Βαμβάκι: Γιατί η Ισπανία λαμβανει 50 ευρώ επιπλέον συνδεδεμένη ενίσχυση στο στρέμμα- ο νέος ανταγωνισμός από τη Βουλγαρία

Βαμβάκι: 73,6 ευρώ το στρέμμα δεν φτάνουν – η Ελλάδα απέναντι σε Ισπανία και Βουλγαρία
Κόστος έως και 300 ευρώ το στρέμμα, χαμηλές τιμές παραγωγού και μια συνδεδεμένη που δεν απορροφάται – Τι πρέπει να αλλάξει για να παραμείνει το ελληνικό βαμβάκι ανταγωνιστικό

Το ελληνικό βαμβάκι βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.

Από τη μία πλευρά, η χώρα παραμένει μακράν ο μεγαλύτερος παραγωγός βαμβακιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με βασική έκταση αναφοράς 250.000 εκταρίων, ενώ η Ισπανία έχει 48.000 εκτάρια.

Από την άλλη, το κόστος παραγωγής έχει ανέβει σημαντικά και η τιμή που λαμβάνει ο παραγωγός δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια κέρδους.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της αγοράς, το κόστος παραγωγής μπορεί να κυμαίνεται περίπου από 150 έως 220 ευρώ το στρέμμα χωρίς ενοίκιο και από 210 έως 300 ευρώ με ενοίκιο, ανάλογα με την περιοχή και κυρίως το κόστος άρδευσης.

Την ίδια ώρα, η ειδική ενίσχυση του βαμβακιού βρίσκεται περίπου στα 73,6 ευρώ το στρέμμα.
Ελλάδα – Ισπανία: η μεγάλη διαφορά

Η ειδική στήριξη για το βαμβάκι δεν είναι ίδια σε όλες τις χώρες.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ειδική ενίσχυση ανά εκτάριο, με συγκεκριμένη βασική έκταση ανά χώρα. Στην Ελλάδα αντιστοιχούν 250.000 εκτάρια και στην Ισπανία 48.000.

Με βάση τα ποσά αναφοράς και τις καθορισμένες αποδόσεις, η ισπανική στήριξη βρίσκεται αισθητά υψηλότερα από την ελληνική.
Ενδεικτική σύγκριση
                             Ελλάδα         Ισπανία
Βασική έκταση    250.000 ha    48.000 ha
Ενίσχυση Ελλάδας σήμερα    ~73,6 €/στρ.    —
Ενδεικτική ειδική στήριξη με βάση το ευρωπαϊκό πλαίσιο    ~73 €/στρ.    ~124 €/στρ.
Διαφορά    —    περίπου +50 €/στρ.

Η διαφορά των περίπου 50 ευρώ ανά στρέμμα δεν είναι αμελητέα.

Για μια εκμετάλλευση 100 στρεμμάτων αντιστοιχεί σε περίπου 5.000 ευρώ.

Για 200 στρέμματα, περίπου 10.000 ευρώ.

Για 300 στρέμματα, περίπου 15.000 ευρώ.

Δεν σημαίνει βέβαια ότι η Ελλάδα μπορεί απλώς να αποφασίσει μονομερώς να δώσει το ίδιο ποσό. Η ειδική στήριξη διέπεται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο και το στρατηγικό σχέδιο της ΚΑΠ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η στήριξη είναι ανά εκτάριο, αφορά συγκεκριμένες βασικές εκτάσεις και συνοδεύεται από προϋποθέσεις ποιότητας και συγκομιδής.
Το μεγάλο πρόβλημα: το κόστος

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πίεση για τον Έλληνα παραγωγό.

Ένα ενδεικτικό κόστος 150-220 ευρώ/στρέμμα χωρίς ενοίκιο μπορεί να αυξηθεί στα 210-300 ευρώ/στρέμμα όταν υπολογίζεται και η γη.

