Στη νέα εποχή του πληθωρισμού τροφίμων η Θεσσαλία πρέπει να είναι το «περιβόλι» και όχι η «μπαταρία» της Ευρώπης

Η Θεσσαλία στην πρώτη γραμμή της διατροφικής ασφάλειας στη νέα εποχή του πληθωρισμού

Η διεθνής οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η διατροφική ασφάλεια δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως αυτονόητη. Οι γεωπολιτικές αναταράξεις, οι διαταραχές στις μεταφορές και στις ενεργειακές αγορές, η κλιματική αλλαγή και η αύξηση του κόστους παραγωγής δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον για την αγροτική οικονομία. Ο ρόλος της Θεσσαλίας που αποκαλείται και «περιβόλι» όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και της Ευρώπης, είναι πλέον κομβικός 

Η κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι εκτιμήσεις για τις επιπτώσεις ενός παρατεταμένου κλεισίματος στην παγκόσμια οικονομία συνδέουν την ενεργειακή αναστάτωση με αυξήσεις στο κόστος μεταφοράς, παραγωγής και τελικά των τροφίμων. Για την Ελλάδα, σχετικές εκτιμήσεις έχουν υπολογίσει ότι ένα σενάριο πλήρους κλεισίματος θα μπορούσε να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών τροφίμων έως και 9,5%.

Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Θεσσαλία αποκτά στρατηγική σημασία που υπερβαίνει κατά πολύ τα περιφερειακά της όρια.

Μια περιφέρεια που παράγει περισσότερο απ- όσο εισάγει

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το 2025 αποτυπώνουν με ιδιαίτερα καθαρό τρόπο τη δυναμική της θεσσαλικής οικονομίας. Οι εξαγωγές της Περιφέρειας έφθασαν τα 2,24 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 9,8% σε σχέση με το 2024, ενώ οι εισαγωγές διαμορφώθηκαν περίπου στα 1,25 δισ. ευρώ.

Το αποτέλεσμα ήταν εμπορικό πλεόνασμα περίπου 986 εκατ. ευρώ, για 17η συνεχόμενη χρονιά.

Πρόκειται για ένα στοιχείο ιδιαίτερης σημασίας σε μια Ελλάδα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές εξαρτήσεις από εισαγωγές σε κρίσιμες κατηγορίες προϊόντων. Η Θεσσαλία δεν αποτελεί απλώς έναν παραγωγικό χώρο. Αποτελεί μια περιοχή που δημιουργεί εξαγωγικό εισόδημα και, ταυτόχρονα, διαθέτει μια ισχυρή βάση εγχώριας παραγωγής τροφίμων.

Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν το διεθνές κόστος της ενέργειας, των μεταφορών και των πρώτων υλών γίνεται πιο ασταθές.

Το 63% των εξαγωγών έχει αγροδιατροφικό αποτύπωμα

Η μεγάλη δύναμη της Θεσσαλίας βρίσκεται στον συνδυασμό πρωτογενούς παραγωγής και μεταποίησης.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης του Συνδέσμου Βιομηχανιών Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδος, τα τρόφιμα και τα αγροτικά προϊόντα αντιπροσωπεύουν περίπου 63% της συνολικής εξαγωγικής δραστηριότητας της Περιφέρειας. Στην κορυφή βρίσκονται τα γαλακτοκομικά και προϊόντα ζωικής προέλευσης, τα παρασκευάσματα φρούτων και λαχανικών, ενώ σημαντική είναι και η παρουσία άλλων αγροτικών προϊόντων.

Η εικόνα αυτή δείχνει κάτι περισσότερο από την εξωστρέφεια των θεσσαλικών επιχειρήσεων. Δείχνει ότι η Θεσσαλία διαθέτει μια παραγωγική αλυσίδα που ξεκινά από το χωράφι και την κτηνοτροφία και φτάνει στη μεταποίηση, τη συσκευασία και την εξαγωγή.

Αυτό είναι το μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα.

