Αγροτικές επιδοτήσεις: 2 δισ. σε αναμονή, από τον κάμπο έως το ράφι

Σήμερα, 16 Οκτωβρίου, θα έληγε κανονικά η προθεσμία υποβολής της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης (δηλώσεις ΟΣΔΕ) 2026. Στον θεσσαλικό κάμπο οι σπορές των χειμερινών σιτηρών έχουν ξεκινήσει και στην Κρήτη και την Πελοπόννησο ετοιμάζεται το λιομάζωμα. Σχεδόν σε κάθε αγροτικό νοικοκυριό το ερώτημα είναι ένα: πότε θα πιστωθεί η προκαταβολή.

Η απάντηση κρίνεται από μια διαδικασία που φέτος, για πρώτη φορά, περνά αποκλειστικά από την πλατφόρμα myAGRO της ΑΑΔΕ. Με την απόφαση Α.1216, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ στις 13 Οκτωβρίου, η διαδικασία πήρε παράταση έως τις 30 Οκτωβρίου. Για να αποτιμήσει κανείς τι σημαίνει αυτή η παράταση, πρέπει να δει τρία πράγματα: πού βρισκόμαστε, γιατί φτάσαμε εδώ και τι κρέμεται από τις επόμενες εβδομάδες.

Πού βρισκόμαστε

Η σύγκριση με πέρυσι είναι αποκαλυπτική: ήδη από τις αρχές Σεπτεμβρίου του 2025 οι οριστικοποιημένες αιτήσεις κινούνταν κοντά στις 300.000, φέτος, μέσα Οκτωβρίου και το νούμερο μετά βίας πλησιάζει στο μισό σε σχέση με το 2025. Αναλυτικά επίσημα στοιχεία οριστικοποίησης η ΑΑΔΕ δεν δημοσιεύει, κάτι που δυσκολεύει από μόνο του τον προγραμματισμό όλων των εμπλεκομένων.

Το ΦΕΚ ξεκαθαρίζει δύο σημεία που το ευρύ κοινό συχνά παραβλέπει. Πρώτον, η 30ή Οκτωβρίου είναι αυστηρή καταληκτική ημερομηνία. Αίτηση που υποβάλλεται αργότερα κρίνεται απαράδεκτη, εκτός από περιπτώσεις ανωτέρας βίας ή εξαιρετικών περιστάσεων. Δεύτερον, μια αίτηση που έχει απλώς έχει λάβει πρωτόκολλο δεν αρκεί. Όσες δεν έχουν οριστικοποιηθεί και δεν έχουν λάβει μοναδικό αριθμό θεωρούνται μη υποβληθείσες και δεν λαμβάνονται υπόψη στις πληρωμές. Για χιλιάδες παραγωγούς, η διαφορά ανάμεσα στο «σχεδόν έτοιμη» και στο «οριστικοποιημένη» είναι η διαφορά ανάμεσα στην ενίσχυση και στο μηδέν. Για το λόγο αυτό πολλοί είναι αυτοί που ζητούν μια λογική παράταση.

Τα δικαιολογητικά των Οικολογικών Σχημάτων και των συνδεδεμένων ενισχύσεων μεταφέρονται στο 2027, με προθεσμίες έως τις 31 Ιανουαρίου και τις 31 Μαρτίου αντίστοιχα. Το ερώτημα είναι αν οι δεκατέσσερις επιπλέον ημέρες αρκούν. Οι Φορείς Υποβολής Δηλώσεων ΕΑΕ της Κρήτης εκτιμούν ότι έως τις 30 Οκτωβρίου θα έχει οριστικοποιηθεί μόλις το 30% με 35% των αιτήσεων του νησιού, και ζητούν παράταση τουλάχιστον έως τις 15 Δεκεμβρίου.

Γιατί καθυστερεί: τρεις μεταρρυθμίσεις σε ένα παράθυρο

Η πρώτη αιτία είναι το ημερολόγιο. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ πέρασε στην ΑΑΔΕ από την 1η Ιανουαρίου 2026 και η Κομισιόν επανάφερε τη διαπίστευση του Οργανισμού Πληρωμών μόλις στις 2 Αυγούστου, μετά από 18 μήνες αναστολής. Η πλατφόρμα άνοιξε στις 4 Αυγούστου, ενώ ο αρχικός στόχος ήταν τα μέσα Ιουνίου, και οι πρώτες οριστικοποιήσεις έγιναν ουσιαστικά στα μέσα Σεπτεμβρίου. Ένα έργο που κανονικά απλώνεται σε πέντε μήνες συμπιέστηκε σε δέκα εβδομάδες.

