Η αντιπλημμυρική προστασία αρχίζει από το βουνό – Το μάθημα που δεν πρέπει να αγνοήσουμε

Δεν αρκεί να καθαρίζουμε τα ρέματα και να διευθετούμε τις κοίτες τους. Όσο αναγκαίες κι αν είναι οι παρεμβάσεις της Περιφέρειας, αποτελούν μόνο ένα μέρος της αντιπλημμυρικής θωράκισης. Η πραγματική προστασία των οικισμών, ιδιαίτερα στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές, αρχίζει πολύ ψηλότερα: στις πλαγιές των βουνών, εκεί όπου το νερό αποκτά ταχύτητα, παρασύρει χώματα, πέτρες, κορμούς και κλαδιά και κατεβαίνει ορμητικά προς τις κατοικημένες περιοχές.

Η νέα καταστροφή στο Νότιο Πήλιο, με τις ζημιές στον Πλατανιά, τη Λύρη, τον Κατηγιώργη, τη Μηλίνα και το Χόρτο, έφερε ξανά στην επιφάνεια αυτή τη σκληρή πραγματικότητα. Με ύψη βροχής που, σύμφωνα με τις αναφορές, έφτασαν περίπου τα 110 με 120 χιλιοστά, οι χείμαρροι κατέβασαν μεγάλες ποσότητες φερτών υλικών. Κορμοί δέντρων, κλαδιά και πέτρες έφραξαν σημεία της ροής, μετατρέποντας τα νερά σε έναν καταστροφικό μηχανισμό που παρέσυρε ό,τι βρήκε μπροστά του.

Ήταν ένα ακόμη καμπανάκι κινδύνου για μια περιοχή που έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα από ακραία καιρικά φαινόμενα. Η εικόνα θυμίζει, σε μικρότερη κλίμακα, τις καταστροφές που συνδέθηκαν με τον Ιανό, τον Daniel και τον Elias στη Θεσσαλία. Και όσο η κλιματική κρίση εντείνει την πιθανότητα εκδήλωσης ισχυρών βροχοπτώσεων σε μικρά χρονικά διαστήματα, τόσο λιγότερο μπορούμε να αντιμετωπίζουμε κάθε καταστροφή ως ένα απρόβλεπτο, μεμονωμένο περιστατικό.

Το καλοκαίρι, σε ημερίδα στη ΔΕΥΑΛ, ο καθηγητής Υδραυλικών Έργων Γιώργος Μιγκίρος είχε χρησιμοποιήσει μια απλή, αλλά εύγλωττη εικόνα για να περιγράψει τη λογική της πρόληψης: όταν βρέχει, την ομπρέλα δεν την κρατάς στα πόδια, αλλά στο κεφάλι. Με άλλα λόγια, δεν περιμένεις το νερό να φτάσει στον οικισμό για να προσπαθήσεις να το συγκρατήσεις. Παρεμβαίνεις εκεί όπου γεννιέται και επιταχύνεται ο κίνδυνος.

Αυτό ακριβώς υπηρετούν τα έργα ορεινής υδρονομίας: αναβαθμίδες, κορμοδέσεις, μικρά φράγματα συγκράτησης φερτών υλικών και άλλες παρεμβάσεις που μπορούν να περιορίσουν την ταχύτητα απορροής, να συγκρατήσουν χώματα και ξυλώδη υλικά και να μειώσουν την ορμή των χειμάρρων. Δεν αποτελούν πανάκεια ούτε μπορούν να αποτρέψουν κάθε πλημμύρα. Μπορούν, όμως, να λειτουργήσουν ως κρίσιμο πρώτο ανάχωμα, σε συνδυασμό με τον καθαρισμό των ρεμάτων, την κατάλληλη διευθέτηση των κοιτών, τη συντήρηση των τεχνικών έργων και τον σωστό χωροταξικό σχεδιασμό.

Το ζητούμενο, επομένως, είναι μια ολιστική στρατηγική αντιπλημμυρικής προστασίας, από τις κορυφές των βουνών έως τις εκβολές των ρεμάτων. Γιατί ένα καθαρό ρέμα δεν αρκεί όταν δέχεται μέσα σε λίγη ώρα τεράστιο όγκο νερού και φερτών υλικών από μια απότομη λεκάνη απορροής.

Σε αυτή την κατεύθυνση, το πρόγραμμα Aqua Montis για τα έργα ορεινής υδρονομίας δεν μπορεί να παραμένει στα χαρτιά ή να αντιμετωπίζεται ως μια ακόμη μελλοντική εξαγγελία. Η ανάγκη είναι επείγουσα. Οι μελέτες, οι χρηματοδοτήσεις και οι παρεμβάσεις πρέπει να προχωρήσουν με προτεραιότητα στις περιοχές υψηλού κινδύνου, με επιστημονική τεκμηρίωση και συντονισμό όλων των αρμόδιων φορέων.

Η Θεσσαλία και το Πήλιο δεν έχουν την πολυτέλεια να περιμένουν την επόμενη καταιγίδα για να διαπιστώσουν ξανά όσα ήδη γνωρίζουν. Η αντιπλημμυρική προστασία δεν αρχίζει όταν φουσκώσει ο χείμαρρος, ούτε τελειώνει όταν καθαριστεί η κοίτη του. Αρχίζει στο βουνό, συνεχίζεται σε όλη τη διαδρομή του νερού και κρίνεται τελικά στην ασφάλεια των ανθρώπων και των οικισμών.

Το επόμενο ακραίο φαινόμενο δεν θα περιμένει να ολοκληρωθούν οι συσκέψεις. Το Aqua Montis που αφορά  τα έργα ορεινής υδρονομίας έπρεπε να έχει ξεκινήσει χθες.

Υ.Γ. Οι παρεμβάσεις στην ακτογραμμή , οι εγκιβωτισμοί των ρεμάτων, η αυθαίρετη δόμηση σε τουριστικές περιοχές μέσα στις πλημμυρικές ζώνες των χειμάρρων, είναι ακόμη μια σημαντική γενεσιουργός αιτία των καταστροφών από πλημμύρες. Εδώ οι ευθύνες δημόσιας (κεντρικής)  και τοπικής αυτοδιοίκησης είναι σημαντικές