Πώς αλλάζει ο αγρότης από το υψηλό κόστος και το αυξημένο ρίσκο

Αντιμέτωποι με τη μεταβλητότητα, οι αγρότες γίνονται πιο πειθαρχημένοι, αναβάλλοντας τις δαπάνες βραχυπρόθεσμα, ενώ σχεδιάζουν να επανεπενδύσουν μόλις η κερδοφορία βελτιώνεται.

Σε μια νέα εποχή αυξημένου κόστους, γεωπολιτικών αναταράξεων και κλιματικής αβεβαιότητας στην οποία έχει εισέρθει η παγκόσμια γεωργία, οι αγρότες επανεξετάζουν σχεδόν κάθε απόφαση που αφορά την εκμετάλλευσή τους. Πριν βάλουν το χέρι στην τσέπη, ζητούν πλέον να γνωρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια πότε και πώς θα επιστρέψει το κεφάλαιο που επενδύουν.

Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα της νέας έρευνας Global Farmer Insights 2026 της McKinsey, η οποία καταγράφει τις απόψεις 5.500 αγροτών σε δέκα χώρες. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τον Απρίλιο έως τον Ιούλιο του 2026, σε μια περίοδο έντονων αναταράξεων στις αγορές αγροτικών προϊόντων και εισροών.

Όταν τα περιθώρια κέρδους περιορίζονται, τα λιπάσματα αποτελούν μία από τις πρώτες κατηγορίες δαπανών που εξετάζουν οι παραγωγοί για περικοπή

Κάθε καλλιεργητική περίοδο, οι αγρότες λαμβάνουν αποφάσεις που θα έχουν συνέπειες που διαρκούν μήνες ή χρόνια: τι να φυτέψουν, ποιες εισροές να εφαρμόσουν, τι εξοπλισμό να αγοράσουν, ποιες τεχνολογίες να εμπιστευτούν, πού να πουλήσουν και πόσο κρίσιμο ρίσκο να αναλάβουν.

Όμως, η υποχώρηση των τιμών αρκετών εμπορευμάτων, σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος λιπασμάτων, ενέργειας, εργασίας, γης, μηχανημάτων και χρηματοδότησης, πιέζει τα περιθώρια κέρδους. Παράλληλα, οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι διαταραχές στις εμπορικές ροές και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αυξάνουν το ρίσκο που καλείται να αναλάβει κάθε αγρότης.

Οι αγρότες γίνονται πιο προσεκτικοί

Από τότε που η κερδοφορία των αγροτών έφτασε στο αποκορύφωμά της το 2021–22, οι τιμές των εμπορευμάτων έχουν μειωθεί και το κόστος των λιπασμάτων, της εργασίας, της γης, του εξοπλισμού και της χρηματοδότησης παρέμεινε υψηλό ή ασταθές, αναφέρει η μελέτη. Οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι συγκρούσεις, ιδιαίτερα στα Στενά του Ορμούζ, έχουν μεταβάλει τις εμπορικές ροές, συμβάλλοντας παράλληλα σε υψηλότερο κόστος ενέργειας και εισροών. Αυτοί οι παράγοντες καθιστούν τις αποφάσεις σε επίπεδο αγροκτήματος πιο δύσκολες και πιο επικίνδυνες.

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, οι αγρότες καθυστερούν αγορές που μπορούν να περιμένουν και απαιτούν σαφή και σχετικά άμεση απόδοση από κάθε νέα επένδυση.

Σύμφωνα με τις απαντήσεις των συμμετεχόντων, οι αγρότες ενεργούν πλέον με προσοχή. Όμως παρά την αναταραχή που αντιμετωπίζει ο αγροτικός κλάδος, οι συμμετέχοντες σε σχεδόν όλες τις χώρες δηλώνουν ότι είναι ανοιχτοί σε μελλοντικές δαπάνες.

