Η Θεσσαλία ψήνεται, πνίγεται και χάνει τη σοδειά της Από τον Ιανό και τον Daniel στους παρατεταμένους καύσωνες

Σιτηρά που «δεν ψωμώνουν», μήλα που καίγονται πάνω στα δέντρα, μικροκαρπία και ακαρπία – από τον Ιανό και τον Daniel μέχρι τους παρατεταμένους καύσωνες, ο θεσσαλικός αγροτικός κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα νέο, πιο ακραίο κλιματικό περιβάλλον.

Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό σενάριο για τη Θεσσαλία. Αποτυπώνεται πλέον στο χωράφι, στον δενδρώνα και στο εισόδημα του παραγωγού. Η άνοδος της θερμοκρασίας, οι παρατεταμένοι καύσωνες, οι άκαιρες βροχές και τα ακραία πλημμυρικά φαινόμενα δημιουργούν ένα περιβάλλον ολοένα πιο δύσκολο για τις καλλιέργειες.

Ο καθηγητής της Γεωπονικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Νίκος Δαναλάτος έχει επισημάνει ότι η μέση θερμοκρασία του αέρα στη Θεσσαλία έχει αυξηθεί περίπου κατά έναν βαθμό Κελσίου τα τελευταία 30 χρόνια. Η άνοδος αυτή επιταχύνει την ανάπτυξη των φυτών και την εξατμισοδιαπνοή, αυξάνοντας τις ανάγκες σε νερό.

Το σκληρό σιτάρι στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στα σιτηρά. Σύμφωνα με τον καθηγητή Γεωπονικής του Παν. Θεσσαλάις Νίκο   Δαναλάτο, οι υψηλότερες θερμοκρασίες επιταχύνουν τον κύκλο ανάπτυξης των σιτηρών, με αποτέλεσμα να μην προλαβαίνουν να «ψωμώσουν» επαρκώς και να αποκτήσουν τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την ποιότητά τους. Ο ίδιος έχει προειδοποιήσει ακόμη και για κίνδυνο υποχώρησης της καλλιέργειας του σκληρού σιταριού στη Θεσσαλία, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες και η αυξημένη εξατμισοδιαπνοή πιέζουν την οικονομικότητα της καλλιέργειας.Παράλληλα, οι βροχές εμφανίζονται συχνότερα άκαιρα και με μεγάλη ένταση, χωρίς να τροφοδοτούν αποτελεσματικά τα αποθέματα νερού του εδάφους. Φέτος τον Ιούνιο στα αλώνια είχαμε άκαιρες παρατεταμένες βροχοπτώσεις που υποβάθμισαν την ποιότητα των σιτηρών. Κίνδυνος υπάρχει αυτές τις ημέρες και για τη συγκομιδή του βαμβακιού, αν έχουμε βροχοπτώσεις που θα ρίξουν την ποιότητα, αλλά αυτό είναι πάντα ε΄-να φυσιολογικό ρίσκο για τους βαμβακοπαραγωγούς καθώς οι φθινοπωρινές βροχές είναι ο κανόνας όχι η εξαίρεση...

Μήλα που «καίγονται» και δέντρα χωρίς καρπό

Το φετινό καλοκαίρι έφερε ένα ακόμη χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στη Ζαγορά, στον Βόλο και στο Νότιο Πήλιο, ο παρατεταμένος καύσωνας από τα μέσα Αυγούστου προκάλεσε σημαντικές ζημιές στους μηλεώνες. Σε καρπούς εμφανίστηκε ηλιοκάψιμο, με εγκαύματα και υποβάθμιση της εμπορικής τους αξίας. Μέρος των μήλων δεν μπορεί να διατεθεί ως επιτραπέζιο και οδηγείται στη χυμοποίηση.

Ταυτόχρονα, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι διαταραχές του υδατικού ισοζυγίου επιβαρύνουν τις δενδρώδεις καλλιέργειες, με φαινόμενα μικροκαρπίας, μειωμένης καρπόδεσης ή και ακαρπίας. Αντίστοιχες πιέσεις έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια σε αμπέλια και ελαιόδεντρα, μεταξύ άλλων και στην περιοχή των Γόννων.

Από την ξηρασία στον κατακλυσμό

Το παράδοξο της νέας εποχής είναι ότι ο αγρότης καλείται να αντιμετωπίσει και την έλλειψη και την υπερβολή του νερού. Καύσωνες και ξηρασία το καλοκαίρι μπορούν να ακολουθηθούν από ακραίες βροχοπτώσεις και πλημμύρες.

Ο Ιανός το 2020 και ο Daniel και ο Elias το 2023 άφησαν βαθύ αποτύπωμα στη θεσσαλική γεωργία, με εκτεταμένες ζημιές σε καλλιέργειες και εδάφη. Στις παρακάρλιες περιοχές, μάλιστα, χιλιάδες στρέμματα αντιμετώπισαν προβλήματα καλλιεργησιμότητας και αποστράγγισης μετά τις πλημμύρες.

Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι η προσαρμογή: καλύτερη διαχείριση του νερού, προστασία και αναγέννηση των εδαφών, νέες καλλιεργητικές πρακτικές και επιλογή ποικιλιών ανθεκτικότερων στις νέες κλιματικές συνθήκες. Για τη Θεσσαλία, η κλιματική αλλαγή δεν είναι πια πρόβλεψη. Είναι ήδη μέρος της καθημερινότητας του αγρότη.