Η δεύτερη αιτία είναι το Κτηματολόγιο. Για πρώτη φορά κάθε αγροτεμάχιο σε περιοχή με λειτουργούν Κτηματολόγιο πρέπει να ταυτίζεται με τον ΚΑΕΚ του. Η ιδέα είναι σωστή, αφού έτσι κόβεται η δυνατότητα δήλωσης ξένων ή ανύπαρκτων εκτάσεων. Το ΦΕΚ θεσμοθετεί πλέον ελάχιστη γεωχωρική επικάλυψη 55% ανάμεσα στο ψηφιοποιημένο αγροτεμάχιο και στους δηλωμένους ΚΑΕΚ, με δύο προϋποθέσεις. Το συνολικό εμβαδόν των ΚΑΕΚ πρέπει να είναι τουλάχιστον ίσο με την ψηφιοποιούμενη έκταση και η ίδια έκταση να μη δηλώνεται από άλλον παραγωγό. Όπου η επικάλυψη υπολείπεται, η απόκλιση μειώνει την επιλέξιμη έκταση και μπορεί να επιφέρει κυρώσεις.

Για τις περιπτώσεις που η ταύτιση δεν επιτυγχάνεται, η απόφαση καταγράφει 17 αποδεκτούς λόγους μη ταυτοποίησης και τα δικαιολογητικά που τους τεκμηριώνουν. Οι περισσότεροι δεν περιγράφουν παρατυπίες του παραγωγού, αλλά εκκρεμότητες του ίδιου του συστήματος: μεταγραφές αγοραπωλησιών, κληρονομιών και γονικών παροχών που δεν έχουν καταχωριστεί, αναδασμούς που δεν έχουν κυρωθεί, κτηματολογικές αγωγές και ενστάσεις που περιμένουν εκδίκαση. Με άλλα λόγια, το κράτος αναγνωρίζει θεσμικά ότι το ιδιοκτησιακό του υπόβαθρο δεν είναι ακόμη καθαρό. Κάθε τέτοια διευκρίνιση, ωστόσο, ήρθε εν κινήσει και ανάγκασε τους φορείς να ξανανοίξουν δηλώσεις που είχαν ήδη επεξεργαστεί.

Η τρίτη αιτία είναι το νέο πλαίσιο ευθύνης. Με το άρθρο 63Α του ν. 5264/2025 οι Φορείς Υποβολής Δηλώσεων ΕΑΕ φέρουν πλέον δέουσα επιμέλεια και κυρώσεις για παραβάσεις. Προστέθηκαν ηλεκτρονικές εξουσιοδοτήσεις, έγγραφες συμφωνίες, υποχρεωτική εγγραφή στο ΜΑΑΕ, διόρθωση του Ε9 για κάθε απόκλιση και φάκελος τεκμηρίωσης που τηρείται για οκτώ έτη.

Τα πρόστιμα για τις απλές παραβάσεις μειώθηκαν κατά 80% για το 2026, όμως η αβεβαιότητα γύρω από την ευθύνη οδηγεί σε μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα και άρα σε πιο αργή οριστικοποίηση. Για να αυξηθεί η δυναμικότητα, το ΦΕΚ διευρύνει τον κύκλο όσων μπορούν να υποβάλουν αιτήσεις. Πέρα από τους γεωπόνους, δασολόγους και κτηνιάτρους, προστίθενται ιχθυολόγοι, τεχνολόγοι γεωπόνοι της ΠΕΠΤΕΓ, λογιστές του Οικονομικού Επιμελητηρίου και ιδιώτες που υποβάλλουν χωρίς αμοιβή για έως πέντε γεωργούς.

Σε όλα τα παραπάνω προστίθεται η αστάθεια της πλατφόρμας, που σύμφωνα με τους φορείς βγαίνει καθημερινά εκτός λειτουργίας για ορισμένες ώρες. Η κατεύθυνση όλων αυτών των αλλαγών είναι δικαιολογημένη μετά τη δημοσιονομική διόρθωση των 415 εκατ. ευρώ του 2025. Το πρόβλημα είναι ότι εφαρμόστηκαν ταυτόχρονα, στη χειρότερη δυνατή χρονική στιγμή.

