Εργαζόμενοι Συνταξιούχοι: Σε ποιες περιπτώσεις κατάσχεται η σύνταξη

Η πλήρης αναμόρφωση του τοπίου στην απασχόληση των συνταξιούχων έφερε αναμφίβολα μια βαθιά ανάσα για χιλιάδες ηλικιωμένους που επιθυμούν ή αναγκάζονται να παραμείνουν ενεργοί στην αγορά εργασίας.

Σε παρακράτηση χρημάτων απο τη σύνταξη προχωράει ο ΕΦΚΑ στις περιπτώσεις που ο εργαζόμενος συνταξιούχος ως ελεύθερος επαγγελματίας δεν πληρώνει εισφορές για πάνω απο 2 μήνες. Για τους ελεύθερους επαγγελματίες και τους αυτοαπασχολούμενους συνταξιούχους, ο νόμος προβλέπει μια «κόκκινη γραμμή» δύο μηνών, η παραβίαση της οποίας ενεργοποιεί την άμεση και αυτόματη παρακράτηση των οφειλών τους απευθείας από τη μηνιαία σύνταξη.

Έτσι ο ΕΦΚΑ προχωράει σε παρακράτηση χρημάτων από τη σύνταξη, ακόμη και για σημαντικό μέρος του μηνιαίου ποσού εφόσον και μετά την εγγραφή ενημέρωση δεν πληρώσει ο ασφαλισμένος. Η σύνταξη, επομένως, μπορεί να μην μειώνεται πλέον επειδή κάποιος εργάζεται, αλλά μπορεί να μειωθεί στην πράξη όταν δεν τηρούνται οι ασφαλιστικές υποχρεώσεις.

Η πλήρης αναμόρφωση του τοπίου στην απασχόληση των συνταξιούχων, η οποία επισφραγίστηκε με το νόμο 5078/2023, έφερε αναμφίβολα μια βαθιά ανάσα για χιλιάδες ηλικιωμένους που επιθυμούν ή αναγκάζονται να παραμείνουν ενεργοί στην αγορά εργασίας. Η πολυσυζητημένη κατάργηση της περικοπής του 30% επί της κύριας και επικουρικής σύνταξης εξάλειψε ένα σημαντικό αντικίνητρο, μετατρέποντας τη «μαύρη» και αδήλωτη εργασία σε νόμιμη, παραγωγική δραστηριότητα εξάλειψε ένα σημαντικό αντικίνητρο. Ωστόσο, πίσω από τις ευνοϊκές διατάξεις της «ενεργού γήρανσης», κρύβεται ένας αυστηρός μηχανισμός συμμόρφωσης.

Σύμφωνα με τις διευκρινιστικές οδηγίες και την εγκύκλιο 36/2024 του ΕΦΚΑ, η νέα αρχιτεκτονική του συστήματος αντικατέστησε το παλιό «πέναλτι» της οριζόντιας περικοπής με τη θεσμοθέτηση ενός ειδικού, μη ανταποδοτικού πόρου υπέρ του ασφαλιστικού φορέα. Για τους μισθωτούς, η διαδικασία είναι απλή, καθώς η εισφορά (ύψους 10% επί των αποδοχών) παρακρατείται στην πηγή από τον εργοδότη.

Το πρόβλημα μετατοπίζεται στους μη μισθωτούς συνταξιούχους (ελεύθερους επαγγελματίες, επιστήμονες και αγρότες). Αυτοί υποχρεούνται να καταβάλλουν οι ίδιοι τις μηνιαίες ασφαλιστικές τους εισφορές, προσαυξημένες κατά το ποσό του ειδικού πόρου, ο οποίος για την κύρια ασφάλιση ορίζεται στο 50% της επιλεγείσας ασφαλιστικής κατηγορίας. Αν ο μη μισθωτός συνταξιούχος αμελήσει, αδυνατεί ή καθυστερήσει να εξοφλήσει αυτές τις υποχρεώσεις για περισσότερους από δύο συνεχόμενους μήνες, ο νόμος ορίζει περικοπή σύνταξης. Έτσι ο ΕΦΚΑ προβαίνει σε αυτόματη παρακράτηση των απλήρωτων ποσών από το σύνολο των συντάξεων (κύριων και επικουρικών) που εισπράττει ο δικαιούχος. Μάλιστα, η παρακράτηση αυτή δεν περιορίζεται σε ένα τυπικό ποσοστό, αλλά μπορεί να αγγίξει ακόμα και το σύνολο του συνταξιοδοτικού εισοδήματος, μέχρι να καλυφθεί πλήρως το χρέος.

Η καθυστέρηση των τρεχουσών εισφορών δεν είναι η μοναδική περίπτωση όπου η σύνταξη μπαίνει στο «στόχαστρο» των κρατικών κρατήσεων. Ο νόμος 5078/2023 έχει θεσπίσει και άλλες δύο κομβικές περιπτώσεις:

    Η Παράλειψη της Δήλωσης Απασχόλησης: Κάθε συνταξιούχος οφείλει να δηλώσει την έναρξη της εργασίας του στην ειδική πλατφόρμα του e-ΕΦΚΑ πριν πιάσει δουλειά ΕΦΚΑ. Εάν εντοπιστεί αδήλωτος, του επιβάλλεται βαρύτατη χρηματική κύρωση ίση με δώδεκα (12) μηνιαίες συντάξεις. Αυτό το δυσβάσταχτο πρόστιμο εισπράττεται αναγκαστικά με μηνιαία παρακράτηση ύψους έως και 1/4 από την κύρια σύνταξή του.
    Συνταξιοδότηση με Προϋπάρχουσες Οφειλές: Μέσω του άρθρου 115 του ίδιου νόμου, το ανώτατο όριο χρεών με το οποίο μπορεί κάποιος να βγει στη σύνταξη αυξήθηκε από τις 20.000 ευρώ στις 30.000 ευρώ (και από τις 6.000 στις 10.000 ευρώ για τον π. ΟΓΑ). Ωστόσο, για το τμήμα του χρέους από τις 20.000 έως τις 30.000 ευρώ, εφαρμόζεται άμεση, επιθετική παρακράτηση της τάξης του 60% του μηνιαίου ποσού της σύνταξης, με το παρακρατούμενο ποσό να μην μπορεί να είναι μικρότερο από 333,33 ευρώ τον μήνα.

Για τους εργαζόμενους συνταξιούχους που βλέπουν το εισόδημά τους να απειλείται, η μόνη ασπίδα προστασίας είναι η ρύθμιση. Οι οφειλές που προκύπτουν από την τρέχουσα απασχόληση μπορούν να ενταχθούν στις ενεργές ρυθμίσεις του ΕΦΚΑ και του ΚΕΑΟ. Με την υπαγωγή σε καθεστώς δόσεων και την πιστή τήρησή του, ο συνταξιούχος ανακτά την ασφαλιστική του ενημερότητα και, το κυριότερο, «μπλοκάρει» την αυτόματη διαδικασία αφαίρεσης χρημάτων από τον τραπεζικό του λογαριασμό, διατηρώντας τη σύνταξή του ακέραιη.