Μου λες το κλίμα της περιοχής μου τα επόμενα 10 χρόνια για να ξέρω τι να φυτέψω;-Αύξηση θερμοκρασίας 1,5 βαθμό στη Λάρισα

Την απάντηση στην αυξανόμενη ανασφάλεια των αγροτών απέναντι στις συνθήκες που επικρατούν την εποχή της κλιματικής αλλαγής δίνει μια πιλοτική εφαρμογή της μονάδας ΜΕΤΕΟ, η οποία παρουσιάστηκε στο Heat & Climate Extremes Forum, με επίκεντρο τη θωράκιση της κοινωνίας απέναντι στους καύσωνες, τις ξηρασίες, τις πλημμύρες και τις υπόλοιπες απειλές σε ένα κλίμα που αλλάζει ραγδαία - Τι δείχνει η εφαρμογή για τη χώρα μας.

Κλιματικός κίνδυνος, επισιτιστική ασφάλεια, συλλογική ανθεκτικότητα και χρηματοδότηση της πρόληψης: αυτά ήταν μερικά από τα βασικά θέματα που συζητήθηκαν στο πλαίσιο του Heat & Climate Extremes Forum, που πραγματοποιήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Την κεντρική ομιλία έδωσε ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, ενώ το Forum ολοκληρώθηκε με την επίσημη έναρξη του HeatLab, ενός νέου πεδίου σύνδεσης, πειραματισμού και συνεργασίας για την κλιματική προετοιμασία, με αφετηρία την Αθήνα και με την υποστήριξη του European Climate Foundation.

Με κεντρικό θέμα “From Extreme Heat to Systemic Risk: Preparedness. Collaboration. Resilience”, («Από την ακραία ζέστη στον συστημικό κίνδυνο: Ετοιμότητα. Συνεργασία. Ανθεκτικότητα»), το Forum διεύρυνε τη συζήτηση πέρα από την αντιμετώπιση της ακραίας ζέστης ως ενός μεμονωμένου περιβαλλοντικού φαινομένου.

Η υγεία, η παραγωγή τροφίμων, οι πόλεις, η κοινωνική συνοχή και η οικονομία αποτελούν διαφορετικές πλευρές μιας κοινής πρόκλησης: πώς χτίζουμε μεγαλύτερη ανθεκτικότητα πριν χρειαστεί να διαχειριστούμε τις συνέπειες μιας κρίσης.

Η ίδια πρόκληση εξετάστηκε στη συνέχεια μέσα από την επισιτιστική ασφάλεια: πώς η κλιματική αβεβαιότητα επηρεάζει τη γεωργία και την παραγωγή τροφίμων και πώς το climate foresight (κλιματική πρόβλεψη) μπορεί να στηρίξει καλύτερες αποφάσεις για την παραγωγή, τις επενδύσεις και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Η πλατφόρμα Augures δίνει δύο σενάρια για το μέλλον (της μέσης τιμής αλλά και το χειρότερο σενάριο) βασισμένα σε προβλέψεις για τις κλιματολογικές συνθήκες που θα επικρατούν σε διάφορες περιοχές της χώρας σε βάθος δεκαετίας

Το μεγάλο θερμικό στρες των φυτών

Ο Δημήτρης Μπιλάλης, καθηγητής βιολογικής γεωργίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, σημείωσε καταρχάς πως το θερμικό στρες που βιώνουν τα φυτά είναι πολύ έντονο, πολλαπλάσιο από αυτό των άλλων έμβιων οργανισμών.

«Όταν η θερμοκρασία περιβάλλοντος υπό σκιά είναι για παράδειγμα 40 βαθμοί Κελσίου, η θερμοκρασία στο φύλλωμα φτάνει ακόμα και τους 65 βαθμούς Κελσίου. Βλέπουμε ότι τα φυτά είναι αυτά που δέχονται την περισσότερη θερμική πίεση» σημείωσε σε καταρχάς ο κ. Μπιλάλης.