Ένα σημείο του ΦΕΚ αξίζει ιδιαίτερη προσοχή. Η απόφαση επαναλαμβάνει, με παραπομπή στον εκτελεστικό κανονισμό (ΕΕ) 2022/1173, ότι η ορθή καταχώριση, η πληρότητα του φακέλου και η εμπρόθεσμη οριστικοποίηση είναι ευθύνη του ίδιου του γεωργού. Για τα αγροτεμάχια που δεν ταυτοποιούνται, η διέξοδος είναι μια υπεύθυνη δήλωση του παραγωγού, θεωρημένη μέσω gov.gr ή με γνήσιο υπογραφής, ότι διαθέτει τα σχετικά δικαιολογητικά. Η δήλωση αυτή υπάγεται στον ν. 1599/1986, που προβλέπει κυρώσεις για ψευδή στοιχεία. Η λύση είναι πρακτική και επιτρέπει να προχωρήσουν χιλιάδες αιτήσεις. Μεταφέρει όμως στον αγρότη το νομικό βάρος μιας αναντιστοιχίας που, στις περισσότερες περιπτώσεις, οφείλεται σε καθυστέρηση καταχώρισης στο Κτηματολόγιο.

Τι διακυβεύεται για το εισόδημα του παραγωγού;

Ο προγραμματισμός της ΑΑΔΕ για το 2026 προβλέπει πληρωμές 2,231 δισ. ευρώ. Από αυτά, 491 εκατ. ευρώ τοποθετούνται τον Νοέμβριο με την προκαταβολή της βασικής ενίσχυσης και 555 εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο για την εξόφληση βασικής, αναδιανεμητικής και εξισωτικής. Η πληρωμή των 83,6 εκατ. ευρώ που εστάλη στις 15 Οκτωβρίου σε 71.920 δικαιούχους αφορούσε υπόλοιπα του 2025. Με άλλα λόγια, τα χρήματα του 2026 δεν έχουν ακόμη αρχίσει να ρέουν. Τα Οικολογικά Σχήματα, με ετήσιο προϋπολογισμό 425 εκατ. ευρώ, και οι συνδεδεμένες ενισχύσεις μετατίθενται στο 2027. Παρόλα αυτά, με τις καθυστερήσεις στο ΟΣΔΕ, όλες οι παραπάνω ημερομηνίες που αφορούν το 2026 … μάλλον θα αναθεωρηθούν.

Ο αγρότης, ωστόσο, πληρώνει σπόρο, λίπασμα και πετρέλαιο τώρα. Ό,τι δεν καλύπτει η ενίσχυση το καλύπτει ο έμπορος εφοδίων με πίστωση ή η τράπεζα με τόκο. Αυτό το χρηματοοικονομικό κόστος δεν μένει στο χωράφι. Ενσωματώνεται στο κόστος παραγωγής και, με μια χρονική υστέρηση, στην τιμή του προϊόντος στο ράφι.

Η καθυστέρηση του ΟΣΔΕ είναι επομένως και ζήτημα του καταναλωτή, όχι μόνο του παραγωγού.

Τι διακυβεύεται απέναντι στις Βρυξέλλες

Ο ευρωπαϊκός κανονισμός (ΕΕ) 2021/2116 ορίζει ότι οι άμεσες ενισχύσεις ενός έτους αιτήσεων καταβάλλονται έως τις 30 Ιουνίου του επόμενου έτους. Πληρωμές πέραν αυτής της ημερομηνίας, εκτός ενός μικρού περιθωρίου ανοχής, δεν χρηματοδοτούνται από το ευρωπαϊκό ταμείο και βαραίνουν τον εθνικό προϋπολογισμό. Γι’ αυτό η παράταση δεν μπορεί να αποφασιστεί μονομερώς. Ο Διοικητής της ΑΑΔΕ το διατύπωσε ευθέως: «Ψάχνουμε τον μέγιστο χρόνο που μπορούμε να δώσουμε παράταση σε συμφωνία με την Κομισιόν». Η χώρα μόλις ανέκτησε τη διαπίστευση του Οργανισμού Πληρωμών και η Κομισιόν έχει ήδη επισημάνει ότι απαιτούνται περαιτέρω ενέργειες στους ελέγχους. Ένα ΟΣΔΕ που δεν ολοκληρώνεται εγκαίρως θα δοκίμαζε μια αξιοπιστία που μόλις άρχισε να αποκαθίσταται.

Από την οριστικοποίηση του ΟΣΔΕ εξαρτώνται και οι προκαταβολές αγροπεριβαλλοντικών προγραμμάτων, όπως η Βιολογική Γεωργία και το Κομφούζιο, που αναμένονται στα τέλη Νοεμβρίου. Το ΦΕΚ θυμίζει και μια ακόμη σύνδεση. Κατά την οριστικοποίηση της ΕΑΕ παράγεται η Δήλωση Καλλιέργειας και Εκτροφής Ζώων, που χρησιμεύει για την ασφάλιση της φυτικής και ζωικής παραγωγής στον ΕΛΓΑ και για τον υπολογισμό της ειδικής ασφαλιστικής εισφοράς. Επιπλέον, το ΥΠΑΑΤ θα διασταυρώσει τα στοιχεία της ΕΑΕ 2026 με τον e-ΕΦΚΑ, ώστε να στείλει στην ΑΑΔΕ το αρχείο των επαγγελματιών αγροτών πριν ανοίξουν οι φορολογικές δηλώσεις στις 15 Μαρτίου 2027. Μια δήλωση ΟΣΔΕ που δεν ολοκληρώνεται έγκαιρα αγγίζει λοιπόν και την ασφαλιστική κάλυψη της παραγωγής και την ιδιότητα του επαγγελματία αγρότη.

