Ανασφάλιστα και με λιγοστούς ελέγχους τα εργοστάσια που καίγονται – Ποιος αναλαμβάνει την περιβαλλοντική ευθύνη;

Περιβαλλοντολόγοι, ειδικοί και εργαζόμενοι μιλούν για τις αυξημένες πυρκαγιές σε εργοστάσια ανακύκλωσης και επιχειρήσεις εντός βιομηχανικών ζωνών – Γιατί συμβαίνει και πώς παρακολουθείται το πρόβλημα; Τι λέει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Ωραιόκαστρο, Ασπόπυργος, Ομορφοχώρι: μέσα σε μία εβδομάδα δύο εργοστάσια ανακύκλωσης κάηκαν ολοσχερώς, συμπαρασέρνοντας στις φλόγες και άλλες επιχειρήσεις και εργοστάσια, ενώ την περασμένη Πέμπτη φωτιά που ξεκίνησε από συνεργείο κατασκευής αναρτήσεων φορτηγών οδήγησε στο να καούν δύο παρακείμενες επιχειρήσεις.

Η εβδομάδα έκλεισε με το κάψιμο (ολοσχερώς) του παλιού κτιρίου του Badminton στο Γουδί.

Κατά τη διάρκεια των παραπάνω περιστατικών, πολίτες στη Θεσσαλονίκη, τη Λάρισα, το κέντρο της Αθήνας αλλά και τον Ασπόπυργο έλαβαν τα γνωστά μηνύματα από το 112 για κλειστά παράθυρα και παραμονή σε εσωτερικούς χώρους έτσι ώστε να μην εισπνέεται ο τοξικός αέρας.

Κάπου εδώ προκύπτει μια σειρά ερωτημάτων: γιατί καίγονται ολοένα και πιο συχνά τα εργοστάσια; Τι μέτρα πρόληψης υπάρχουν από την πλευρά των επιχειρήσεων αλλά και από την πλευρά του κράτους για να αποτρέπονται αυτά τα περιστατικά, αλλά και ποιος αναλαμβάνει (και πληρώνει) την ευθύνη για το επιζήμιο περιβαλλοντικό αποτύπωμα αυτών των πυρκαγιών;

Στον αύλειο χώρο του εργοστάσιου ανακύκλωσης που κάηκε ολοσχερώς στο Ωραιόκαστρο, σύμφωνα με τις πηγές του in, υπήρχαν ανακυκλώσιμα και άλλα υλικά (υφάσματα κ.τ.λ), αποθηκευμένα με τρόπο πρόχειρο και εκτεθειμένα

Περίπτωση Ασπρόπυργου: Ο ένας πάνω στον άλλον

Την Πέμπτη 9 Ιουλίου, εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον Ασπρόπυργο. Οι φλόγες επεκτάθηκαν και σε δύο παρακείμενες επιχειρήσεις.

Η πυρκαγιά ξεκίνησε κατά τη διάρκεια εργασιών οξυγονοκόλλησης σε επιχείρηση κατασκευής αναρτήσεων η οποία κάηκε ολοσχερώς.

Ακολούθησε μία μικρή έκρηξη και στη συνέχεια μία δεύτερη μεγαλύτερη, η οποία προκάλεσε τη ραγδαία επέκταση της πυρκαγιάς. Έντεκα άνθρωποι τραυματίστηκαν, ενώ ένας βαριά εγκαυματίας κατέληξε τρεις μέρες μετά το συμβάν.

Για τον Παναγιώτη Ρεντούμη, πρόεδρο του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Ελευσίνας – Δυτικής Αττικής (ΕΚΕ-ΔΑ), αυτός ο βαρύς απολογισμός μοιάζει με χρονικό προαναγγελθέντος θανάτου.

«Σε πολλές επιχειρήσεις δεν υπάρχουν επαρκή μέτρα πυρασφάλειας και πυρανίχνευσης. Πολλές φορές τα οχήματα δυσκολεύονται να περάσουν από τους δρόμους εντός της ζώνης των επιχειρήσεων, υπάρχουν καθυστερήσεις, μποτιλιαρίσματα. Η μία επιχείρηση είναι δίπλα στην άλλη και οι εργαζόμενοι είναι πολλές φορές εκτεθειμένοι στα συμβάντα.  H περιοχή είναι υπέρ κορεσμένη» περιγράφει ο ίδιος το χαώδες τοπίο που επικρατεί στον Ασπρόπυργο.

