Ελ Νίνιο: Πώς θα επηρεάσει τον φετινό ελληνικό χειμώνα – Κλιματικές διαφορές στο Ιόνιο

 Το Ελ Νίνιο και οι κλιματικές επιπτώσεις του στην  Ελλάδα, την Ευρώπη και τη Μεσόγειο αποτελούν αντικείμενο εντατικής μελέτης, καθώς το φαινόμενο επηρεάζει έμμεσα την περιοχή.

Σύμφωνα με τον Αθανάσιο Αργυρίου, καθηγητή Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών και του Εργαστηρίου Φυσικής της Ατμόσφαιρας, μέσω αλλαγών στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, το Ελ Νίνιο μπορεί να τροποποιήσει τη θέση και την ένταση των αεροχειμάρρων, τις διαδρομές των βαρομετρικών χαμηλών, τη συχνότητα εμφάνισης αντικυκλωνικών εμποδισμών, καθώς και τις μεταφορές θερμότητας και υγρασίας. Αυτές οι αλλαγές είναι δυνατόν να επηρεάσουν την κατανομή των βροχοπτώσεων και της θερμοκρασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Όπως επισημαίνει ο καθηγητής μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η διεθνής βιβλιογραφία τεκμηριώνει τη σύνδεση του Ελ Νίνιο με μεταβολές της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας στη Βόρεια Ατλαντική και την Ευρώπη. Ωστόσο, η αντίδραση διαφέρει ανάλογα με την εποχή και το κάθε επεισόδιο.

Επιστημονικές μελέτες της τελευταίας εικοσιπενταετίας έχουν εντοπίσει στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ του φαινομένου Ελ Νίνιο και των βροχοπτώσεων σε περιοχές της Μεσογείου, καθώς και με τη συχνότητα των ατμοσφαιρικών διαταραχών στον ευρωμεσογειακό χώρο. Οι συσχετίσεις αυτές μεταβάλλονται ανάλογα με την εποχή και την εξεταζόμενη χρονική περίοδο, γεγονός που καθιστά δύσκολη την ασφαλή πρόβλεψη για το αν ένας συγκεκριμένος χειμώνας στην Ελλάδα θα είναι περισσότερο ή λιγότερο βροχερός λόγω του Ελ Νίνιο.

Οι σχέσεις αυτές δεν είναι σταθερές στον χρόνο και διαφοροποιούνται τόσο ανάλογα με την εποχή όσο και μεταξύ των επιμέρους περιοχών της Μεσογείου. Για παράδειγμα, έχουν εντοπιστεί διαφορετικές, ακόμη και αντίθετες, συσχετίσεις μεταξύ του Ελ Νίνιο και των βροχοπτώσεων στη δυτική και στην ανατολική Μεσόγειο. Επιπλέον, έχει διαπιστωθεί ότι η σχέση μεταξύ του Ελ Νίνιο και της συχνότητας των ατμοσφαιρικών διαταραχών στον ευρωμεσογειακό χώρο μεταβάλλεται σε υπερδεκαετείς χρονικές κλίμακες.

Όσον αφορά την Ελλάδα, ο Αθανάσιος Αργυρίου αναφέρει ότι το Ελ Νίνιο μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση ευνοϊκότερων ή δυσμενέστερων συνθηκών όσον αφορά βροχοπτώσεις, ψυχρές εισβολές ή σχετικά ήπιες περιόδους, ανάλογα με τη διάταξη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας.

Ωστόσο, δεν είναι επιστημονικά ορθό να συμπεραίνουμε μόνο από την παρουσία ενός ισχυρού Ελ Νίνιο πως ο επικείμενος χειμώνας στην Ελλάδα θα είναι οπωσδήποτε θερμότερος, ψυχρότερος, υγρότερος ή ξηρότερος από το κανονικό. Για μια τέτοια εκτίμηση απαιτείται αξιολόγηση των εποχικών προγνώσεων από αριθμητικά προγνωστικά υποδείγματα και των αβεβαιοτήτων τους.