Για να προσθέσει στη συνέχεια το κομβικό ερώτημα που απασχολεί ήδη τους αγρότες:

«Θα μπορούμε να καλλιεργούμε σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες; Εξαρτάται με τι κόστος θέλουμε να καλλιεργούμε. Και στα σπίτια μας το καλοκαίρι δεν καταναλώνουμε ολοένα και περισσότερο ρεύμα για να δροσιστούμε; Το ίδιο θα συμβεί και με τα φυτά. Η μεγάλη θερμότητα στην καλλιέργεια ρυθμίζεται από τον παράγοντα του νερού, παράγοντας που πολλές φορές μας λείπει. Σκοπός μας λοιπόν είναι οι ανθεκτικές στη θερμότητα καλλιέργειες.

Θα αυξήσουμε το κόστος παραγωγής αν μείνουμε στις υφιστάμενες καλλιέργειες. Όπως η κλιματική μεταβολή έφερε μετανάστευση στους ανθρώπους, το ίδιο παρατηρείται και στις καλλιέργειες: μετανάστευση της καλλιέργειας. Μέχρι πριν κάποια χρόνια το βαμβάκι καλλιεργούνταν, μέχρι τη Θεσσαλονίκη. Τώρα καλλιεργεί  βαμβάκι και η Βουλγαρία».

Ο καθηγητής Δημήτρης Μπιλάλης στο πάνελ που συμμετείχε κατά τη διάρκεια του φόρουμ

Ο κ. Μπιλάλης μίλησε για νέες, ανερχόμενες καλλιέργειες προσαρμοσμένες στην κλιματική μεταβολή: το αβοκάντο στην Κρήτη αλλά και το αιγυπτιακό βαμβάκι, καλλιέργεια η οποία καταναλώνει λιγότερο νερό και η οποία φέτος έφτασε τα 40.000 στρέμματα στη χώρα μας.

«Εκτιμώ πως κάποια στιγμή θα ξεπεράσει τα 300.000 στρέμματα. Βλέπουμε ότι η γεωργία προσαρμόζεται» τόνισε ο κ. Μπιλάλης.

«Mπορεί να ευνοούνται κάποιες καλλιέργειες στη βόρεια χώρα που μέχρι τώρα δεν ευνοούνταν γιατί δεν είχαμε εκεί κρύο. Κάποιες καλλιέργειες δηλαδή που μέχρι πρότινος βλέπαμε μόνο στον νότο, αρχίζουν και μετακινούνται βορειότερα» ανέφερε με τη σειρά του  ο Κώστας Λαγουβάρδος, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και επικεφαλής της μονάδας ΜΕΤΕΟ.

Η πλατφόρμα Augures τρέχει ήδη πιλοτικά στη διεύθυνση https://www.meteo.gr/agro/ | Στο συγκεκριμένο στιγμιότυπο αποτυπώνεται η μεταβολή του μέγιστου αριθμού συνεχόμενων ημερών χωρίς βροχή μέσα σε ένα έτος. Το πιο άνομβρο επεισόδιο μέσα στο έτος θα διαρκεί 10 περισσότερες μέρες από το συνηθισμένο ενώ συγκεκριμένα στη Λάρισα, αυτό θα είναι στις  +12, 3 μέρες

Η γνώση των κλιματικών επιστημόνων που δεν φτάνει εύκολα στους αγρότες

Ο κ. Λαγουβάρδος ανέφερε πως η γνώση των κλιματικών επιστημόνων δεν φτάνει αυτή τη στιγμή στους αγρότες.

«Υπάρχουν πολύτιμες πληροφορίες για τους αγρότες και για τις ασθένειες που αντιμετωπίζουν οι καλλιέργειες τους, οι οποίες έχουν να κάνουν με το τι έχει προηγηθεί, πόσες ώρες και πόσες μέρες είχαμε πάνω από μια συγκεκριμένη τιμή στη θερμοκρασία αλλά και με πόσες συνεχόμενες μέρες έχει να βρέξει» περιέγραψε ο κ. Λαγουβάρδος και συνέχισε:

«Αυτές οι πληροφορίες φτάνουν στους αγρότες αποσπασματικά. Τα συναρμόδια υπουργεία, Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας αλλά και Αγροτικής Ανάπτυξης  και Τροφίμων δεν αντιμετωπίζουν σοβαρά αυτό το κομμάτι.