Οι συνέπειες, όμως, δεν σταματούν στην πύλη της εκμετάλλευσης. Οι άμεσες ενισχύσεις, περίπου 2 δισ. ευρώ τον χρόνο, δεν είναι μόνο εισόδημα του αγρότη. Είναι χρήμα που κυκλοφορεί στην οικονομία της επαρχίας. Τα καταστήματα γεωργικών εφοδίων, τα πρατήρια καυσίμων, οι αντιπροσωπείες και τα συνεργεία αγροτικών μηχανημάτων, αλλά και το λιανεμπόριο των αγροτικών πόλεων κινούνται με ρυθμό που ακολουθεί το ημερολόγιο των πληρωμών. Ο παραγωγός αγοράζει σήμερα με πίστωση και εξοφλεί όταν πιστωθεί η ενίσχυση. Όταν η πληρωμή μετατίθεται, ο κύκλος αυτός επιμηκύνεται. Ο έμπορος εφοδίων χρηματοδοτεί τον αγρότη, ο ίδιος στηρίζεται στον προμηθευτή του ή στην τράπεζα, και η πίεση ρευστότητας περνά από κρίκο σε κρίκο. Στη Θεσσαλία η εικόνα αυτή δεν αφορά έναν μόνο κλάδο. Σύμφωνα με ανάλυση της Alpha Bank σε στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2020, η περιφέρεια παράγει το 14,1% του εθνικού προϊόντος της γεωργίας και διαθέτει το 15% της καλλιεργούμενης γης. Η καθυστέρηση εδώ αγγίζει την οικονομία ολόκληρων πόλεων, όπως η Λάρισα, η Καρδίτσα και τα Τρίκαλα.

Ο χρόνος επιβαρύνει την κατάσταση. Ο Νοέμβριος και ο Δεκέμβριος είναι παραδοσιακά οι μήνες όπου η προκαταβολή και η εξόφληση της βασικής ενίσχυσης συναντούν την εορταστική περίοδο. Μια πληρωμή που καθυστερεί ή κατακερματίζεται σε δόσεις οδηγεί σε αναβολή αγορών. Οι παραγωγοί αγοράζουν λιγότερο εξοπλισμό, μεταθέτουν επισκευές και συγκρατούν την κατανάλωση στην τοπική αγορά. Για τον μικρομεσαίο επιχειρηματία της επαρχίας, αυτό σημαίνει χαμένο τζίρο στην περίοδο που συνήθως ισορροπεί το ταμείο της χρονιάς.

Μακροπρόθεσμα, πιο σημαντική είναι η επίδραση στις αποφάσεις παραγωγής. Ένας αγρότης χωρίς ρευστότητα τη στιγμή της σποράς έχει περιορισμένες επιλογές. Μειώνει τη λίπανση, στρέφεται σε φθηνότερο σπόρο ή αναβάλλει μια επένδυση που θα βελτίωνε την απόδοση. Υπάρχει και ο κίνδυνος των βιαστικών πωλήσεων. Όποιος χρειάζεται μετρητά πουλά το βαμβάκι ή το λάδι της νέας σοδειάς όταν πρέπει και όχι όταν συμφέρει, και χάνει διαπραγματευτική δύναμη απέναντι στον έμπορο. Η πίεση αυτή στην τιμή παραγωγού σπάνια φτάνει ως έκπτωση στο ράφι. Κατά κανόνα απορροφάται στην ψαλίδα ανάμεσα στο χωράφι και το κατάστημα.

