Αγουρέλαιο Πτελεού: Στην τελική ευθεία για γεωγραφική πιστοποίηση – Στόχος η υπεραξία να μείνει στους παραγωγούς

Το μεγάλο στοίχημα για τους ελαιώνες της νοτιοδυτικής Μαγνησίας και οι ενέργειες του μη κερδοσκοπικού Συνδέσμου Παραδοσιακών Ελαιώνων OlivetoManges σε συνεργασία με την Περιφέρεια Θεσσαλίας- Πανεπιστήμια της χώρας και Δήμο Αλμυρού 

Στην τελική ευθεία για την κατοχύρωση του «Αγουρέλαιου Πτελεού» ως προϊόντος Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης μπαίνει μια προσπάθεια τεσσάρων ετών στη νοτιοδυτική Μαγνησία, που φιλοδοξεί να αλλάξει όχι μόνο την εμπορική τύχη του τοπικού ελαιολάδου, αλλά και το μέλλον ενός ολόκληρου παραγωγικού τόπου. Στον ιστορικό, ημιορεινό ελαιώνα που απλώνεται από τον Πτελεό έως το Αχίλλειο, τους Αγίους Θεοδώρους, τις Νηές, την Αμαλιάπολη και τον Δρυμώνα, 125 παραγωγοί και περίπου 1,5 εκατομμύριο ελαιόδεντρα βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο ενός σχεδίου που συνδυάζει επιστημονική έρευνα, πιστοποίηση ποιότητας, περιβαλλοντικό αποτύπωμα και, στο επόμενο βήμα, τη δημιουργία οργανωμένου συνεταιριστικού σχήματος. Στόχος είναι ένας: η μεγάλη υπεραξία ενός προϊόντος που σήμερα συχνά φεύγει από τον τόπο σε χαμηλές τιμές και πωλείται πολλαπλάσια ακριβότερα στο εξωτερικό, να επιστρέψει επιτέλους σε εκείνους που το παράγουν. Το θέμα παρουσιάστηκε σήμερα στην τηλεοπτική εκπομπή “Περίμετρος” της ΕΡΤ3.

Πίσω από την προσπάθεια βρίσκεται ο μη κερδοσκοπικός Σύνδεσμος Παραδοσιακών Ελαιώνων Νοτιοδυτικής Μαγνησίας «Oliveto Magnes», που δημιουργήθηκε ακριβώς από την ανάγκη των παραγωγών να ξεπεράσουν ένα χρόνιο πρόβλημα: είχαν στα χέρια τους ένα προϊόν υψηλής ποιότητας, χωρίς όμως να διαθέτουν τα εργαλεία για να την αποδείξουν, να την πιστοποιήσουν και τελικά να την αξιοποιήσουν στην αγορά.

Όπως εξήγησε μιλώντας στην ΕΡΤ ο πρόεδρος του Συνδέσμου Χρήστος Καλλές, μαζί με τον γραμματέα Νικόλαο Χουλιαρά, η αφετηρία ήταν η ίδια η αδυναμία των παραγωγών να λειτουργήσουν συλλογικά και να αναδείξουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ελαιολάδου τους.

Η συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα

Εδώ και περίπου τέσσερα χρόνια πραγματοποιούνται συστηματικές δειγματοληψίες και αναλύσεις ελαιολάδου, με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών και εξειδικευμένων φορέων, ώστε να αποτυπωθεί με μετρήσιμα στοιχεία η ποιότητα του προϊόντος.

Σύμφωνα με τον κ. Καλλέ, οι πρώτες αξιολογήσεις ξεκίνησαν με βαθμολογία περίπου 13 στα 20. Με την καθοδήγηση των ειδικών, όμως, άλλαξαν πρακτικές τόσο στη συγκομιδή όσο και στη διαχείριση του καρπού και στη διαδικασία στο ελαιοτριβείο. Σήμερα ο γενικός μέσος όρος έχει φτάσει περίπου στο 17, ενώ υπάρχουν παραγωγοί των οποίων τα δείγματα αξιολογούνται με 18, 19 ακόμη και 20.

Για τους ανθρώπους του Συνδέσμου αυτό δεν είναι απλώς ένας καλός βαθμός. Είναι το διαβατήριο που χρειάζονται για να βγουν με άλλους όρους στην αγορά.