Σύμφωνα με τον κ. Ρεντούμη, τουλάχιστον 15.000 μικρότερες ή μεγαλύτερες επιχειρήσεις λειτουργούν σε Ασπρόπυργο, Ελευσίνα, Μάνδρα. «Σε κάποιες, τα υλικά είναι εκτεθειμένα κι αναπτύσσουν θερμοκρασίες».

Σύμφωνα με τον κανονισμό πυροπροστασίας της Πυροσβεστικής, οι στοίβες υλικών δεν μπορούν να βρίσκονται δίπλα στην περίφραξη μιας επιχείρησης. Πρέπει να υφίσταται μια ελεύθερη ζώνη ασφαλείας (από 5 έως 10 μέτρα) ανάμεσα στα αποθηκευμένα υλικά και το όριο του οικοπέδου.

Αυτό γίνεται για δύο λόγους: για να μην μεταδοθεί η φωτιά στη γειτονική επιχείρηση, αλλά και για να υπάρχει χώρος να διέλθει πυροσβεστικό όχημα (από την περιμετρική οδό).

Όπως όμως εξηγεί ο κ. Ρεντούμης: «Στο ένα χιλιόμετρο από αυτήν την περιοχή βρίσκονται τα διυλιστήρια, στα 150 μέτρα από το συνεργείο υπήρχε επιχείρηση με λάδια. Παρόλα αυτά, εμείς είδαμε πως ο κοντινότερος πυροσβεστικός κρουνός ήταν στα 800 μέτρα. Όταν αρχίσει το φαινόμενο να γίνεται αλυσιδωτό, ποιος θα πρωτοεξυπηρετηθεί;».

Ο Κίμων Παντελίδης, σύμβουλος Πυρασφάλειας και Διαχείρισης κινδύνου σε εταιρεία με έδρα το Λονδίνο, η οποία αναλαμβάνει μελέτες πυρασφάλειας μεγάλης κλίμακας (σε νοσοκομεία, πανεπιστήμια και μεγάλες κτηριακές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις) λέει στο in πως όσον αφορά τις βιομηχανικές ζώνες,  το γενικό πρόβλημα που υπάρχει στην Ελλάδα είναι πως δεν γίνεται σωστή διαχείριση των θεμάτων πυρασφάλειας.

Σύμφωνα με την Πυροσβεστική απαιτείται πολύ νερό για να σβήσει μια πυρκαγιά σε ένα εργοστάσιο ανακύκλωσης. Οι επιχειρήσεις αυτές είναι από τις πιο δύσκολες για το σώμα της Πυροσβεστικής

«Θα εκδοθεί η άδεια πυρασφάλειας για τη λειτουργία του κτιρίου αλλά στη συνέχεια δεν θα ακολουθήσει επισταμένη διαχείριση των θεμάτων πυρασφάλειας» σημειώνει ο κ. Παντελίδης, εξηγώντας στη συνέχεια τι συμβαίνει συχνά στον Ασπρόπυργο:

«Η εν λόγω περιοχή είναι μια πολύ ιδιάζουσα περίπτωση. Φαίνεται πως τα μέτρα πυρασφάλειας δεν τηρούνται αυστηρά με αποτέλεσμα να αυξάνεται κατακόρυφα ο κίνδυνος εμφάνισης περιστατικών. Η δε χωροταξία εντός της ζώνης των επιχειρήσεων είναι εντελώς άναρχη. Έχω βρεθεί σε διάφορους χώρους στη συγκεκριμένη περιοχή και διαπίστωσα μια άκρως επικίνδυνη η κατάσταση».

«Συντηρούνται τα συστήματα πυρανίχνευσης;» αναρωτιέται  σε αυτό το σημείο ο κ. Παντελίδης.

Κάνοντας ο ίδιος μια σύγκριση με το τι ισχύει στην Αγγλία (όπου βρίσκεται η έδρα της εταιρείας που εργάζεται) ο κ. Παντελίδης σημειώνει πως εκεί οι επιχειρήσεις υποχρεώνονται από τον νόμο να προχωρούν ανά τακτά διαστήματα σε εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου.

Στον Ασπρόπυργο η άναρχη χωροταξία επιχειρήσεων και εργοστασίων σε συνδυασμό με τους ελλιπείς ελέγχους αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο πυρκαγιάς.

