«Ασπίδα» φραγμάτων στη Θεσσαλία απέναντι σε μελλοντικούς «Daniel»

Ως επιβεβλημένη… ασπίδα απέναντι σε μελλοντικά καταστροφικά πλημμυρικά φαινόμενα προκρίνει την άμεση κατασκευή τεσσάρων φραγμάτων στη Θεσσαλία το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Σε εμπεριστατωμένη μελέτη-παρουσίαση των θέσεών του, η οποία συντάχθηκε στον απόηχο των φονικών πλημμυρών του «Daniel» (Οκτώβριος 2023), το Πανεπιστημιακό Τμήμα προτείνει μια σειρά μέτρων με στόχο τη συγκράτηση των όμβριων υδάτων και την αποσυμφόρηση της λεκάνης απορροής του Πηνειού και των παραποτάμων του.

Την μελέτη υπογράφουν ο Καρδιτσιώτης Καθηγητής Σεραφείμ Πολύζος, η καθηγήτρια Χριστοπούλου Όλγα και οι παρακάτω επίκουροι καθηγητές και αναπλ. Καθηγητές: Ασπρογέρακας Βαγγέλης, Γαβανάς Νίκος, Γεμενετζή Γεωργία, Γουργιώτης Ανέστης, Κοκκαλη Ιφιγένεια, Λαγαρίας Απόστολος, Τασοπούλου Νατάσα, Χαϊνταρλής Μάριος.

Όπως αναφέρεται στη μελέτη, τη δεκαετία του 1960, όταν έγινε κατανοητή η συμβολή των αρδευτικών έργων στην αύξηση της παραγωγικότητας της θεσσαλικής πεδιάδας και των αγροτικών δραστηριοτήτων, ανατέθηκε στην εταιρεία ELEKTRO-WATT η ολοκληρωμένη μελέτη επιλογής θέσεων και κατασκευής μεγάλων φραγμάτων. Η εν λόγω εταιρεία πρότεινε την κατασκευή 5 φραγμάτων: Κρύας Βρύσης, Πύλης, Μουζακίου, Σμοκόβου και Παληοδερλί (Σκοπιά). Από αυτά κατασκευάστηκε τελικά μόνο το Φράγμα του Σμοκόβου.

Η κατασκευή μεγάλων, αλλά και μικρών φραγμάτων, αποτελεί τη μακροπρόθεσμη λύση του προβλήματος των πλημμυρικών φαινομένων για την Περιφέρεια Θεσσαλίας. Τα φράγματα, εκτός των άλλων χρήσεων, θα λειτουργήσουν ως αντιπλημμυρικά έργα, περιορίζοντας τις ποσότητες των όμβριων υδάτων που παροχετεύονται από χειμάρρους και ποταμούς προς τις πεδινές περιοχές της Θεσσαλίας και προστατεύοντας τις περιοχές αυτές από τα πλημμυρικά φαινόμενα.
Σύμφωνα με τη μελέτη τα περισσότερα ποτάμια συστήματα της Θεσσαλίας τροφοδοτούν τον Πηνειό ποταμό, ο οποίος δεν μπορεί να παροχετεύσει όλες τις ποσότητες όμβριων υδάτων που δέχεται στις περιπτώσεις έντονων πλημμυρών μεγέθους Daniel.

Κατασκευή φραγμάτων

Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του φράγματος και της περιοχής στην οποία αυτό κατασκευάζεται, ποικίλει και ο τρόπος εκμετάλλευσής του. Ο όγκος του νερού που αποθηκεύεται εξαρτάται από το ύψος του φράγματος, την ετήσια παροχή του υδατορέματος που φράσσεται και τη μορφολογία της περιοχής του ταμιευτήρα που καθορίζει τη χωρητικότητά του.

Στη σύγχρονη εποχή η πλειονότητα των φραγμάτων χρησιμοποιείται για πολλαπλούς σκοπούς. Συνοπτικά, υπό μια γενική θεώρηση, η χρήση των φραγμάτων αφορά σε:
-Άρδευση γεωργικών εκτάσεων.
-Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
-Ύδρευση οικισμών.
-Αντιπλημμυρικό έλεγχο και προστασία.

