Συννεφιασμένη Κυριακή στον θεσσαλικό κάμπο – Η μελαγχολία της υπαίθρου και η δημογραφική βόμβα που μετρά αντίστροφα

Ακρίβεια, κατάρρευση του αγροτικού εισοδήματος και αγωνία για την ευλογιά των αιγοπροβάτων συνθέτουν ένα βαρύ φθινοπωρινό σκηνικό. Στα χωριά που αδειάζουν, όσοι μένουν εξακολουθούν να κρατούν Θερμοπύλες, αλλά για πόσο ακόμη;

Συννεφιασμένη Κυριακή στον θεσσαλικό κάμπο. Ένα μουντό φθινοπωρινό τοπίο, που δεν το συνθέτουν μόνο τα χαμηλά σύννεφα και η υγρασία πάνω από τα χωράφια. Είναι κυρίως η διάθεση των ανθρώπων που βλέπουν το αύριο να γίνεται ολοένα πιο αβέβαιο. Η ακρίβεια πιέζει τα νοικοκυριά, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις παλεύουν να κρατηθούν όρθιες και η ύπαιθρος βιώνει μια κρίση που δεν αποτυπώνεται πάντα στους οικονομικούς δείκτες.

Στον θεσσαλικό κάμπο, το αγροτικό εισόδημα συρρικνώνεται από τη μία χρονιά στην άλλη. Το κόστος του πετρελαίου, της ενέργειας, των λιπασμάτων και των εφοδίων παραμένει δυσβάσταχτο, την ώρα που οι τιμές παραγωγού δεν εγγυώνται την κάλυψη των εξόδων. Ο αγρότης καλείται να επενδύσει ξανά, χωρίς να ξέρει αν στο τέλος της καλλιεργητικής περιόδου θα του μείνει εισόδημα για να ζήσει την οικογένειά του. Και όταν ο πρωτογενής τομέας δυσκολεύεται, η κρίση δεν μένει στο χωράφι. Περνά στο τοπικό εμπόριο, στα συνεργεία, στα καταστήματα, στην κατανάλωση ολόκληρων κωμοπόλεων.

Ακόμη πιο βαριά είναι η αβεβαιότητα στις κτηνοτροφικές κοινότητες. Οι έλεγχοι στις οριοθετημένες ζώνες για την ευλογιά των αιγοπροβάτων και οι περιορισμοί που συνδέονται με την αντιμετώπιση της νόσου κρατούν παραγωγούς σε διαρκή αγωνία. Πίσω από κάθε κοπάδι βρίσκεται ένας ολόκληρος τρόπος ζωής, μια οικογένεια, χρόνια δουλειάς και μια οικονομία που δεν μπορεί να ανασυσταθεί από τη μια μέρα στην άλλη, αν χαθεί το ζωικό κεφάλαιο.

Εκεί, στα ορεινά και στα χωριά όπου η κτηνοτροφία εξακολουθεί να κρατά ανθρώπους στον τόπο τους, οι κάτοικοι μοιάζουν να φυλάνε Θερμοπύλες. Η καθημερινή ενασχόληση με τα ζώα δεν αφήνει περιθώρια για διακοπές και εύκολες λύσεις. Είναι μια δουλειά απαιτητική, δεμένη με τη γη και τον καιρό, που όμως εξασφαλίζει την παρουσία ανθρώπων σε περιοχές οι οποίες διαφορετικά θα κινδύνευαν να ερημώσουν.

Στα πεδινά χωριά, η εικόνα είναι διαφορετική, αλλά το πρόβλημα το ίδιο. Λιγότερα παιδιά στα σχολεία, καφενεία που κατεβάζουν ρολά, σπίτια που μένουν κλειστά και νέοι που αναζητούν αλλού εργασία και προοπτική. Η ζωή υποχωρεί σιωπηλά, χωρίς θόρυβο και χωρίς να γίνεται κάθε φορά πρωτοσέλιδο.

Και κάπως έτσι, η δημογραφική βόμβα συνεχίζει απερίσπαστη το έργο της. Δεν χρειάζεται να ακουστεί κάποια έκρηξη για να καταλάβουμε το μέγεθος της απώλειας. Αρκεί να περάσει κανείς ένα κυριακάτικο απόγευμα από ένα χωριό που κάποτε έσφυζε από ζωή και σήμερα δυσκολεύεται να συντηρήσει ακόμη και τις στοιχειώδεις κοινωνικές του δομές.

Η Θεσσαλία δεν χρειάζεται μόνο αποζημιώσεις μετά τις καταστροφές ούτε αποσπασματικές ενισχύσεις όταν η κατάσταση φτάνει στο απροχώρητο. Χρειάζεται σταθερό αγροτικό εισόδημα, βιώσιμη κτηνοτροφία, υποδομές, υπηρεσίες στην περιφέρεια και πολιτικές που θα επιτρέψουν στους νέους να μείνουν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.

Γιατί η ύπαιθρος δεν αδειάζει σε μία μέρα. Αδειάζει λίγο λίγο, κάθε φορά που ένας νέος εγκαταλείπει το χωριό, ένας κτηνοτρόφος σκέφτεται να εγκαταλείψει το κοπάδι του και ένα καφενείο κλείνει οριστικά.

Και τότε η συννεφιασμένη Κυριακή δεν είναι απλώς μια φθινοπωρινή εικόνα. Είναι ο καθρέφτης μιας κοινωνίας που αναρωτιέται αν υπάρχει ακόμη μέλλον πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Και μιας Θεσσαλίας που, παρά τις δυσκολίες, εξακολουθεί να επιμένει. Αρκεί να μη μείνει μόνη της να φυλάει Θερμοπύλες.

Γ.Κ.