Η άρδευση είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που διαφοροποιούν το κόστος. Σε ορισμένες περιοχές το κόστος του νερού μπορεί να είναι σχετικά χαμηλό, ενώ σε άλλες ειδικά στη Θεσσαλία όπου λείπουν τα μεγάλα συλλογικά αρδευτικά δίκτυα (πλην Ταυρωπού, Σμοκόβου) μπορεί να εκτοξεύεται λόγω του βάθους άντλησης και της απαιτούμενης ενέργειας.

Άρα δεν υπάρχει ένα ενιαίο «κόστος βαμβακιού» για όλη την Ελλάδα.

Υπάρχει όμως ένα κοινό πρόβλημα:

η καλλιέργεια χρειάζεται υψηλή παραγωγικότητα για να παραμείνει βιώσιμη.

Τι γίνεται όταν η τιμή πέφτει;

Η εικόνα γίνεται πολύ πιο δύσκολη όταν συνδυάζονται χαμηλές αποδόσεις και χαμηλή τιμή παραγωγού.

Το 2024, για παράδειγμα, η μέση πανελλαδική απόδοση αναφέρθηκε σε περίπου 316 κιλά/στρέμμα, ενώ η μέση τιμή παραγωγού υποχώρησε ακόμη και κάτω από τα 0,45 ευρώ/κιλό σε περιπτώσεις.

Με τέτοια δεδομένα, τα μαθηματικά της καλλιέργειας γίνονται εξαιρετικά πιεστικά.

Αντίθετα, όταν ένας παραγωγός πετυχαίνει υψηλότερες αποδόσεις και καλύτερη τιμή, η εικόνα αλλάζει δραστικά.

Γι- αυτό η συζήτηση για τη συνδεδεμένη δεν μπορεί να είναι αποκομμένη από την παραγωγικότητα ανά στρέμμα.
Πόσο θα έπρεπε να είναι η ενίσχυση;

Εδώ βρίσκεται η ουσία της συζήτησης.

Μια αύξηση της ελληνικής ειδικής ενίσχυσης στα 100 ευρώ/στρέμμα θα έδινε:
Έκταση    Σήμερα ~73,6 €/στρ.    Στα 100 €/στρ.    Επιπλέον
100 στρ.    7.360 €    10.000 €    +2.640 €
200 στρ.    14.720 €    20.000 €    +5.280 €
300 στρ.    22.080 €    30.000 €    +7.920 €

Εάν η στήριξη έφτανε στα επίπεδα των περίπου 120 ευρώ/στρέμμα, τότε:
Έκταση    Στα 120 €/στρ.    Διαφορά από 73,6 €
100 στρ.    12.000 €    +4.640 €
200 στρ.    24.000 €    +9.280 €
300 στρ.    36.000 €    +13.920 €

Αυτά είναι ποσά που μπορούν να κάνουν αισθητή διαφορά στη ρευστότητα μιας εκμετάλλευσης.
Όμως υπάρχει ένα παράδοξο

Την ίδια στιγμή που οι παραγωγοί ζητούν υψηλότερη ενίσχυση, ένα μέρος του διαθέσιμου κονδυλίου της ειδικής ενίσχυσης δεν φτάνει τελικά στους βαμβακοπαραγωγούς.

Για την περίοδο 2023-2024 έχουν αναφερθεί σημαντικά ποσά που επέστρεψαν στην ΕΕ, ενώ για την τριετία 2025-2027 οι εκτιμήσεις μιλούν για ακόμη μεγαλύτερες επιστροφές.

Αυτό δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα:

Πριν ζητήσουμε μόνο περισσότερα χρήματα, μήπως πρέπει να διασφαλίσουμε ότι τα χρήματα που έχουν ήδη προβλεφθεί για το βαμβάκι φτάνουν στους παραγωγούς;

Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα της επόμενης περιόδου.

Και τώρα μπαίνει στο κάδρο η Βουλγαρία

Η Βουλγαρία είναι σήμερα πολύ μικρότερη παραγωγική δύναμη στο βαμβάκι από την Ελλάδα.