Το 16% των αγροτών θα περιόριζαν πρώτα τις δαπάνες για αγροτικά μηχανήματα όταν πιέζονται οικονομικά

Ποιες δαπάνες περιορίζουν οι αγρότες

Όταν τα περιθώρια κέρδους περιορίζονται, τα λιπάσματα αποτελούν μία από τις πρώτες κατηγορίες δαπανών που εξετάζουν οι παραγωγοί για περικοπή, αλλά η πρώτη που αποκαθιστούν όταν τα κέρδη ανακάμπτουν.

Η επιλογή αυτή αν και μπορεί να προστατεύει βραχυπρόθεσμα τη ρευστότητα, δημιουργεί τον κίνδυνο η μείωση της λίπανσης μπορεί να επηρεάσει την παραγωγικότητα και τις αποδόσεις σε επόμενες καλλιεργητικές περιόδους.

Ανάλογη είναι η εικόνα στα γεωργικά μηχανήματα. Το 16% των αγροτών τα αναφέρει ως κατηγορία στην οποία θα περιόριζαν πρώτα τις δαπάνες όταν πιέζονται οικονομικά. Την ίδια στιγμή, όμως, το 36% τα θεωρεί την κατηγορία στην οποία θα κατευθύνει πρώτα κεφάλαια όταν βελτιωθούν τα κέρδη.

Η τεχνολογία δεν εγκαταλείπεται

Παρά το δύσκολο οικονομικό περιβάλλον, η καινοτομία παραμένει στην ατζέντα των αγροτών. Η διαφορά είναι ότι η τεχνολογία δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως αυτοσκοπός αλλά γίνεται πιο εστιασμένη.

Οι παραγωγοί δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για λύσεις που επιλύουν συγκεκριμένα προβλήματα στο χωράφι, εντάσσονται εύκολα στην υφιστάμενη παραγωγική διαδικασία και αποδεικνύουν την αξία τους στις τοπικές συνθήκες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η άνοδος των βιολογικών προϊόντων. Περισσότεροι από τους μισούς παραγωγούς ειδικών καλλιεργειών που συμμετείχαν στην έρευνα χρησιμοποιούν πλέον τουλάχιστον ένα βιολογικό προϊόν, είτε βιοδιεγέρτη είτε προϊόν βιολογικής καταπολέμησης. Στις αροτραίες καλλιέργειες, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 43% για τα βιοδιεγερτικά και 36% για τα βιολογικά προϊόντα φυτοπροστασίας.

Το 17% των αγροτών χρησιμοποιούν εργαλεία generative AI για εργασίες που σχετίζονται με τη γεωργική δραστηριότητα

Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στο χωράφι

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η είσοδος της generative AI στη γεωργία.

Σύμφωνα με τη McKinsey, ήδη 17% των αγροτών χρησιμοποιούν εργαλεία generative AI για εργασίες που σχετίζονται με τη γεωργική δραστηριότητα, ενώ 4% πληρώνουν για σχετικές λύσεις. Η υιοθέτηση είναι υψηλότερη στη Βόρεια Αμερική και τη Λατινική Αμερική.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η τεχνητή νοημοσύνη δεν απαιτεί απαραίτητα μεγάλες επενδύσεις σε εξοπλισμό. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αναζήτηση πληροφοριών, ανάλυση δεδομένων, υποστήριξη αποφάσεων και αξιολόγηση προϊόντων, προσφέροντας στον παραγωγό πρόσβαση σε πληροφορία με πολύ χαμηλότερο κόστος από μια παραδοσιακή επένδυση σε γεωργικό εξοπλισμό.

Ωστόσο, σύμφωνα με την έρευνα, η AI δεν έχει ακόμη κερδίσει την πλήρη εμπιστοσύνη των αγροτών.

Μόλις 6% των ερωτηθέντων θεωρούν τα εργαλεία generative AI ή την αναζήτηση μέσω AI ως αξιόπιστη πηγή για τη λήψη αποφάσεων.