Δεν αρκεί να παράγεις σιτάρι, γάλα, φρούτα, βαμβάκι ή λαχανικά. Η πραγματική οικονομική αξία δημιουργείται όταν η πρώτη ύλη μετατρέπεται σε ανταγωνιστικό προϊόν με υψηλότερη προστιθέμενη αξία.

Η φέτα, τα φρούτα και το βαμβάκι ως «πρεσβευτές»

Η πρόσφατη εικόνα των θεσσαλικών εξαγωγών επιβεβαιώνει τον ρόλο συγκεκριμένων προϊόντων ως διεθνών πρεσβευτών της περιοχής.

Η φέτα βρίσκεται στην κορυφή των αγροτικών εξαγωγών, ενώ ακολουθούν προϊόντα όπως η βρώσιμη ελιά, το εκκοκκισμένο βαμβάκι, η κομπόστα ροδάκινου, τα μήλα, τα αχλάδια και τα ακτινίδια.

Η σημασία τους δεν περιορίζεται στην αξία των πωλήσεων. Κάθε εξαγώγιμο προϊόν ενισχύει ένα ευρύτερο οικοσύστημα παραγωγών, συνεταιρισμών, μεταποιητικών μονάδων, μεταφορών, εμπορίου και υπηρεσιών.

Με άλλα λόγια, η εξαγωγή ενός προϊόντος διατροφής δημιουργεί εισόδημα σε πολλαπλά επίπεδα της τοπικής οικονομίας.

Τι αλλάζει στην εποχή του Ορμούζ

Η κρίση του Ορμούζ αναδεικνύει έναν παράγοντα που συχνά υποτιμάται: η διατροφική ασφάλεια είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ενεργειακή και μεταφορική ασφάλεια.

Ακριβότερο πετρέλαιο σημαίνει ακριβότερη μεταφορά. Ακριβότερη ενέργεια σημαίνει υψηλότερο κόστος άρδευσης, ψύξης, επεξεργασίας και αποθήκευσης. Ακριβότερες πρώτες ύλες σημαίνουν μεγαλύτερη πίεση στον παραγωγό και στη μεταποίηση.

Επομένως, σε ένα περιβάλλον διεθνούς πληθωρισμού, η εγχώρια παραγωγή αποκτά στρατηγική αξία.

Η Θεσσαλία βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση επειδή διαθέτει παραγωγική βάση ικανή να τροφοδοτεί τόσο την ελληνική αγορά όσο και τις διεθνείς αγορές. Η εξωστρέφεια, επομένως, δεν είναι αντίθετη με τη διατροφική ασφάλεια. Αντίθετα, όταν συνδυάζεται με ισχυρή εγχώρια παραγωγή, μπορεί να αποτελέσει στοιχείο ανθεκτικότητας.

Το μεγάλο στοίχημα: από την ποσότητα στην αξία

Το θετικό εμπορικό ισοζύγιο δεν σημαίνει ότι η Θεσσαλία δεν έχει προβλήματα. Η αύξηση του κόστους παραγωγής, η πίεση στους αγρότες, η κλιματική αλλαγή, οι ανάγκες άρδευσης και οι επιπτώσεις ακραίων καιρικών φαινομένων παραμένουν κρίσιμες προκλήσεις.

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο «περισσότερη παραγωγή». Χρειάζεται περισσότερη αξία ανά μονάδα παραγωγής.

Αυτό σημαίνει επένδυση στη μεταποίηση, στην τυποποίηση, στην πιστοποίηση, στην ιχνηλασιμότητα, στην τεχνολογία και στο ισχυρό θεσσαλικό brand. Η Περιφέρεια έχει ήδη θέσει την εξωστρέφεια των ποιοτικών προϊόντων στο επίκεντρο της στρατηγικής της, με δράσεις προβολής και προώθησης των αγροδιατροφικών προϊόντων και συμμετοχή θεσσαλικών επιχειρήσεων σε διεθνείς εκθέσεις.

Το επόμενο βήμα είναι να μετατραπεί η παραγωγική δύναμη σε ακόμη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.

