Ένα ανησυχητικό φαινόμενο στα ελληνικά βουνά: Η αθόρυβη μεταμόρφωση που προειδοποιεί τη νότια Ευρώπη

Μία ανησυχητική διαπίστωση για την έκταση ενός φαινομένου στα ελληνικά βουνά κάνει μία μελέτη υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Cryosphere.

Οι εικόνες του όχι και τόσο μακρινού παρελθόντος, των χιονισμένων βουνοκορφών κινδυνεύουν να γίνουν ανάμνηση, καθώς η χιονοκάλυψη έχει μειωθεί κατά περισσότερο από το ήμισυ σε μόλις 40 χρόνια.

Σύμφωνα με τη μελέτη το χιόνι που καλύπτει τις κύριες οροσειρές της Ελλάδας έχει μειωθεί κατά 58% από το 1984. Το στοιχείο αυτό, το οποίο επιβεβαιώθηκε από Βρετανούς και Έλληνες ερευνητές, έχει άμεσες επιπτώσεις στη διαθεσιμότητα νερού, τη γεωργία και την οικολογική ισορροπία.

Η διεθνής ομάδα επιστημόνων, με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, συνδύασε δορυφορικές εικόνες, κλιματικά αρχεία και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να ανακατασκευάσει την εξέλιξη του χιονιού μεταξύ 1984 και 2025.

Χρησιμοποίησαν ένα μοντέλο που ονομάζεται snowMapper, το οποίο είναι σε θέση να δημιουργεί καθημερινά χάρτες με ανάλυση 100 μέτρων σχετικά με την παρουσία χιονιού σε δέκα από τα υψηλότερα ορεινά συγκροτήματα της χώρας.

Το σύστημα εκπαιδεύτηκε με χιλιάδες παρατηρήσεις που συλλέχθηκαν στις Άλπεις και τα Πυρηναία, γεγονός που επέτρεψε να καλυφθεί η έλλειψη ιστορικών δεδομένων στην Ελλάδα.

«Ο ρόλος του χιονιού είναι θεμελιώδης. Λειτουργεί ως φυσική δεξαμενή», εξήγησε ο Κωνσταντίνος Αλεξόπουλος, ερευνητής του Ινστιτούτου Πολικής Έρευνας Scott.

Σε αντίθεση με τη βροχή, η οποία απορρέει γρήγορα, «το χιόνι λιώνει αργά και τροφοδοτεί ποτάμια, λίμνες και υδροφορείς κατά τους θερμότερους μήνες», πρόσθεσε. Η έρευνα υπογραμμίζει πώς η μείωση του χιονιού επηρεάζει την παροχή νερού για γεωργική άρδευση, οικιακή κατανάλωση και παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.

Ο αντίκτυπος της αύξησης της θερμοκρασίας

Τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν ότι ο κύριος παράγοντας πίσω από τη μείωση του χιονιού δεν είναι η μείωση των βροχοπτώσεων, αλλά η άνοδος των χειμερινών θερμοκρασιών.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Ian Willis, συν-συγγραφέα της μελέτης, η θερμοκρασία καθορίζει πόση βροχόπτωση πέφτει ως χιόνι και πόσο καιρό παραμένει στο έδαφος: «Αν οι θερμοκρασίες συνεχίσουν να αυξάνονται, θα υπάρχει μικρότερη συσσώρευση και ταχύτερη τήξη». Έτσι, το νερό που παλαιότερα αποθηκευόταν με τη μορφή χιονιού πέφτει πλέον ως βροχή, γεγονός που περιορίζει τη σταδιακή διαθεσιμότητά του κατά τους ξηρούς μήνες.

Μια άλλη σημαντική παρατήρηση είναι ότι η χιονοπερίοδος πλέον συντομεύεται: ξεκινά αργότερα και τελειώνει νωρίτερα. Αυτό περιορίζει ακόμη περισσότερο την ικανότητα των βουνών να λειτουργούν ως φυσικά αποθέματα νερού και αλλοιώνει τον περιφερειακό υδρολογικό κύκλο. «Ο βαθμός απώλειας χιονιού και η αύξηση της θερμοκρασίας βρίσκονται εκτός της φυσιολογικής κλιματικής μεταβλητότητας», κατέληξε η έρευνα.

Οι συνέπειες

Η μείωση του χιονιού έχει άμεση επίδραση στην πιθανότητα ξηρασίας, στην επισιτιστική ασφάλεια και στον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, με την Ελλάδα να δέχθηκε ένα από τα πιο καταστροφικά κύματα πυρκαγιών το 2025.

Με τη μείωση των αποθεμάτων νερού που δημιουργούνται από την τήξη των πάγων, οι υδρολογικές λεκάνες —που είναι ήδη μικρές και ευάλωτες— χάνουν την ικανότητά τους να αντιμετωπίζουν τα ακραία καιρικά φαινόμενα που χαρακτηρίζουν τη νότια Ευρώπη.

Η έρευνα προβλέπει ότι η τάση αυτή θα συνεχιστεί και ήδη εργάζεται για τη μετατροπή των δεδομένων χιονοκάλυψης σε προβλέψεις σχετικά με τη διαθεσιμότητα νερού τις επόμενες δεκαετίες.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι, αν δεν καταστεί δυνατό να αναχαιτιστεί η αύξηση των θερμοκρασιών, η ποσότητα του χιονιού θα συνεχίσει να μειώνεται και η υδάτινη πίεση θα επιδεινωθεί σε ολόκληρη τη μεσογειακή περιοχή.

Η μείωση του χιονιού στην Ελλάδα αποτελεί ένα προειδοποιητικό σήμα για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη νότια Ευρώπη. Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι, λόγω της έλλειψης φυσικών αποθεμάτων, η διαχείριση του νερού θα αποτελέσει μία από τις κεντρικές προκλήσεις για τις κοινότητες, τη γεωργία και τα οικοσυστήματα της χώρας.