Και μπορεί ο Ασπρόπυργος να είναι μια ιδιάζουσα περίπτωση, όμως και οι άλλες εργοστασιακές/βιομηχανικές περιοχές στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν μικρότερο ή μεγαλύτερο χωροθετικό πρόβλημα, δεδομένου ότι συχνά βρίσκονται πλησίον δασικού περιβάλλοντος αλλά και οικιστικού ιστού (στις λεγόμενες μικτές ζώνες), όπου η βλάστηση γύρω από τα εργοστάσια είναι συχνά ακαθάριστη με αποτέλεσμα οι πυρκαγιές να πλησιάζουν με γρήγορο και απειλητικό τρόπο τα εργοστάσια (βλ. περίπτωση Ωραιοκάστρου) στα οποία εισέρχονται με βιαιότητα.

Η προηγούμενη πυρκαγιά σε εργοστάσιο ανακύκλωσης στη Λάρισα είχε εκδηλωθεί το 2024. Η πυρκαγιά στο Ομορφοχώρι πριν από λίγες ημέρες, ξεκίνησε από τον αύλειο χώρο της εγκατάστασης εκεί όπου σύμφωνα με πληροφορίες του in τα υλικά ήταν χύδην και εκτεθειμένα.

Γιατί αυξάνονται οι φωτιές στα εργοστάσια ανακύκλωσης

Ειδικά τα εργοστάσια ανακύκλωσης στα οποία σημειώνονται οι περισσότερες πυρκαγιές, με τα περιστατικά να αυξάνονται κάθε χρόνο από το 2020 και έπειτα, ανήκουν βάσει του Κανονισμού Πυροπροστασίας Κτιρίων στις επιχειρήσεις είτε μεσαίου, είτε υψηλού κινδύνου (ανάλογο με το μέγεθος τους, τον όγκο και το είδος των υλικών που δέχονται κ.τ.λ).

Στις παραπάνω δύο κατηγορίες προβλέπονται προδιαγραφές παθητικής και ενεργητικής πυροπροστασίας. Απαιτείται για παράδειγμα μελέτη πυροπροστασίας, συνεχή συστήματα πυρόσβεσης (π.χ. sprinklers, αντλητικά συγκροτήματα) κ.ά.

Σημειώνεται πως μετά την αρχική έγκριση της μελέτης πυροπροστασίας από την Πυροσβεστική, η επιχείρηση μπορεί να δεχθεί έναν δειγματοληπτικό έλεγχο από την Πυροσβεστική για να εξακριβωθεί αν τηρούνται τα προβλεπόμενα, όμως οι συγκεκριμένοι έλεγχοι είναι κατά γενική ομολογία λιγότεροι από αυτούς που απαιτούνται για να ελεγχθεί συστηματικά αυτός ο όγκος των επιχειρήσεων στην Ελλάδα. Το αποτέλεσμα είναι σε πολλές περιπτώσεις οι επιχειρήσεις να συνεχίζουν για καιρό χωρίς ουσιαστικό έλεγχο τη λειτουργία τους (βλ. και περίπτωση Βιολάντα).

Όσο για τις αιτίες πρόκλησης πυρκαγιών στις εγκαταστάσεις των εργοστασίων ανακύκλωσης ειδικότερα, περιλαμβάνουν ανάμεσα σε άλλα την αυτοανάφλεξη των υλικών, τις λειτουργικές αστοχίες των ηλεκτρικών εγκαταστάσεων, την υπερθέρμανση λαμπτήρων, τη διαφυγή σπινθήρων από τα οχήματα μεταφοράς κατά τη διάρκεια εκφόρτωσης των υλικών στους σωρούς εναπόθεσης κ.ά.

Την ίδια στιγμή, συχνά οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις συσσωρεύουν περισσότερο υλικό από αυτό που μπορούν να διαχειρίζονται, με αποτέλεσμα υλικά να συσσωρεύονται χύδην και εκτεθειμένα.

Εικόνα από το εργοστάσιο ανακύκλωσης που κάηκε στη Λέσβο το 2025,  η οποία αποτυπώνει τον συχνά ανοργάνωτο τρόπο με τον οποίο στοιβάζονται τα υλικά σε αυτές τις επιχειρήσεις υψηλού κινδύνου

Όπως αναφέρει έμπειρος πραγματογνώμονας σε εταιρεία που ασχολείται με το αντικείμενο, ο οποίος μίλησε στο in, η εμπειρία από αυτούς τους χώρους σε αρκετές περιπτώσεις είναι κακή.