Αν και ο ψηφιακός κόσμος κερδίζει έδαφος, οι γεωπόνοι παραμένουν η κορυφαία πηγή επιρροής για το 56% των αγροτών

Ο γεωπόνος παραμένει ισχυρότερος από τον αλγόριθμο

Οι αγρότες χρησιμοποιούν ολοένα περισσότερο το διαδίκτυο για να ερευνήσουν προϊόντα και να συγκρίνουν λύσεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στη μελέτη το 31% δηλώνει ότι χρησιμοποιεί ψηφιακά κανάλια για την έρευνα προϊόντων, ενώ το 36% τα χρησιμοποιεί για αξιολόγηση και σύγκριση προϊόντων – ποσοστό αυξημένο κατά 14 μονάδες σε σχέση με το 2024. Την ίδια στιγμή, η επιρροή των πωλητών έχει μειωθεί κατά 11 μονάδες παγκοσμίως.

Ωστόσο, αν και ο ψηφιακός κόσμος κερδίζει έδαφος, οι γεωπόνοι παραμένουν η κορυφαία πηγή επιρροής για το 56% των αγροτών, ενώ είναι ιδιαίτερα σημαντικοί για τους νέους αγρότες, μια τάση που επικρατεί σε όλες τις περιοχές.

Σε συνεντεύξεις για την μελέτη, οι αγρότες δήλωσαν ότι επειδή οι πληροφορίες για τα προϊόντα είναι πλέον ευρέως διαθέσιμες στο διαδίκτυο, είναι λιγότερο διατεθειμένοι να βασίζονται σε δυνητικά μεροληπτικούς αντιπροσώπους πωλήσεων για τη λήψη των τελικών αποφάσεων αγοράς τους. Αντίθετα, στρέφονται σε γεωπονικούς εμπειρογνώμονες με θεματική γνώση για να επικυρώσουν και να συμβουλεύσουν σχετικά με τις επιλογές τους.

Το μοτίβο

Σύμφωνα με τα ευρήματα της McKinsey, η έρευνα αποκαλύπτει, όπως αναφέρεται ένα σταθερό μοτίβο. Αντιμέτωποι με τη μεταβλητότητα, οι αγρότες γίνονται πιο πειθαρχημένοι, αναβάλλοντας τις δαπάνες βραχυπρόθεσμα, ενώ σχεδιάζουν να επανεπενδύσουν μόλις η κερδοφορία βελτιώνεται. Παραμένουν ανοιχτοί στην καινοτομία αλλά απαιτούν αποδείξεις για τις αποδόσεις.

Και παρόλο που βασίζονται λιγότερο από παλιά σε μη τεχνικούς συμβούλους, συνεχίζουν να αναζητούν ειδική καθοδήγηση αν και ο όγκος των διαθέσιμων πληροφοριών στο διαδίκτυο αυξάνεται.

«Για τους παράγοντες της γεωργίας, η συνέπεια είναι ότι η ανάκαμψη των δαπανών είναι πιθανό να είναι άνιση. Οι εταιρείες που είναι καλύτερα τοποθετημένες για να υποστηρίξουν τους αγρότες θα είναι εκείνες που θα τους βοηθήσουν να εντοπίσουν πού υπάρχει αξία — με την απαραίτητη κοκκοποίηση σε καλλιέργειες, γεωγραφίες, τύπους αγροκτημάτων, κατηγορίες προϊόντων και εποχές», επισημαίνεται.

Συνολικά, όπως εκτιμάται, αυτές οι επιταγές δείχνουν πίσω στον αγρότη. «Η επιτυχία του αγροτικού κλάδου θα εξαρτηθεί από τη βοήθεια προς τους αγρότες ώστε να λαμβάνουν καλύτερες αποφάσεις — σχετικά με το πού να επενδύσουν, πού να καινοτομήσουν και πού βρίσκεται πραγματικά η αξία. Η διατροφή του κόσμου εξαρτάται τελικά από εκατομμύρια τοπικές αποφάσεις που λαμβάνονται σε μεμονωμένα αγροκτήματα, στρέμμα προς στρέμμα και εποχή προς εποχή».

Πηγή: ot.gr