Περιφερειακές διαφορές και το Ιόνιο

Σε ό,τι αφορά τις περιοχές που μπορεί να επηρεαστούν περισσότερο, ο καθηγητής σημειώνει πως δεν υπάρχει επαρκώς τεκμηριωμένος και σταθερός φυσικός μηχανισμός που να επιτρέπει τον προσδιορισμό συγκεκριμένων περιοχών της Ελλάδας με αυξημένη ευαισθησία στο τρέχον Ελ Νίνιο. Παρ’ όλα αυτά, επιστημονικά ευρήματα δείχνουν ότι η μεταβλητότητα των βροχοπτώσεων στην περιοχή του Ιονίου παρουσιάζει ενδιαφέρουσες σχέσεις με μεγάλης κλίμακας κλιματικά φαινόμενα.

Μελέτη βασισμένη σε χρονοσειρές βροχόπτωσης διάρκειας περίπου ενός αιώνα από το Ιόνιο και τη γειτονική Απουλία της Ιταλίας εντόπισε στατιστικά σημαντικές σχέσεις μεταξύ της μεταβλητότητας των βροχοπτώσεων και του ENSO, κυρίως σε δεκαετείς χρονικές κλίμακες, καθώς και με άλλους τύπους ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας όπως η κύμανση του Βορείου Ατλαντικού (NAO). Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά δεν συνεπάγονται ότι ένα συγκεκριμένο επεισόδιο Ελ Νίνιο θα οδηγήσει υποχρεωτικά σε αυξημένες ή μειωμένες βροχοπτώσεις στην περιοχή.

Η πιθανή χωρική διαφοροποίηση εξαρτάται κυρίως από τις διαδρομές των βαρομετρικών χαμηλών και τη διεύθυνση των ανέμων. Η Δυτική Ελλάδα επηρεάζεται έντονα από συστήματα που κινούνται από το Ιόνιο, ενώ οι μετεωρολογικές συνθήκες στο Αιγαίο και στην ανατολική ηπειρωτική χώρα μπορεί να διαφέρουν λόγω της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας και της διαφορετικής τοπογραφίας. Έτσι, ενδέχεται να εμφανιστούν σημαντικές διαφορές ακόμη και μέσα στην ίδια χειμερινή περίοδο, χωρίς να μπορούν να αποδοθούν εκ των προτέρων αποκλειστικά στο Ελ Νίνιο.

Προβλέψεις για τον φετινό χειμώνα

Αναφορικά με τον φετινό χειμώνα, ο καθηγητής επισημαίνει ότι, παρότι το Ελ Νίνιο μπορεί να επηρεάσει την ατμοσφαιρική κυκλοφορία σε πολύ μεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις, η επίδρασή του στον καιρό της Ευρώπης και ιδιαίτερα της Ελλάδας δεν είναι άμεση ούτε πάντοτε η ίδια. Εξαρτάται από την εποχή, την ένταση και τα χαρακτηριστικά του φαινομένου, αλλά και από την αλληλεπίδρασή του με άλλους μεγάλης κλίμακας τύπους ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, όπως η κύμανση του Βορείου Ατλαντικού (NAO).

Επομένως, ακόμη και ένα ιδιαίτερα ισχυρό επεισόδιο Ελ Νίνιο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι στην Ελλάδα θα έχουμε θερμότερο ή ψυχρότερο χειμώνα, ούτε ότι οι βροχοπτώσεις θα είναι περισσότερες ή λιγότερες από τις αντίστοιχες κλιματικές τιμές. Το φαινόμενο μπορεί να τροποποιήσει τις πιθανότητες εμφάνισης ορισμένων ατμοσφαιρικών συνθηκών, αλλά δεν καθορίζει από μόνο του την εξέλιξη του καιρού στη χώρα μας.