Οι εξωτερικοί χώροι πολλών εγκαταστάσεων διαλογής και αποθήκευσης  είναι υπερπλήρεις, με αποτέλεσμα οι αποστάσεις μεταξύ των σωρών να μην τηρούνται. Παράλληλα, σε αρκετές περιπτώσεις αποθηκεύονται παραλαμβανόμενα προς ανακύκλωση υλικά ακόμα και εντός των χώρων επεξεργασίας με ό,τι κινδύνους αυτό συνεπάγεται.

Στις 16 Μαρτίου 2025 κάηκε ολοσχερώς εργοστάσιο ανακύκλωσης στη Ριτσώνα.

Δύσκολα ασφαλίζονται (ενώ η ασφάλιση είναι υποχρεωτική)

Το γεγονός πως τα εργοστάσια ανακύκλωσης είναι σε μεγάλο ποσοστό ανασφάλιστα κάνει ακόμα πιο περίπλοκη την κατάσταση.

Τους κινδύνους λειτουργίας ,οι οποίοι προαναφέρθηκαν, αξιολογούν οι ασφαλιστικές εταιρείες και δεν δείχνουν ενδιαφέρον για την ασφαλιστική κάλυψη τους. Έτσι το πλαίσιο αυτών των επιχειρήσεων γίνεται λιγότερο ρυθμισμένο.

Ο πραγματογνώμονας εξηγεί πως από πλευράς πολιτείας, με το Προεδρικό διάταγμα 148/2009 ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία η αντίστοιχη οδηγία 2004/35/ΕΚ για υποχρεωτική υπαγωγή στην ιδιωτική ασφάλιση των επικίνδυνων δραστηριοτήτων, όσον αφορά την περιβαλλοντική ευθύνη πρόληψης και αποκατάστασης ζημιών στο περιβάλλον.

Σε μια επιχείρηση τα απόβλητα της οποίας κρίνονται επικίνδυνα ως υλικά, τότε το κράτος θέτει ως υποχρέωση προς την επιχείρηση να ασφαλιστεί με ελάχιστον ποσό ασφάλισης τα 1.500.000 εκ. ευρώ.

Παρότι υπάρχει πρόβλεψη για την ασφάλιση των εργοστασίων ανακύκλωσης, οι ασφαλιστικές εταιρείες προχωρούν πολύ δύσκολα στην ασφάλιση αυτών των χώρων

Σε δημοσιευμένο έγγραφο του Συνηγόρου του Πολίτη, με ημερομηνία 4 Οκτωβρίου 2019 (Αρ. Πρωτ. 203271/48703/2019), το οποίο έχει ως θέμα την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας στις εγκαταστάσεις επιχείρησης ανακύκλωσης στον Ασπρόπυργο Αττικής, υπάρχει αναφορά στην οποία σημειώνεται μεταξύ άλλων: «Ανασταλτικοί ωστόσο παράγοντες για την ασφάλιση των επιχειρήσεων (κατ’ εφαρμογή του άρθρου 14 του ΠΔ 148/2009) είναι η έλλειψη παρακολούθησης και επιβολής κυρώσεων, δεδομένου ότι εξαιτίας αυτών δεν δημιουργούνται κίνητρα ούτε στις επιχειρήσεις ούτε στις Ασφαλιστικές Εταιρείες».

Αυτό που τελικά υπάρχει είναι μια μελέτη περιβαλλοντικής επιβάρυνσης η οποία πρέπει να κατατίθεται ανανεωμένη κάθε 5 χρόνια στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας».

Για τον πρώην υπαρχηγό της πυροσβεστικής και δικαστικό πραγματογνώμονα, Ανδριανό Γκουρμπάτση, ο κίνδυνος πυρκαγιάς στις επιχειρήσεις ανακύκλωσης είναι αυξημένος. Την ίδια στιγμή, κατά τον ίδιο, οι ποινές που επιβάλλονται για αυτές τις πυρκαγιές είναι «χάδι».