Παραγωγοί μπορούν πλέον, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις, να διαθέτουν αριθμημένη πιστοποίηση με εγκεκριμένο ισχυρισμό υγείας για τις πολυφαινόλες του ελαιολάδου, προσθέτοντας ένα ακόμη στοιχείο ταυτότητας και αξίας στο προϊόν.

Το μεγάλο βήμα: Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη

Το επόμενο κρίσιμο στάδιο είναι η κατοχύρωση του «Αγουρέλαιου Πτελεού» ως προϊόντος Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης.

Ο σχετικός φάκελος συντάσσεται με επιστημονική υποστήριξη και, σύμφωνα με όσα ανέφεραν οι εκπρόσωποι του Συνδέσμου, προγραμματίζεται να κατατεθεί μέσα στον Σεπτέμβριο.

Η ονομασία «Αγουρέλαιο Πτελεού» δεν σημαίνει ότι το προϊόν θα πρέπει να παράγεται αποκλειστικά στον Πτελεό. Η πιστοποίηση σχεδιάζεται να καλύπτει την ευρύτερη ζώνη της νοτιοδυτικής Μαγνησίας, με δυνατότητα αναγραφής και της επιμέρους περιοχής παραγωγής, όπως για παράδειγμα της Αμαλιάπολης, υπό την προϋπόθεση ότι το ελαιόλαδο θα πληροί τις συγκεκριμένες προδιαγραφές του φακέλου.

Η γεωγραφική ένδειξη θεωρείται καθοριστικής σημασίας, καθώς θα συνδέσει επίσημα το προϊόν με τον τόπο του, θα προστατεύσει την ονομασία του και θα δημιουργήσει πολύ ισχυρότερες προϋποθέσεις για την παρουσία του στην ελληνική και κυρίως στη διεθνή αγορά.

Η μεγάλη ψαλίδα στην τιμή

Ο Χρήστος Καλλές περιέγραψε με χαρακτηριστικό τρόπο τη διαφορά ανάμεσα στην τιμή που εισπράττει σήμερα ο παραγωγός και στην τελική αξία που μπορεί να αποκτήσει το ίδιο προϊόν όταν φτάσει στις αγορές του εξωτερικού.

Όπως ανέφερε, ελαιόλαδο της περιοχής μπορεί να φεύγει με τιμή της τάξης των 3,5 έως 4 ευρώ, ενώ πολύ καλής ποιότητας ελαιόλαδα στην ιταλική αγορά μπορεί να φτάνουν ακόμη και τα 19 ή 20 ευρώ.

Αντίστοιχη εικόνα, σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχει και στη βρώσιμη ελιά της περιοχής. Η κονσερβολιά, συγγενική ποικιλία της ελιάς Αμφίσσης, έχει αποσπάσει διακρίσεις σε διεθνείς εκθέσεις και παρουσιάζει μεγάλη ζήτηση στην Ιταλία. Ενώ όμως στον τόπο παραγωγής μπορεί να διατίθεται ακόμη και με 1,5 ή 2 ευρώ το κιλό, στην τελική αγορά μπορεί να πωλείται για 10 ή και 15 ευρώ.

Όπως τονίζει αυτή ακριβώς την ψαλίδα επιχειρούν τώρα να κλείσουν οι παραγωγοί. «Δεν θέλουν πλέον να διαθέτουν απλώς πρώτη ύλη, αφήνοντας αλλού το μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας. Θέλουν να πουλήσουν ένα επώνυμο, πιστοποιημένο προϊόν, με ταυτότητα, γεωγραφική προέλευση και αποδεδειγμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά».

125 παραγωγοί και 1,5 εκατομμύριο ελαιόδεντρα

Στον Σύνδεσμο συμμετέχουν ήδη 125 παραγωγοί, ενώ ο ελαιώνας της νοτιοδυτικής Μαγνησίας αριθμεί περίπου 1,5 εκατομμύριο ελαιόδεντρα. Πρόκειται για έναν ιστορικό ελαιώνα, βαθιά δεμένο με την οικονομία, το τοπίο και την ταυτότητα της περιοχής, με αναφορές στην ελαιοκαλλιέργεια που χάνονται στους αιώνες. Η μεγάλη πρόκληση, ωστόσο, είναι να μη μείνει αυτή η ιστορία μόνο ως πολιτιστική κληρονομιά. Γιατί χωρίς παραγωγούς που μπορούν να ζήσουν από τη γη τους, κανένας παραδοσιακός ελαιώνας δεν μπορεί να επιβιώσει.