Προγνώσεις καιρού κάνει το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και φυσικά η ΕΜΥ. Ομως δεν δίνονται οργανωμένα, μέσα από ένα κεντρικό portal στο οποίο να υπάρχουν συγκεκριμένες συμβουλές. Τι σημαίνουν δηλαδή οι αλλαγές του καιρού για συγκεκριμένες καλλιέργειες. Αυτό είναι κάτι το οποίο λείπει στη χώρα μας. Μια πιο οργανωμένη υποστήριξη των αγροτών δηλαδή με άξονα τη συμπεριφορά του καιρού και του κλίματος».

Ο διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και επικεφαλής της μονάδας ΜΕΤΕΟ, Κώστας Λαγουβάρδος

Η «κανονικότητα» των ακραία ζεστών καλοκαιριών

Στη συνέχεια, ο κ. Λαγουβάρδος αναφέρθηκε στις πολύ ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες που επικράτησαν το καλοκαίρι του 2026.

Σε ένα πολύ μεγάλο μέρος της Δυτικής Ευρώπης, στο σύνολο της γαλλικής επικράτειας, σε μεγάλο τμήμα του Ηνωμένου Βασιλείου αλλά και στην Ισπανία, οι κάτοικοι βίωσαν το πιο θερμό καλοκαίρι στην ιστορία (από τότε που υπάρχουν δεδομένα) αυτών των χωρών.

Για την Ελλάδα ήταν το 6ο πιο θερμό καλοκαίρι στη σύγχρονη ιστορία της με εξαίρεση τη Δυτική Ελλάδα.

«Βλέπουμε ότι πλέον έχουμε πολύ σημαντικές αλλαγές, ξαφνικές, που μας εκπλήσσουν. Αυτές οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες δημιούργησαν προβλήματα στην αγροτική παραγωγή, εκείνη την πολύ ζεστή περίοδο και αυτό είναι κάτι που πρέπει να το λαμβάνουμε υπ’ όψιν μας» σημείωσε στο πλαίσιο των παρεμβάσεων του κατά τη διάρκεια του συνεδρίου ο κ. Λαγουβάρδος.

Με το βλέμμα 10 χρόνια μπροστά

Ανάμεσα σε αυτό που ονομάζουμε εποχικές προγνώσεις, δηλαδή τις συνθήκες που θα επικρατήσουν τους επόμενους λίγους μήνες αλλά και στις κλιματικές προβολές, πως θα είναι δηλαδή το κλίμα μας τις επόμενες δεκαετίες (με βάση αναγκαίες παραδοχές για την πορεία των εκπομπών του αερίου του θερμοκηπίου), μια αρκετά πιο γενική εκτίμηση, υπάρχει ένα κενό, το μέσο μακροπρόθεσμο σενάριο των 5-10 ετών.

Γιατί (και πού) χρειαζόμαστε μια τέτοια εκτίμηση;

«Γιατί έχουμε ανάγκη να έχουμε μια εκτίμηση, έστω και με αβεβαιότητες. Για τους γεωργούς, οι αβεβαιότητες είναι πολύ καλύτερες από το τίποτα» τονίζει ο κ. Λαγουβάρδος.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι δεκαετείς προγνώσεις είναι ένα εργαλείο για τη χάραξη μεσομακροπρόθεσμης στρατηγικής σε διάφορους τομείς της οικονομίας.

«Εμείς εστιάσαμε στον τομέα της αγροτικής οικονομίας και της αγροτικής παραγωγής. Το δεκαετές πλάνο επιτρέπει μια στρατηγική σχεδιασμού. Για να μπορεί βέβαια το συγκεκριμένο κομμάτι να είναι βοηθητικό για τους αγρότες απαιτεί μια συνεργασία μετεωρολόγων, κλιματολόγων αλλά και γεωπόνων, ώστε να μπορέσουν να συνεκτιμηθούν οι κλιματικές αλλαγές σε ορισμένες καλλιέργειες».

Το πρόγραμμα Augures

Κατά τη διάρκεια του συνεδρίου, ο επικεφαλής του ΜΕΤΕΟ το πιλοτικό πρόγραμμα της μονάδας, με τίτλο Augures, το οποίο στοχεύει σε κλιματικές προγνώσεις σε βάθος δεκαετίας.