Όπως λέει ο ίδιος στο in: «Κατά τη γνώμη μου, χρειάζεται μια ειδική πυροσβεστική διάταξη η οποία να προστεθεί στην παράγραφο 3 του άρθρου 264 με την οποία θα αυστηροποιούνται οι ποινές των ιδιοκτητών αυτών των επιχειρήσεων. Πρέπει οι υπαίτιοι να κατηγορούνται σε βαθμό πλημμελήματος και όχι μόνο με διοικητικά πρόστιμα. Στις περιπτώσεις δε που υπάρχει μόλυνση του περιβάλλοντος θα πρέπει η κατηγορία να αναβαθμίζεται σε κακούργημα».

Τι και πότε μετρά το υπουργείο Περιβάλλοντος 

Σύμφωνα με τον Πέτρο Βαρελίδη, Γενικό Γραμματέα Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετρήσεις για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, μετά από μια πυρκαγιά σε εργοστάσιο/βιομηχανικό χώρο, πραγματοποιούνται όταν υπάρχει βάσιμη υπόνοια ότι πράγματι είναι σε εξέλιξη ένα σοβαρό περιστατικό περιβαλλοντικής υποβάθμισης.

Μέσω σταθμών μέτρησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, σε περιστατικά με έκταση και ένταση, μετρώνται οι συγκεκριμένοι ρύποι που προβλέπει η αντίστοιχη ευρωπαϊκή οδηγία.

Όταν υπάρχει υπέρβαση των ορίων και υπάρχει και μία διάρκεια στο περιστατικό ακολουθούν κατά περίπτωση, στοχευμένες αναλύσεις, για παράδειγμα στα υπόγεια ύδατα.

Σύμφωνα με τον κ. Βαρελίδη, σε αρκετές περιοχές της χώρας πραγματοποιούνται ούτως ή άλλως συστηματικές μετρήσεις στα υπόγεια ύδατα. Σε ό,τι αφορά τις μετρήσεις του εδάφους, η κατάσταση είναι λιγότερο οργανωμένη, εξαιτίας της απουσίας θεσμικού πλαισίου που να θέτει συγκεκριμένα όρια. Δεν υπάρχουν δηλαδή τιμές αναφοράς και όρια. Σημειώνεται πως η αντίστοιχη ευρωπαϊκή οδηγία για τις μετρήσεις εδάφους ψηφίστηκε πρόσφατα.

Όσον αφορά την ασφάλιση των εργοστασίων για την περιβαλλοντική ευθύνη, ο κ. Βαρελίδης απαντά πως το ΥΠΕΝ έχει καταστήσει υποχρεωτική την ασφάλιση στις επιχειρήσεις που πρέπει όντως να τεθεί αυτή η υποχρέωση.

Το ότι η ασφαλιστική αγορά ασφαλίζει πολύ δύσκολα αυτούς τους χώρους δεν είναι, όπως λέει ο κ. Βαρελίδης, αρμοδιότητα του υπουργείου.

Ο ίδιος αναφέρει πως δεν απουσιάζουν οι περιπτώσεις που ο ιδιοκτήτης μιας επιχείρησης η οποία καταστράφηκε και πρέπει να πληρώσει την αποκατάσταση της ζημιάς στο περιβάλλον, έχει οδηγηθεί σε χρεοκοπία με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ανταπεξέλθει σε αυτή την υποχρέωση.

Χωρίς σαφές πρωτόκολλο, χωρίς δημοσιοποιημένα στοιχεία, με ελάχιστα εργαλεία

Οι επιστήμονες αντιτείνουν πως στην πραγματικότητα δεν υπάρχει ολοκληρωμένο σχέδιο και πρωτόκολλο διαχείρισης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε περιπτώσεις όπως αυτές που βλέπουμε τις τελευταίες μέρες.

Σημειώνουν πως οι κινήσεις που γίνονται μετά τα περιστατικά είναι αποσπασματικές, ενώ υπογραμμίζουν πως δεν υπάρχουν δημοσιοποιημένα στοιχεία για τις μετρήσεις, για τα περιστατικά στα οποία επεμβαίνει η πολιτεία, ενώ απουσιάζει και η ενημέρωση των πολιτών.

Ο Νίκος Μιχαλόπουλος, καθηγητής Ατμοσφαιρικής Φυσικής και Χημείας, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και συντονιστής της ερευνητικής ομάδας ΠΑΝΑΚΕΙΑ, που μελετά την ατμοσφαιρική σύσταση και την κλιματική αλλαγή, λέει πως οι πολλαπλές πυρκαγιές σε διάφορα σημεία της χώρας, κοντά στον οικιστικό ιστό επιβαρύνουν τους πολίτες των συγκεκριμένων περιοχών.