Η Θεσσαλία ως εθνικό «αποθετήριο» παραγωγικής ασφάλειας

Σε έναν κόσμο όπου οι κρίσεις μπορούν να μεταφέρουν μέσα σε λίγες εβδομάδες το κόστος μιας γεωπολιτικής σύγκρουσης από την ενέργεια στο ράφι του σούπερ μάρκετ, η Ελλάδα χρειάζεται ισχυρές παραγωγικές περιφέρειες.

Η Θεσσαλία μπορεί να αποτελέσει μία από αυτές.

Το γεγονός ότι οι εξαγωγές της ξεπερνούν πλέον τα 2,2 δισ. ευρώ και ότι το εμπορικό της ισοζύγιο παραμένει έντονα θετικό αποδεικνύει ότι υπάρχει παραγωγική βάση με διεθνή ανταγωνιστικότητα.

Το ζητούμενο τώρα είναι να προστατευθεί αυτή η βάση και να ενισχυθεί.

Να παραμείνει η γη παραγωγική. Να παραμείνει ο αγρότης στο επάγγελμα. Να αυξηθούν οι επενδύσεις στη μεταποίηση. Να μειωθεί το ενεργειακό και παραγωγικό κόστος. Να αξιοποιηθεί η τεχνολογία για εξοικονόμηση νερού και εισροών. Και κυρίως, να αποκτήσουν ακόμη περισσότερα θεσσαλικά προϊόντα ισχυρή θέση στις διεθνείς αγορές.

Από την κρίση στην ευκαιρία

Η νέα εποχή του πληθωρισμού και των γεωπολιτικών αναταράξεων δημιουργεί κινδύνους, αλλά δημιουργεί και ευκαιρίες.

Όσο αυξάνεται η αξία της ασφάλειας εφοδιασμού, τόσο αυξάνεται η αξία των περιοχών που μπορούν να παράγουν, να μεταποιούν και να εξάγουν.

Η Θεσσαλία διαθέτει ήδη το βασικό υπόβαθρο: παραγωγή, μεταποίηση, εξαγωγική εμπειρία και θετικό εμπορικό ισοζύγιο. Το 2025 απέδειξε ότι η δυναμική αυτή συνεχίζεται, ενώ ο αγροδιατροφικός τομέας παραμένει η «ραχοκοκαλιά» της εξωστρέφειας της Περιφέρειας.

Γι- αυτό η Θεσσαλία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένας ακόμη αγροτικός χώρος της Ελλάδας.

Είναι μέρος της εθνικής παραγωγικής και διατροφικής ασφάλειας.

Και σε μια εποχή όπου το κόστος μιας διεθνούς κρίσης μπορεί να φτάσει από ένα γεωπολιτικό σημείο όπως το Ορμούζ μέχρι το χωράφι, το εργοστάσιο και τελικά το τραπέζι του Έλληνα καταναλωτή, η δυνατότητα μιας περιφέρειας να παράγει περισσότερα, να εισάγει λιγότερα και να εξάγει περισσότερα αποκτά στρατηγική σημασία για ολόκληρη τη χώρα.

Με βάση όλα τα παραπάνω κρίνεται ως επιτακτική ανάγκη ένας νέος στρατηγικός σχεδιασμός για το περιβόλι της Ελλάδας το θεσσαλικό κάμπο που θα περιλαμβάνει έργα υποδομής άρδευσης, μεσαία φράγματα Σκοπιάς, Μουζακίου, Πύλης κλπ και  μεταφορά νερού από τον Αχελώο και έργα ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή, δηλαδή έργα αντιπλημμυρικής θωράκισης του κάμπου που δοκιμάστηκε από μεγαπλημμύρες την τελευταία 6ετία (Ιανός, Daniel, Ηλίας). Πλέον είναι θέμα αγροδιατροφικής αυτάρκειας της χώρας και επιβίωσής της στα νέα παγκόσμια δεδομένα.

Είναι τέλος προφανές ότι ο εθνικός στόχος δεν θα πρέπει να είναι να μετατραπεί από «περιβόλι» σε «μπαταρία» της Ευρώπης καθώς με το νέο χωροταξικό για τις ΑΠΕ μπορούν να δεσμευτούν μέχρι 210.000 στρέμματα στην περιφέρειά μας

Επιμέλεια Γιάννης Κολλάτος