Ο κάμπος αλλάζει: Η κλιματική κρίση φέρνει νέα δεδομένα για τις καλλιέργειες της Λάρισας (video)

Έως και 2,5 βαθμούς υψηλότερες οι θερινές θερμοκρασίες – ήπιοι χειμώνες, αυξημένη εξατμισοδιαπνοή και μετακίνηση καλλιεργειών προς βορρά

Έντονο προβληματισμό στους παραγωγούς του θεσσαλικού κάμπου προκαλούν τα νέα δεδομένα για την εξέλιξη του κλίματος την επόμενη δεκαετία. Η πιλοτική πλατφόρμα Augures της μονάδας ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών επιχειρεί να δώσει στους αγρότες μια εικόνα για το πώς μπορεί να διαμορφωθούν οι συνθήκες έως το 2034.

Μιλώντας στο «Μαγκαζίνο της Θεσσαλίας», ο διευθυντής ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και επικεφαλής της μονάδας ΜΕΤΕΟ Κώστας Λαγουβάρδος εξήγησε ότι η εφαρμογή αξιοποιεί περισσότερα του ενός κλιματικά μοντέλα και, με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, υποκλιμακώνει τα δεδομένα από ανάλυση περίπου 100x100 χιλιομέτρων σε 5x5 χιλιόμετρα. Έτσι επιχειρείται λεπτομερέστερη εκτίμηση για θερμοκρασία, βροχές, ξηρασία και άλλους αγροκλιματικούς δείκτες.

Για τη Λάρισα τα δεδομένα δείχνουν σημαντική άνοδο της θερμοκρασίας, ενώ γενικότερα προβλέπεται αύξηση των θερμών και ιδιαίτερα των πολύ θερμών ημερών. Παράλληλα, στην περιοχή εκτιμάται ότι οι μεγαλύτερες περίοδοι χωρίς βροχή θα μπορούσαν να αυξηθούν αισθητά. Ο ίδιος ο κ. Λαγουβάρδος υπογραμμίζει πάντως ότι πρόκειται για δεκαετή πρόγνωση με αβεβαιότητες και ότι η προσθήκη περισσότερων μοντέλων θα βελτιώσει την αξιοπιστία της.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το καλοκαίρι. Οι ηπιότεροι χειμώνες μειώνουν τις ώρες ψύχους που χρειάζονται αρκετές δενδρώδεις καλλιέργειες για την ομαλή έξοδο από τον λήθαργο. Το φαινόμενο έχει ήδη συνδεθεί με προβλήματα ακαρπίας και μικροκαρπίας σε δενδροκαλλιέργειες, ενώ σε καλλιέργειες όπως το ακτινίδιο η έλλειψη ψύχους μπορεί να προκαλέσει σημαντική απώλεια παραγωγής.

Ο καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτρης Μπιλάλης επισημαίνει από την πλευρά του το έντονο θερμικό στρες των φυτών. Όπως εξηγεί, με θερμοκρασία 40 βαθμών υπό σκιά, η θερμοκρασία στο φύλλωμα μπορεί να φτάσει ακόμη και τους 65 βαθμούς. Η αντιμετώπιση της θερμικής καταπόνησης συνδέεται άμεσα με τη διαθεσιμότητα νερού και συνεπώς με την αύξηση του κόστους παραγωγής.

Το σκληρό σιτάρι και η εξατμισοδιαπνοή

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση του σκληρού σιταριού. Ο καθηγητής Γεωπονικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Νίκος Δαναλάτος έχει επισημάνει ότι η άνοδος της θερμοκρασίας επιταχύνει την ανάπτυξη των φυτών και την εξατμισοδιαπνοή, αυξάνοντας τις ανάγκες σε νερό. Σύμφωνα με στοιχεία του εργαστηρίου του, μόνο για τα χειμερινά σιτηρά στον θεσσαλικό κάμπο απαιτούνται περίπου 100 εκατ. κυβικά μέτρα νερού ετησίως.

Παράλληλα, η άνοδος της θερμοκρασίας δημιουργεί συνθήκες που επιτρέπουν στο σκληρό σιτάρι να καλλιεργείται πλέον βορειότερα, σε χώρες όπως η Σλοβακία, η Ουγγαρία, η Σερβία και η Αυστρία.

Το βαμβάκι μετακινείται βορειότερα

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί και το βαμβάκι. Ο κ. Μπιλάλης σημειώνει ότι η καλλιέργεια έχει ήδη περάσει τα ελληνικά σύνορα και αναπτύσσεται στη Βουλγαρία, εξέλιξη που δείχνει τη γεωγραφική μετατόπιση των καλλιεργειών καθώς αλλάζουν οι θερμοκρασιακές συνθήκες.

Η Βουλγαρία, όπως και η Ελλάδα, περιλαμβάνεται στο ευρωπαϊκό καθεστώς ειδικής ενίσχυσης για το βαμβάκι. Η ισχύουσα νομοθεσία προβλέπει εθνική βασική έκταση 3.342 εκταρίων για τη Βουλγαρία και 250.000 εκταρίων για την Ελλάδα, με διαφορετικές παραμέτρους υπολογισμού της ενίσχυσης. Σύμφωνα με τον πρώην πρόεδρο της Ένωσης εκκοκκιστών Απόστολο Δοντά η Βουλγαρία μπορεί να διεκδικήσει από το 2028 υψηλότερη  ενίσχυση στη συνδεδεμένη με αύξηση της καλλιέργειας βαμβακιού εις βάρος του συνολικού ποσού που διατίθεται για την Ελλάδα κι αυτό σημαίνει ότι εκεί που πα΄με να διεκδικήσουμε αντί της σημερινής ειδικής ενίσχυσης των 74 ευρώ τα στρέμμα ποσό άνω των 90 ευρώ ίσως να πιεστούμε και κάτω από τα 60 ευρώ το στρέμμα

Έτσι, για τον Λαρισαίο παραγωγό η κλιματική αλλαγή δεν είναι πλέον μια μακρινή συζήτηση. Αφορά το νερό, το κόστος, τις αποδόσεις, την επιλογή καλλιέργειας και, τελικά, το ίδιο το παραγωγικό μοντέλο του κάμπου.