Το επόμενο βήμα είναι συνεταιριστικό

Με την επιστημονική τεκμηρίωση να έχει πλέον προχωρήσει και τη διαδικασία της γεωγραφικής πιστοποίησης να ωριμάζει, ο Σύνδεσμος περνά τώρα σε μια δεύτερη, ακόμη πιο κρίσιμη φάση. Τη δημιουργία ομάδας παραγωγών με συνεταιριστικό χαρακτήρα. Ο σχεδιασμός προβλέπει έναν αρχικό πυρήνα 10, 15 ή 20 παραγωγών και ένα σχήμα ανοιχτό, ώστε στη συνέχεια να μπορούν να συμμετέχουν περισσότεροι αγρότες της περιοχής.

Μέχρι σήμερα το βάρος έπεφτε στην έρευνα, στην ποιότητα και στην επιστημονική ανάδειξη του προϊόντος. Από εδώ και πέρα το ενδιαφέρον μεταφέρεται στην οικονομία: στην κοινή οργάνωση, στην εμπορική αξιοποίηση και στη δυνατότητα οι παραγωγοί να διαπραγματεύονται από ισχυρότερη θέση. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας για τον υπολογισμό του αποτυπώματος άνθρακα του προϊόντος. Ο σχεδιασμός προβλέπει ακόμη και την αξιοποίηση ψηφιακής ιχνηλασιμότητας, με κωδικό QR στη συσκευασία, μέσα από τον οποίο ο καταναλωτής θα μπορεί να έχει πληροφορίες για την προέλευση, την ποιότητα, τις πιστοποιήσεις και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα του ελαιολάδου.

Σημαντική η στήριξη αυτοδιοίκησης και Περιφέρειας

Η μέχρι σήμερα διαδρομή δεν θα μπορούσε, όπως επισημαίνουν οι παραγωγοί, να χρηματοδοτηθεί αποκλειστικά από τους ίδιους. Σύμφωνα με τον γραμματέα του Συνδέσμου Νικόλαο Χουλιαρά, η έρευνα που πραγματοποιήθηκε για τη βιοδραστικότητα του ελαιολάδου κόστισε περίπου 150.000 ευρώ, με τη χρηματοδότηση να καλύπτεται από την τοπική αυτοδιοίκηση του Αλμυρού, ενώ η Περιφέρεια Θεσσαλίας στηρίζει τη διαδικασία σύνταξης του φακέλου για τη γεωγραφική ένδειξη.

Η συνεργασία παραγωγών, επιστημονικών φορέων και αυτοδιοίκησης θεωρείται βασική προϋπόθεση για να μπορέσει μια μικρότερη παραγωγική περιοχή να αποκτήσει πρόσβαση σε εργαλεία που διαφορετικά θα ήταν οικονομικά απαγορευτικά.

«Να μη μαραζώσει ο τόπος»

Πίσω όμως από πιστοποιήσεις, φακέλους, εργαστηριακές αναλύσεις και εμπορικά σχέδια υπάρχει ένα πολύ πιο απλό ζητούμενο. Να υπάρχει λόγος για τον νέο άνθρωπο να μείνει. Να μπορεί εκείνος που καλλιεργεί την ελιά να ζήσει αξιοπρεπώς από τη δουλειά του και να μην εγκαταλείψει τη γη για να αναζητήσει εισόδημα στις πόλεις. Αυτό είναι και το πραγματικό στοίχημα της προσπάθειας που ξεκίνησε πριν από τέσσερα χρόνια στη νοτιοδυτική Μαγνησία. Όχι απλώς να αποκτήσει ένα ακόμη ελληνικό προϊόν μια ευρωπαϊκή πιστοποίηση, αλλά να μετατραπεί η ποιότητα σε εισόδημα, το εισόδημα σε κίνητρο παραμονής και η παραγωγή σε όρο επιβίωσης ενός ολόκληρου τόπου.

Γιατί, όπως το έθεσε ο πρόεδρος του Συνδέσμου, ο τελικός στόχος είναι «να μη μαραζώσει ο τόπος».

ertnews.gr