Ο καταναλωτής της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης δεν βλέπει το ΟΣΔΕ, βλέπει όμως το αποτέλεσμά του. Οι άμεσες ενισχύσεις λειτουργούν στην πράξη ως μέρος της οικονομίας της ελληνικής παραγωγής τροφίμων. Συμπληρώνουν το εισόδημα του παραγωγού και του επιτρέπουν να παραμένει ανταγωνιστικός σε τιμές που συχνά δεν καλύπτουν μόνες τους το πλήρες κόστος. Όταν η στήριξη καθυστερεί, το κόστος της αναμονής δεν εξαφανίζεται. Μετατρέπεται σε τόκους, σε χαμηλότερες αποδόσεις της επόμενης σοδειάς ή σε εκμεταλλεύσεις που περιορίζουν τη δραστηριότητά τους. Κάθε τόνος εγχώριας παραγωγής που χάνεται αναπληρώνεται στο ράφι της πόλης από εισαγόμενο προϊόν, η τιμή του οποίου διαμορφώνεται στις διεθνείς αγορές και στη συναλλαγματική τους αστάθεια. Ο πιο ευάλωτος κρίκος είναι η κτηνοτροφία, που ήδη δοκιμάζεται από τις ζωονόσους και το κόστος των ζωοτροφών. Κάθε επιπλέον πίεση στη ρευστότητά της αντανακλάται σχετικά γρήγορα στο γάλα, στο τυρί και στο κρέας. Η εμπρόθεσμη πληρωμή του αγρότη, με άλλα λόγια, δεν είναι μόνο αγροτική πολιτική. Είναι και πολιτική τιμών για το αστικό νοικοκυριό.

Η πρόταση των δύο φάσεων

Στο τραπέζι βρίσκονται προτάσεις για την διεκπεραίωση του ΟΣΔΕ σε 2 φάσεις. Στην πρώτη, έως τις 9 Δεκεμβρίου, θα δηλώνονταν αγροτεμάχια, ζώα και η απλή πρόθεση συμμετοχής σε συνδεδεμένες και Οικολογικά Σχήματα. Αυτό θα επέτρεπε την πληρωμή βασικής, αναδιανεμητικής, νέων αγροτών και εξισωτικής εντός Δεκεμβρίου, ύψους άνω των 1,25 δισ. ευρώ. Στη δεύτερη φάση, έως τις 15 Μαρτίου 2027, θα ανεβαίνουν τα παραστατικά για τις συνδεδεμένες και τα Οικολογικά Σχήματα, με πληρωμές περίπου 675 εκατ. ευρώ τον Μάρτιο και τον Απρίλιο. Η λογική αυτή δεν είναι ξένη προς το ισχύον πλαίσιο, αφού το ίδιο το ΦΕΚ επιτρέπει την καταχώριση δικαιολογητικών για Οικολογικά Σχήματα και Συνδεδεμένες έως τις 31 Ιανουαρίου και τις 31 Μαρτίου 2027. Αυτό που λείπει είναι η ρητή αποσύνδεση της οριστικοποίησης από την πλήρη τεκμηρίωση, ώστε να μη μένουν ανοιχτές αιτήσεις που έχουν ήδη ολοκληρωθεί στα βασικά τους στοιχεία.

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η Ελλάδα χρειάζεται ένα σύστημα πληρωμών που διασταυρώνει Κτηματολόγιο, μισθωτήρια και φορολογικά στοιχεία. Το ζητούμενο είναι η σειρά των βημάτων. Τρεις κινήσεις θα μπορούσαν να μετατρέψουν τη φετινή πίεση σε ελεγχόμενη μετάβαση. Πρώτον, μια ενιαία και ρεαλιστική προθεσμία, συμφωνημένη από την αρχή με την Κομισιόν, αντί για διαδοχικές παρατάσεις δύο εβδομάδων. Αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία όταν, μετά την καταληκτική ημερομηνία, η αίτηση κρίνεται απλώς απαράδεκτη. Δεύτερον, η θεσμοθέτηση των δύο φάσεων, ώστε η βασική ενίσχυση να μην περιμένει τα παραστατικά των υπόλοιπων καθεστώτων. Τρίτον, σαφές και σταθερό πλαίσιο ευθύνης για παραγωγούς και φορείς υποβολής, που να αναγνωρίζει ρητά το 2026 ως έτος προσαρμογής στο Κτηματολόγιο. Έτσι οι αναντιστοιχίες χωρίς δόλο δεν θα γίνονται αιτία αποκλεισμού ή αμυντικής αποχής. Αν παράλληλα ανακοινωθεί από τώρα ότι το ΟΣΔΕ 2027 θα ανοίξει την άνοιξη, όπως στην υπόλοιπη Ευρώπη, το 2026 μπορεί να καταγραφεί ως η δύσκολη χρονιά της μετάβασης.

Το διακύβευμα είναι συγκεκριμένο: περίπου 2 δισ. ευρώ για 600.000 εκμεταλλεύσεις και η αξιοπιστία ενός συστήματος που μόλις απέκτησε ξανά τη διαπίστευσή του.

insider.gr