Όπως εξηγεί: «Οι μη ελεγχόμενες καύσεις παράγουν τοξικές ενώσεις. Ειδικά όταν η πρώτη ύλη δεν είναι κάτι καθαρό, αλλά ουσιαστικά μιλάμε για ένα μείγμα με πάρα πολλά υλικά. Υπάρχει λοιπόν ένα τοπικό αποτύπωμα. Οι στάχτες δεν ταξιδεύουν, μένουν στην περιοχή».

Κατά τον κ. Μιχαλόπουλο, οι κεντρικοί σταθμοί μέτρησης μικροσωματιδίων, που ανήκουν στο ΥΠΕΝ, έχουν συγκεκριμένο στόχευση: να αξιοποιούνται για να παρακολουθείται κατά πόσο η Ελλάδα τηρεί τα πρωτόκολλα ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν πως δεν υπάρχει ολοκληρωμένο σχέδιο περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ενώ και η περιφέρεια διαθέτει πενιχρά εργαλεία για να παρακολουθεί το θέμα

«Στην Αθήνα έχουμε αρκετούς σταθμούς» σημειώνει ο κ. Μιχαλόπουλος. Και συνεχίζει: «Υπάρχουν όμως οι αισθητήρες, οι οποίοι είναι πολύ πιο οικονομικοί και μπορεί η πολιτεία αν θέλει να τους διασπείρει σε όλη τη χώρα. Στο πλαίσιο της ερευνητικής υποδομής της ΠΑΝΑΚΕΙΑ έχουν τοποθετηθεί 300 τέτοιοι αισθητήρες στην Ελλάδα».

»Ο φορητός εξοπλισμός με τον οποίο μπορεί σε πρώτη φάση να χαρτογραφηθεί μια περιοχή, διατίθεται σε πολύ λογικό ποσό, μικρότερο των 30.000 ευρώ. Μπορεί κάθε περιφέρεια να εξοπλίσει το αντίστοιχο τμήμα της για το περιβάλλον με αυτά τα εργαλεία για να μπορεί να προχωρά σε χαρτογράφηση μετά τα περιστατικά. Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως δεν διαθέτουν οι περιφέρειες αυτόν τον αναγκαίο εξοπλισμό».

Η περίπτωση της Λέσβου

O Νάσος Στασινάκης, Καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής και Επιστήμης, Διευθυντής Εργαστηρίου Ποιότητας Υδάτων και Αέρα στη Σχολή Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, περιγράφει από πλευράς του τι συμβαίνει στην πράξη όταν ένα τέτοιο ατύχημα συμβαίνει στην περιφέρεια.

Τον Δεκέμβριο του 2025 τα μέλη της ερευνητικής ομάδας του Τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου δημοσίευσαν μια μελέτη με στόχο την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της πυρκαγιάς που εκδηλώθηκε στις 22.07.2025 σε περίφρακτο χώρο εταιρείας διαχείρισης ανακυκλώσιμων υλικών στην περιοχή της Μόριας, περίπου πέντε χιλιόμετρα βόρεια της Μυτιλήνης.

Συλλέχθηκαν δείγματα εδάφους από δέκα σημεία από την περιοχή γύρω από την εγκατάσταση (αποστάσεις 30 έως 1350 m) και προσδιορίστηκαν οι συγκεντρώσεις πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονονθράκων (PAHs), πολυχλωριωμένων διφαινυλίων (PCBs) και βαρέων μετάλλων.

Παράλληλα, μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς τοποθετήθηκαν από το Πανεπιστήμιο δύο όργανα μέτρησης σωματιδιακής αέριας ρύπανσης με μέγεθος μικρότερο των 2,5 εκατομμυριοστών του μέτρου (PM2.5) σε περιοχές πλησίον της εταιρείας ανακύκλωσης και συλλέχθηκε δείγμα αιωρούμενων ατμοσφαιρικών σωματιδίων.