Όμως η παρουσία της έχει σημασία για έναν άλλο λόγο: δημιουργείται ένας νέος παραγωγικός πόλος στα Βαλκάνια.

Αν η βουλγαρική παραγωγή αυξηθεί τα επόμενα χρόνια και συνοδευτεί από επενδύσεις σε άρδευση, μηχανήματα και σύγχρονες ποικιλίες, τότε η Ελλάδα θα έχει απέναντί της έναν ακόμη ανταγωνιστή στην ευρύτερη περιοχή.

Δεν είναι λόγος πανικού. Είναι όμως λόγος για έγκαιρη στρατηγική.
Η λύση δεν είναι μόνο «δώστε περισσότερη συνδεδεμένη»

Το ελληνικό βαμβάκι χρειάζεται ένα διαφορετικό μοντέλο.

Η συνδεδεμένη πρέπει να λειτουργεί ως εργαλείο διατήρησης της καλλιέργειας, αλλά παράλληλα πρέπει να υπάρξουν πολιτικές που μειώνουν το κόστος.

Τι πρέπει να διεκδικήσει ο παραγωγός

    Σταδιακή αύξηση της ειδικής ενίσχυσης, με στόχο τα 100 ευρώ/στρέμμα και με προοπτική περαιτέρω σύγκλισης.
    Μείωση του ενεργειακού κόστους άρδευσης, ειδικά στις περιοχές με βαθιές γεωτρήσεις.
    Καλύτερη αξιοποίηση του νερού μέσω σύγχρονων συστημάτων άρδευσης και γεωργίας ακριβείας.
    Κίνητρα για υψηλότερη ποιότητα και όχι μόνο για την ποσότητα.
    Σύνδεση της ενίσχυσης με την πραγματική παραγωγή και ποιότητα, ώστε να επιβραβεύεται ο παραγωγός που παράγει ανταγωνιστικό βαμβάκι.
    Καλύτερη οργάνωση των παραγωγών, ώστε να ενισχυθεί η διαπραγματευτική τους δύναμη.
    Ισχυρό ελληνικό brand βαμβακιού, που θα μπορεί να αποφέρει υψηλότερη αξία στην αγορά.
    Επένδυση στην ελληνική κλωστοϋφαντουργία, ώστε μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας να παραμένει στην Ελλάδα.

Το μεγάλο στοίχημα για την επόμενη ΚΑΠ

Η σημερινή ενίσχυση των περίπου 73,6 ευρώ/στρέμμα είναι σημαντική, αλλά για μια καλλιέργεια με κόστος που μπορεί να φτάνει τα 200-300 ευρώ το στρέμμα, δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει την ανταγωνιστικότητα.

Η επόμενη ΚΑΠ αποτελεί επομένως μια μεγάλη ευκαιρία.

Η Ελλάδα πρέπει να πάει στις διαπραγματεύσεις όχι μόνο με αίτημα «περισσότερα χρήματα», αλλά με τεκμηριωμένο σχέδιο για το ελληνικό βαμβάκι.

Να αποδείξει ότι:

το βαμβάκι είναι στρατηγική καλλιέργεια, στηρίζει δεκάδες χιλιάδες παραγωγούς, τροφοδοτεί μια σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα και πρέπει να παραμείνει ανταγωνιστικό απέναντι στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης και στους νέους παραγωγούς των Βαλκανίων.

Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα πάρει ο παραγωγός 73, 100 ή 120 ευρώ το στρέμμα.

Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Θα εξακολουθεί να συμφέρει τον Έλληνα αγρότη να σπέρνει βαμβάκι και το 2030;

Αν η απάντηση είναι «ναι», τότε η πολιτεία, η αγορά, οι εκκοκκιστές και οι ίδιοι οι παραγωγοί πρέπει να δουλέψουν από σήμερα προς αυτή την κατεύθυνση.