– Αναψυχή.
– Περιβαλλοντικούς σκοπούς, όπως είναι η ανάσχεση της ορμής των χειμάρρων, η μείωση της διάβρωσης των εδαφών, ο τεχνητός εμπλουτισμός, κ.λπ.
– Άλλους σκοπούς, οι υδατοκαλλιέργειες, οι μεταφορές κ.λπ.
Στην Περιφέρεια Θεσσαλίας όπως τονίζει η μελέτη, επιβάλλεται ο άμεσος προγραμματισμός, μελέτη και κατασκευή 4 μεγάλων φραγμάτων, τα οποία θα συγκρατήσουν ένα μεγάλο μέρος των όμβριων υδάτων και θα μειώσουν την παροχή του Πηνειού και των παραποτάμων σε περίπτωση μιας μελλοντικής έντονης βροχόπτωσης.

Χρησιμοποιώντας ως βασικά κριτήρια (i) την ωριμότητα του έργου, (ii) την ύπαρξη προμελέτης, (iii) τη συμβολή τους στην αντιπλημμυρική προστασία των πεδινών περιοχών της Θεσσαλίας και (iv) το συνολικό κόστος κατασκευής του κυρίως φράγματος και χρησιμοποιώντας τα περιορισμένα τεχνικά και οικονομικά στοιχεία που διατίθενται, προτείνεται από το τμήμα ο άμεσος προγραμματισμός μελέτης ή επιτάχυνση των διαδικασιών κατασκευής των εξής τεσσάρων φραγμάτων:

Φράγμα Ενιπέα

Το Φράγμα Ενιπέα, στη θέση Παλιοδερλί, σε απόσταση περίπου 5 km ανατολικά της κοινότητας Σκοπιάς Φαρσάλων. Το συνολικό κόστος για το Φράγμα Ενιπέα υπολογίζεται σε 230,07 εκατ. €. (185,54 εκατ. € χωρίς ΦΠΑ). Αξίζει να τονιστεί ότι, η 1η Μελέτη για το εν λόγω έργο εκπονήθηκε από την Εταιρεία ELEKTRO-WATT με τη συνδρομή του Πολυτεχνείου της Ζυρίχης το 1971!
Να σημειώσουμε εμείς ότι πέντε χρόνια μετά την πολιτική δέσμευση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για την κατασκευή του φράγματος στον Ενιπέα, το έργο παραμένει χωρίς εργοτάξιο. Η εξαγγελία ήρθε στον απόηχο του «Ιανού», ενώ το έργο χαρακτηρίστηκε εθνικού επιπέδου. Σήμερα, όμως, η κατασκευή έχει μετατεθεί χρονικά, καθώς η διαδικασία βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της ωρίμανσης.

Φράγμα Μουζακίου

Το έργο του Φράγματος Μουζακίου σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1980 και προέβλεπε την κατασκευή Φράγματος ύψους 133 m, με επιφάνεια απορροής 142 Km², καθαρή χωρητικότητα 530 εκατ. m³ νερού, όγκο φράγματος 11 εκατ. m³, σήραγγα προσαγωγής 3,9 Km διαμέτρου 6,8 m και αναρρυθμιστική δεξαμενή επιφάνειας 0,5 Km². Ο σχεδιασμός αυτός συμπεριελάμβανε το έργο στο πλέγμα των έργων Εκτροπής του Αχελώου, ενώ Φράγμα Μουζακίου θα αποτελούσε τη ρυθμιστική δεξαμενή για τα νερά του Αχελώου, του Παμίσου αλλά και του Πηνειού.

Μετά την Απόφαση για διακοπή των Έργων Εκτροπής του Αχελώου, υπήρξε και ανάλογος περιορισμός του ενδιαφέροντος των αρμόδιων φορέων για την Μελέτη και Κατασκευή του Φράγματος Μουζακίου. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα «Ιανός» και «Daniel» και οι καταστροφές που προκλήθηκαν από τις πλημμύρες του ποταμού Πάμισου, ανέδειξαν την αντιπλημμυρική σημασία του Φράγματος Μουζακίου και την αναγκαιότητα ταχείας κατασκευής του. Πλέον, το Φράγμα Μουζακίου μπορεί να κατασκευαστεί και να λειτουργήσει ως αυτόνομο έργο ανεξάρτητα της εξέλιξης των έργων μεταφοράς υδάτων του Αχελώου προς τη θεσσαλική πεδιάδα, με τον ανάλογο σχεδιασμό και την κατάλληλη διαστασιολόγηση.