Οι καπνοί από την πυρκαγιά στο εργοστάσιο ανακύκλωσης στη Λέσβο «έπνιξαν» τις κοντινές περιοχές, στις οποίες όμως απουσιάζουν σταθμοί μέτρησης σωματιδίων στην ατμόσφαιρα | φωτογραφία: Στο Νησί

«Η Πολιτική Προστασία του νησιού μας κάλεσε να αξιολογήσουμε την κατάσταση. Κατάλαβα πως δεν υπήρχε πρωτόκολλο περιβαλλοντικής παρακολούθησης από το κράτος και την  περιφέρεια. Δεν ο υπάρχει ο μηχανισμός για να μεταβαίνει άμεσα ένα κλιμάκιο για να πραγματοποιήσει μετρήσεις και να λάβει δείγματα. Όταν ρώτησα τι πρέπει να μετρηθεί άκουσα τη φράση: “Ξέρει το πανεπιστήμιο”» περιγράφει ο ίδιος στο in.

Οι μετρήσεις από σταθμούς της πόλης της Μυτιλήνης έδειξαν σημαντική αύξηση των συγκεντρώσεων τις πρωινές ώρες μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς. Σε κανέναν  σταθμό δεν παρατηρήθηκε υπέρβαση των ημερήσιων ορίων ενημέρωσης του κοινού και συναγερμού για την αέρια ρύπανση όπως ορίζονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Ο καθηγητής στη Σχολή Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Νάσος Στασινάκης, διαπίστωσε στην πράξη τις ελλείψεις όταν ένα γεγονός συμβαίνει στην Περιφέρεια

Όπως όμως τονίζει ο κ. Στασινάκης, οι μετρήσεις ατμοσφαιρικής ρύπανσης που παρουσιάστηκαν στην έκθεση υποεκτιμούν τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην περιοχή κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς καθώς εκείνη την χρονική περίοδο δεν υπήρχαν εγκατεστημένοι σταθμοί μέτρησης στη μονάδα ανακύκλωσης και στους κοντινούς οικισμούς της Μόριας και της Παναγιούδας.

«O κοντινότερος σταθμός ήταν στα 5 χιλιόμετρα. Όσοι βρίσκονταν στα 500 μέτρα απόσταση, στην Παναγιούδα ή στη Μόρια για παράδειγμα, δεν έβλεπαν έξω από το παράθυρο» εξηγεί ο κ. Στασινάκης.

Στην περίπτωση της πυρκαγιάς του εργοστασίου ανακύκλωσης στη Λέσβο το 2025, οι υφιστάμενοι σταθμοί μέτρησης σωματιδίων στην ατμόσφαιρα ήταν αρκετά μακριά από το σημείο εκδήλωσης του γεγονότος με αποτέλεσμα κατά τον κ. Στασινάκη οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις να έχουν υποεκτιμηθεί λόγω έλλειψης εξοπλισμού.

Και προσθέτει: «Άρα δεν μπορούμε να πούμε αν τις ώρες της πυρκαγιάς υπήρχε υπέρβαση ουσιαστικά των ορίων ή όχι, γιατί έχουμε μετρήσεις μόνο απ’ το σημείο που είναι στα 5-6 χιλιόμετρα μακριά. Γι’ αυτό και στη μελέτη μας σημειώνουμε πως πρέπει σε ένα τέτοιο σημείο ευάλωτο στις φωτιές, όπως και σε έναν ΧΥΤΑ για παράδειγμα, να υπάρχουν σταθμοί μέτρησης ούτως ώστε την ώρα της πυρκαγιάς να μπορεί να βλέπει κάποιος συνεχώς online τις τιμές».

Κατά τον κ. Στασινάκη αυτό που απουσιάζει τελικά είναι η σε βάθος περιβαλλοντική εκτίμηση μετά από περιστατικά όπως αυτά σε Ωραιόκαστρο, Ασπρόπυργο και Ομορφοχώρι.

Ο  ίδιος το συμπυκνώνει ως εξής: «Όταν τελειώνει μία πυρκαγιά, υπάρχουν επιπτώσεις οι οποίες μπορεί να παρατηρούνται το επόμενο χρονικό διάστημα. Είναι η στάχτη, το χώμα, τα υπόγεια νερά. Πρέπει να αξιολογούνται. Δεν αρκεί να μιλάς μόνο για τα σωματίδια και να εξαντλείται η έρευνα σου στο αν είσαι ή όχι πάνω από το όριο.

Όταν καίγονται πλαστικά, υπάρχει ο φόβος της έκλυσης διοξινών οι οποίες μπορεί να καθίσουν στο χώμα και να μην διασπώνται. Είναι ένας πολύ σημαντικός κίνδυνος, ο οποίος ξεφεύγει από τα όρια της πρώτης, δεύτερης μέρας ενός ατυχήματος».

in.gr