Ο κ. Λαγουβάρδος εξήγησε στη συνέχεια πως δουλεύει η πλατφόρμα Augures:

«Αξιοποιούμε τις δεκαετείς προγνώσεις, όχι μόνο από ένα μοντέλο αλλά από ένα σύνολο μετεωρολογικών μοντέλων τα οποία κάνουν πρόγνωση για δέκα χρόνια μπροστά, μέχρι το 2034 δηλαδή. Χρησιμοποιήσαμε μεθόδους τεχνητής νοημοσύνης για να μπορέσουμε να υποκλιμακώσουμε τα δεδομένα σε υψηλή ανάλυση, γιατί η χωρική ανάλυση που κάλυπταν αυτά τα δεκαετή μοντέλα ήταν αρκετά μικρή, σε “κουτιά” των 100 x 100 χιλιομέτρων, το οποίο δεν μας επιτρέπει να κάνουμε μια σωστή εκτίμηση των θερμοκρασιών, όταν μιλάμε για την αγροτική παραγωγή. Με μια τεχνογνωσία που αναπτύξαμε στο Αστεροσκοπείο, και είμαστε πολύ περήφανοι γι’ αυτήν, μπορούμε να κάνουμε μια υποκλιμάκωση στα 5 x 5 χιλιόμετρα και να έχουμε με λεπτομέρεια πλέον το πώς θα εξελιχθεί η θερμοκρασία, η βροχή και άλλες παράμετροι, όπως η ακτινοβολία την επόμενη δεκαετία. Υπολογίσαμε μια σειρά μετεωρολογικών παραμέτρων, μέγιστες αλλά και ελάχιστες θερμοκρασίες, βροχές αλλά και περιόδους ξηρασίας. Και στο τέλος χρησιμοποιήθηκε μία εκτίμηση από συναδέλφους από το Columbia University για το τι σημαίνουν όλα τα παραπάνω για την αγροτική παραγωγή για όλη την Ευρώπη αλλά και για την Ελλάδα».

Σημειώνεται πως τo Augures δίνει δύο σενάρια: το μέσο σενάριο αλλά και το χειρότερο σενάριο.

«Η δεκαετής πρόγνωση αποτελεί ένα νέο και πειραματικό εγχείρημα μετεωρολόγων, κλιματολόγων και άλλων ειδικοτήτων κατά τα τελευταία 20 χρόνια» λέει με τη σειρά του στο in για το κεφάλαιο της δεκαετούς πρόγνωσης, ο Γιώργος Φραγκουλίδης, φυσικός-μετεωρολόγος, συνεργάτης στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, η δουλειά του οποίου εστιάζει στη μελέτη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας και των ακραίων καιρικών φαινομένων.

«Με το πρόγραμμα Augures επιχειρούμε να ενημερώσουμε τον κόσμο για τη φύση και τις αβεβαιότητες στις δεκαετείς προγνώσεις. Πιο συγκεκριμένα, εντοπίζουμε ποιες διεργασίες στο κλιματικό σύστημα μπορούν να μας βοηθήσουν στο να χτίσουμε μια σχετική προβλεψιμότητα. Η επιφανειακή θερμοκρασία στους ωκεανούς είναι για παράδειγμα ένας παράγοντας με “μνήμη” και μια μεταβλητότητα που θεωρητικά ενέχει κάποια προβλεψιμότητα σε βάθος ετών.

Τα ερωτήματα που θέλουμε να απαντήσουμε με τις δεκαετείς προβλέψεις είναι αν θα υπάρχει μια τάση αυξητική της θερμοκρασίας, αν υπάρχει μεγάλη πιθανότητα για ακραίες θερμοκρασίες ανά διαστήματα όπως είδαμε φέτος να συμβαίνει στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη. Είναι ένα σχετικά νέο εγχείρημα στην κοινότητα των κλιματολόγων, το οποίο βασίζεται στα γνωστά κλιματικά μοντέλα και σε διάφορα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης.

Επί της ουσίας, η κύρια διαφορά έγκειται στην αρχικοποίηση των προσομοιώσεων, όπου στην περίπτωση των δεκαετών προγνώσεων, λαμβάνει υπόψη τις αρχικές οριακές συνθήκες».

