίου
• Νηπιαγωγείο Καππαδοκικού
• Νηπιαγωγείο Φιλίας
• Νηπιαγωγείο Φαναρίου
• Νηπιαγωγείο Δρακότρυπας
• Νηπιαγωγείο Βατσουνιάς

Η Καρδίτσα εμφανίζει τη μεγαλύτερη συγκέντρωση καταργήσεων νηπιαγωγείων, με επτά μονάδες να βγαίνουν από τον χάρτη.

Στη Λάρισα τα σχολεία δεν κλείνουν – μικραίνουν

Η περίπτωση της Λάρισας είναι χαρακτηριστική μιας άλλης πλευράς του προβλήματος.

Τα Δημοτικά Σχολεία Στομίου, Αρμενίου, Ευυδρίου–Λόφου, Κοιλάδας και Βερδικούσιας υποβιβάζονται από εξαθέσια σε πενταθέσια.

Στην Καρδίτσα, αντίστοιχα, τα Δημοτικά Σχολεία Αρτεσιανού και Καλλιθήρου υποβιβάζονται από εξαθέσια σε πενταθέσια, ενώ το Δημοτικό Σχολείο Φύλλου από τετραθέσιο γίνεται τριθέσιο. Δύο νηπιαγωγεία της Καρδίτσας, το 34ο Καρδίτσας και το 2ο Μητρόπολης, υποβιβάζονται επίσης από διθέσια σε μονοθέσια.

Παράλληλα, στη Θεσσαλία προβλέπονται και συγχωνεύσεις νηπιαγωγείων: το 13ο με το 29ο Νηπιαγωγείο Καρδίτσας, καθώς και το 11ο με το 5ο Νηπιαγωγείο Νέας Ιωνίας στη Μαγνησία.

Το δημογραφικό φαίνεται πρώτα στα νηπιαγωγεία

Η κατάργηση ενός νηπιαγωγείου έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Είναι η πρώτη βαθμίδα που «βλέπει» τη μείωση των γεννήσεων.

Ένα παιδί που δεν γεννήθηκε το 2023 δεν θα εμφανιστεί ως μαθητής νηπιαγωγείου το 2026. Και λίγα χρόνια αργότερα η ίδια έλλειψη παιδιών θα περάσει στο δημοτικό.

Γι- αυτό και οι σημερινές καταργήσεις σχολείων δεν αποτελούν μόνο την εικόνα του δημογραφικού προβλήματος του 2026. Είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα των γεννήσεων προηγούμενων ετών.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο στους μικρούς ορεινούς και αγροτικούς οικισμούς, όπου η φυγή νέων ανθρώπων προς τα αστικά κέντρα προστίθεται στη φυσική μείωση του πληθυσμού.

Η Θεσσαλία σε έναν φαύλο κύκλο

Το δημογραφικό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο.

Λιγότερα παιδιά σημαίνουν λιγότερα τμήματα. Λιγότερα τμήματα οδηγούν σε υποβιβασμούς και καταργήσεις σχολείων. Η απώλεια του σχολείου, όμως, στερεί από ένα χωριό έναν από τους βασικότερους πυρήνες κοινωνικής ζωής.

Και όταν ένα χωριό δεν έχει σχολείο, παιδικό σταθμό ή άλλες βασικές υπηρεσίες, γίνεται ακόμη δυσκολότερο για μια νέα οικογένεια να επιλέξει να μείνει εκεί.

Έτσι, η υπογεννητικότητα δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της εγκατάλειψης της υπαίθρου. Σε ορισμένες περιοχές μπορεί να γίνει και αιτία περαιτέρω εγκατάλειψής της.

Η μεγάλη αντίφαση

Η εικόνα της 1ης Σεπτεμβρίου στη Λάρισα είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική.

Από τη μία, 1.575 βρέφη και νήπια έχουν ήδη εξασφαλίσει θέση στους δημοτικούς παιδικούς σταθμούς και σχεδόν το σύνολο των αιτήσεων ικανοποιείται.

Από την άλλη, σε επίπεδο Περιφέρειας, 26 σχολικές μονάδες πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης καταργούνται.

Δεν υπάρχει αντίφαση. Υπάρχει γεωγραφική ανισορροπία.

Οι πόλεις εξακολουθούν να συγκεντρώνουν νέες οικογένειες και να διατηρούν ζήτηση για παιδικούς σταθμούς. Τα μικρότερα χωριά, ιδιαίτερα τα ορεινά και απομακρυσμένα, βιώνουν πολύ πιο έντονα τη γήρανση και την απουσία νέων ζευγαριών.

Το δημογραφικό, επομένως, δεν «χτυπά» παντού με τον ίδιο τρόπο. Στα αστικά κέντρα εμφανίζεται ως πίεση για θέσεις στους παιδικούς σταθμούς. Στην περιφέρεια εμφανίζεται ως άδειες αίθουσες, συγχωνεύσεις και σχολεία που παύουν να λειτουργούν.

Και το ερώτημα είναι πλέον μεγαλύτερο από ένα σχολείο

Πόσα παιδιά θα γεννηθούν στη Θεσσαλία τα επόμενα χρόνια; Πόσες νέες οικογένειες θα παραμείνουν στα χωριά; Και πόσα από τα σημερινά σχολεία που υποβιβάζονται θα μπορούν να λειτουργούν σε πέντε ή δέκα χρόνια;

Οι αριθμοί δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται πλέον στον ορίζοντα. Έχει ήδη περάσει την πόρτα των σχολείων.

Και φέτος, στη Θεσσαλία, 26 σχολικές πόρτες κλείνουν οριστικά, ενώ σε άλλες δεκάδες η λειτουργία συνεχίζεται με λιγότερα παιδιά και μικρότερη οργανικότητα.

Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, δεν είναι μόνο να παραμείνουν ανοιχτά τα σχολεία.

Είναι να υπάρχουν παιδιά για να τα γεμίσουν.

Το ρεπορτάζ μπορεί να γίνει ακόμη πιο «τηλεοπτικό» ή εφημεριδικό, με τίτλο, υπότιτλο, lead, δηλώσεις γονέων/δημάρχων και ξεχωριστό ένθετο με τους αριθμούς ανά νομό, ώστε να είναι έτοιμο για δημοσίευση.