Φράγμα Πύλης

Το έργο του Φράγματος Πύλης σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1980 ταυτόχρονα με το Φράγμα Μουζακίου, ενώ αποτελούσε και αυτό ένα μέρος των έργων Εκτροπής του Αχελώου. Η αρχική Προμελέτη προέβλεπε την κατασκευή φράγματος ύψους 77 m, συνολικού όγκου 2.34 εκατ. m³ και κόστος κατασκευής του Φράγματος περίπου 105 εκατ. €. Το Φράγμα Πύλης είχε την τύχη που είχε το Φράγμα Μουζακίου. Η διακοπή των Έργων Εκτροπής του Αχελώου περιόρισε το ενδιαφέρον των αρμόδιων φορέων για την κατασκευή του, ενώ τα πρόσφατα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι καταστροφές που προκλήθηκαν από τις πλημμύρες του ποταμού Πορταϊκού ανέδειξαν την αναγκαιότητα κατασκευής του, τουλάχιστον αναφορικά με την αντιπλημμυρική του χρήση.

Φράγμα Νεοχωρίτη

Το φράγμα χωροθετείται στον χείμαρρο Νεοχωρίτη, στη θέση «Αετός» στις παρυφές των Αντιχασίων Όρεων, σε θέση Β-ΒΔ του οικισμού Οιχαλίας, της Περιφερειακής Ενότητας Τρικάλων. Το φράγμα Νεοχωρίτη θα εξασφαλίσει την αντιπλημμυρική προστασία των κατάντη του φράγματος περιοχών της Περιφερειακής Ενότητας Τρικάλων, επιτυγχάνοντας τη σημαντική απομείωση μέχρι και ολική απόσβεση του πλημμυρικού φαινομένου του ποταμού Νεοχωρίτη. Η χωρητικότητα του ταμιευτήρα είναι 32 εκατ. m³, το ύψος του Φράγματος 56 m και το κόστος κατασκευής του υπολογίζεται σε 32.5 εκατ. €. «Αξίζει να σημειωθεί ότι το κόστος κατασκευής των τεσσάρων προτεινόμενων φραγμάτων δεν υπερβαίνει το 1 δις €, ενώ το κόστος ζημιών που προκάλεσαν οι πλημμύρες στη Θεσσαλία το Σεπτέμβριο του 2023 υπερβαίνει τα 5 δις €. Μη αποτιμήσιμα, φυσικά, είναι εξ ορισμού η απώλεια των ανθρώπινων ζωών και το ψυχικό κόστος των πληγέντων» αναφέρει η μελέτη κλείνοντας.

Άμεσα τα έργα, πριν έρθει
ο επόμενος… λογαριασμός!
Χρειάζονται 60 χρόνια μελετών, δύο βιβλικές καταστροφές με χαμένες ζωές και τεράστιες καταστροφές και συνολικά 5 δισεκατομμύρια ζημιών για να γίνει αντιληπτό το αυτονόητο; Αν τα τέσσερα αυτά φράγματα δεν περάσουν σήμερα από τα λόγια στη διαδικασία της υλοποίησης, τότε απλώς ρισκάρουμε το πότε θα μας βρει η επόμενη καταστροφή. Ο Νομός Καρδίτσας και η Θεσσαλία δεν χρειάζονται άλλες υποσχέσεις (μπαίνουμε σε προεκλογική περίοδο) και καθυστερήσεις, αλλά άμεσα έργα τα οποία θα λάβουν το χαρακτήρα του εθνικού σκοπού. Διαφορετικά θα κληθούμε να πληρώσουμε τον επόμενο… λογαριασμό που θα μας στείλει η φύση!
Κώστας Παλαιός