Τα μοντέλα της πλατφόρμας Augures δείχνουν αύξηση της θερμοκρασίας στο σύνολο της χώρας την επόμενη δεκαετία. Η μέγιστη ημερήσια θερμοκρασία τον μήνα Σεπτέμβριο θα είναι αυξημένη κατά 1,5 βαθμό Κελσίου μεσοσταθμικά σε σχέση με τα κανονικά για την εποχή επίπεδα (1991-2020)

Τι δείχνουν οι προγνώσεις για την επόμενη δεκαετία

Και τι δείχνει αυτή η πλατφόρμα για τα επόμενα 10 χρόνια στην Ελλάδα;

Σύμφωνα με τον κ. Φραγκουλίδη αναμένονται καλοκαίρια πιο θερμά από το συνηθισμένο (όπου κανονικά επίπεδα θεωρούνται αυτά από 1990 έως 2020).

«Οι καλοκαιρινοί μήνες (και πιο συγκεκριμένα οι Ιούλιος, Αύγουστος και Σεπτέμβριος) δείχνουν μάλιστα πως θα χαρακτηρίζονται από εντονότερη αύξηση της θερμοκρασία απ’ ό,τι οι υπόλοιποι μήνες του έτους» σημειώνει ο κ. Φραγκουλίδης.

Ιδού και μερικά παραδείγματα για τον μήνα Αύγουστο:

• Έως το 2034 στη Λάρισα, η μέση τιμή της θερμοκρασίας αναμένεται να είναι +1, 5 βαθμό Κελσίου πάνω από τα σημερινά επίπεδα.  Στο χειρότερο σενάριο θα είναι + 2,3 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.
• Με βάση τα αντίστοιχα σενάρια στην Χαλκιδική, οι αντίστοιχες τιμές θα είναι +1,2 και +1,9 βαθμοί Κελσίου.
• Αντιστοίχως στην Αθήνα +1,3 και +2 βαθμοί Κελσίου.
• Και στην Πάτρα +1,4 και +2,1 βαθμοί Κελσίου.

Τα επόμενα 5 με 10 χρόνια, σύμφωνα με τον κ. Φραγκουλίδη, αναμένονται πιο ξηρά από το κανονικό, ωστόσο διαφαίνεται μικρή αύξηση των βροχοπτώσεων τους μήνες Ιανουάριο, Φεβρουάριο και Μάρτιο στα ανατολικά ηπειρωτικά της χώρας.

Όσον αφορά αγροτικούς δείκτες που βασίζονται στη θερμοκρασία, φαίνεται να μειώνονται οι ετήσιες μέρες παγετού και να αυξάνονται οι καυτές μέρες (με θερμοκρασία άνω των 35 βαθμών Κελσίου).

Η πλατφόρμα Augures σύμφωνα με τον κ. Λαγουβάρδο βρίσκεται σχεδόν στην τελική της μορφή.

«Θέλουμε να λάβουμε υπόψιν μας περισσότερες διαθέσιμες δεκαετείς προγνώσεις, ώστε να μειώσουμε την αβεβαιότητα, μιας και για την ώρα αντλούμε δεδομένα από δύο μετεωρολογικά μοντέλα του εξωτερικού.  Σύντομα θα είναι διαθέσιμα περισσότερα μοντέλα. Και γιατί θέλουμε περισσότερα μοντέλα; Όταν βλέπεις μια τιμή στην οποία συγκλίνουν τα περισσότερα μοντέλα, αυξάνεται η βεβαιότητα».

«Ευελπιστούμε ότι θα είναι ένα εργαλείο χρηστικό για τον απλό κόσμο. Υπάρχει πολύ περισσότερη πληροφορία από πίσω. Εμείς στην παρούσα φάση παρουσιάζουμε το μέσο σενάριο και κάποια στοιχεία για την αβεβαιότητα και τα πιο ακραία σενάρια. Περαιτέρω  προσθήκες στην πλατφόρμα σχεδιάζονται για το μέλλον».

«Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι οι εκτιμήσεις αυτές να είναι προσβάσιμες αλλά και χρηστικές στο κοινό που απευθύνονται» λέει με τη σειρά του ο κ. Φραγκουλίδης.

«Θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα εθνικό portal σχεδιασμού της ερχόμενης δεκαετίας με την ενίσχυση και την υποστήριξη των συναρμοδίων υπουργείων. Θέλει χρήματα και θέληση» καταλήγει ο κ. Λαγουβάρδος.