Για την εκτίμηση των πιθανότερων συνθηκών του επερχόμενου χειμώνα, είναι απαραίτητη η αξιοποίηση εποχικών προγνώσεων των αριθμητικών υποδειγμάτων της ατμόσφαιρας, όπως αυτά του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF), λαμβάνοντας υπόψη την αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει αυτού του είδους τις προγνώσεις.

Το φαινόμενο Ελ Νίνιο και τα χαρακτηριστικά του

Ο καθηγητής Αθανάσιος Αργυρίου διευκρινίζει ότι το Ελ Νίνιο είναι η θερμή φάση μιας φυσικής διακύμανσης του συστήματος ωκεανού-ατμόσφαιρας στον Ειρηνικό Ωκεανό, στην περιοχή των τροπικών, με πλήρη ονομασία El Niño – Southern Oscillation (ENSO). Χαρακτηρίζεται από ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό, συνοδευόμενες από μεταβολές στους ανέμους, την ατμοσφαιρική πίεση και την τροπική νέφωση και βροχόπτωση.

Δεν πρόκειται απλώς για μια πρόσκαιρη αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας, αλλά για μια αλληλεπίδραση ατμόσφαιρας και ωκεανού. Η αντίθετη, ψυχρή φάση ονομάζεται Λα Νίνια (La Niña). Τα επεισόδια ENSO εκδηλώνονται ακανόνιστα, συνήθως ανά δύο έως επτά χρόνια, και διαφέρουν σημαντικά ως προς την ένταση, τη γεωγραφική κατανομή των θερμοκρασιακών αποκλίσεων και τις επιπτώσεις τους.

Διάρκεια και ατμοσφαιρικές επιδράσεις

Η αυξημένη θερμοκρασία της θάλασσας στον τροπικό Ειρηνικό αλλάζει τις περιοχές όπου ο θερμός και υγρός αέρας ανέρχεται, σχηματίζοντας εκτεταμένα νέφη και βροχοπτώσεις. Αυτό μεταβάλλει την τροπική ατμοσφαιρική κυκλοφορία και την κατανομή της θερμότητας στην ατμόσφαιρα.

Οι μεταβολές αυτές μπορούν να επηρεάσουν, μέσω ατμοσφαιρικών κυμάτων μεγάλης κλίμακας και μεταβολών των αεροχειμάρρων, την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας μακριά από τον Ειρηνικό. Το αποτέλεσμα είναι ότι ορισμένες περιοχές του πλανήτη εμφανίζουν αυξημένες πιθανότητες για συγκεκριμένες αποκλίσεις της θερμοκρασίας ή των βροχοπτώσεων από τις συνήθεις κλιματικές συνθήκες.

Ένα επεισόδιο Ελ Νίνιο διαρκεί συνήθως από εννέα έως δώδεκα μήνες, αν και ορισμένα επεισόδια μπορεί να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια. Συνήθως αναπτύσσεται κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, κορυφώνεται κοντά στον χειμώνα του Βόρειου Ημισφαιρίου και εξασθενεί την επόμενη άνοιξη ή το καλοκαίρι.

Σύμφωνα με ανακοίνωση της National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) της 8ης Οκτωβρίου 2026, το τρέχον επεισόδιο Ελ Νίνιο ενισχύεται και πιθανότατα θα παραμείνει ισχυρό έως πολύ ισχυρό κατά τον χειμώνα του 2026. Για την περίοδο από τον Νοέμβριο 2026 έως και τον Ιανουάριο 2027, η πιθανότητα το εν εξελίξει φαινόμενο να υπερβεί σε ένταση κάθε προηγούμενο, από το 1950 και μετά, εκτιμάται στο 70%. Ωστόσο, η ένταση του φαινομένου δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ανάλογης έντασης και έκτασης επιπτώσεις σε κάθε χώρα.

tanea.gr