Το ελληνικό γιαούρτι κατακτά τον κόσμο, αλλά το γάλα ταξιδεύει προς την Ελλάδα

Ένα από τα μεγαλύτερα success stories της ελληνικής αγροδιατροφής συνυπάρχει με μεγάλες εισαγωγές γάλακτος και χοιρινού κρέατος

Υπάρχει μια παράδοξη εικόνα στην ελληνική διατροφή. Από τη μία, το ελληνικό γιαούρτι έχει γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ελληνικά προϊόντα διεθνώς. Από την άλλη, η παραγωγική βάση που βρίσκεται πίσω από τη μεταποίηση εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από εισαγόμενες πρώτες ύλες.

Τα στοιχεία του 2024 είναι αποκαλυπτικά. Η Ελλάδα εξήγαγε 169.635 τόνους γιαουρτιού, αξίας περίπου 424,4 εκατ. δολαρίων, σύμφωνα με τα στοιχεία UN Comtrade που συγκεντρώνει η World Bank

Πρόκειται πράγματι για ένα ελληνικό success story. Ιταλία και Βρετανία απορρόφησαν μαζί περισσότερους από 116.000 τόνους ελληνικού γιαουρτιού, ενώ σημαντικές ποσότητες κατευθύνθηκαν επίσης σε Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Γερμανία και άλλες αγορές.

Το παράδοξο αρχίζει όταν κοιτάξουμε την άλλη πλευρά της αλυσίδας.

Το 2024 η Ελλάδα εισήγαγε 104,4 εκατ. κιλά γάλακτος και κρέμας, στην κατηγορία μη συμπυκνωμένου γάλακτος με λιπαρά άνω του 1% και έως 6%. Από αυτά, περίπου 10,8 εκατ. κιλά προήλθαν από την Αυστρία, ενώ μεγάλες ποσότητες ήρθαν επίσης από Γερμανία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Πολωνία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλο αυτό το αυστριακό γάλα καταλήγει στο ελληνικό γιαούρτι. Η στατιστική δεν επιτρέπει μια τέτοια ευθεία σύνδεση. Δείχνει όμως κάτι που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί: μια χώρα που έχει καταστήσει το γιαούρτι διεθνές brand δεν διαθέτει αντίστοιχη αυτάρκεια στην πρώτη ύλη.

Και το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται στο κρέας.

Το σουβλάκι μπορεί να είναι ελληνικό ως συνταγή, ως τρόπος παρασκευής και ως κομμάτι της καθημερινής μας κουλτούρας, αλλά το χοιρινό κρέας δεν είναι κατ’ ανάγκη ελληνικό. Η ελληνική αγορά τροφοδοτείται από σημαντικές εισαγωγές χοιρινού από χώρες της Ευρώπης. Για συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων χοιρινού, τα στοιχεία του 2024 καταγράφουν εισαγωγές από Δανία, Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και άλλες χώρες.

Η Δανία, μάλιστα, εμφανίζεται ως σημαντικός προμηθευτής σε ορισμένες κατηγορίες, ενώ για κατεψυγμένα σφάγια χοιρινού τα διαθέσιμα στοιχεία εμπορίου καταγράφουν για το 2024 εισαγωγές προς την Ελλάδα από Γερμανία, Ολλανδία, Δανία, Ισπανία και Ιταλία. 

Άρα το «ελληνικό σουβλάκι» μπορεί να είναι απολύτως ελληνικό ως προϊόν εστίασης, αλλά το κρέας του δεν είναι υποχρεωτικά ελληνικό.

Μετά έρχεται η χωριάτικη.

Το 2024 εισήχθησαν στην Ελλάδα περίπου 30 εκατ. κιλά φρέσκιας ντομάτας, αξίας 37,7 εκατ. δολαρίων. Και εδώ υπάρχει ένας αριθμός που προκαλεί σκέψη: 16,5 εκατ. κιλά προήλθαν από την Τουρκία, δηλαδή περισσότερο από το μισό της συνολικής ποσότητας εισαγόμενης ντομάτας.

Για τα φρέσκα αγγούρια, οι διαθέσιμες εμπορικές καταγραφές δείχνουν επίσης εισαγωγές από την Τουρκία: περίπου 181.140 κιλά το 2024, αξίας 143.800 δολαρίων.

Δεν σημαίνει ότι κάθε σαλάτα σε κάθε ελληνικό νησί έχει τουρκική ντομάτα και αγγούρι. Σημαίνει όμως ότι η εικόνα της «ελληνικής σαλάτας» συνυπάρχει με μια πραγματική εισαγωγική εξάρτηση της αγοράς οπωροκηπευτικών.

Και υπάρχει και η φέτα.

Το 2024 οι ελληνικές εξαγωγές τυριών της σχετικής κατηγορίας έφτασαν τα 122,7 εκατ. κιλά, αξίας περίπου 1,04 δισ. δολαρίων. Η φέτα αποτελεί κορυφαίο κεφάλαιο της ελληνικής διατροφικής ταυτότητας και σημαντικό εξαγωγικό προϊόν.

Όμως η βάση της είναι η ελληνική αιγοπροβατοτροφία. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση: η χώρα εισήγαγε το 2024 περίπου 178.826 ζώντα πρόβατα, εκ των οποίων 141.376 προήλθαν από τη Ρουμανία.

Τέλος, τα ντολμαδάκια. Ελληνική συνταγή, αλλά όχι κατ’ ανάγκη ελληνικό αμπελόφυλλο. Υπάρχουν καταγεγραμμένες εμπορικές αποστολές αμπελόφυλλων από την Τουρκία προς την Ελλάδα, μεταξύ άλλων σε συσκευασίες για λιανική και επαγγελματική χρήση.

Κάπου εδώ πρέπει να τεθεί το πραγματικό ερώτημα.

Δεν είναι κακό να εισάγουμε. Η Ελλάδα βρίσκεται μέσα στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και η εστίαση χρειάζεται ανταγωνιστικές πρώτες ύλες.

Κακό είναι να πιστεύουμε ότι η γαστρονομική ταυτότητα μιας χώρας μπορεί να στηρίζεται επ- αόριστον στην εισαγωγή της παραγωγικής της βάσης.

Το ελληνικό γιαούρτι πέτυχε επειδή κάποιος Έλληνας παραγωγός, κτηνοτρόφος, βιομηχανία και εξαγωγέας δημιούργησαν μια αλυσίδα αξίας.

Το ίδιο πρέπει να συμβεί με το γάλα, το χοιρινό, τα λαχανικά, την αιγοπροβατοτροφία.

Γιατί στο τέλος το ερώτημα δεν είναι αν το πιάτο είναι ελληνικό.

Το ερώτημα είναι πόσο ελληνική είναι η αλυσίδα που βρίσκεται πίσω από αυτό.

Και αν θέλουμε το «Greek» να είναι παγκόσμιο brand, δεν αρκεί να το γράφουμε στο μενού.

Πρέπει να υπάρχει και στο χωράφι, στον στάβλο και στο ελληνικό σφαγείο.

Επιμέλεια Ράνια Αλεξίου