Η Θεσσαλία μετατρέπεται σε ένα τεράστιο ενεργειακό πάρκο. Συμφέρει αυτός ο σχεδιασμός;

Φωτοβολταϊκά στον κάμπο, ανεμογεννήτριες στα βουνά και υδροηλεκτρικά φράγματα στους ποταμούς. Η Θεσσαλία αλλάζει ενεργειακό πρόσωπο. Το ερώτημα είναι ποιος αποφασίζει για αυτή την αλλαγή και ποιος τελικά ωφελείται.

Η Θεσσαλία βρίσκεται μπροστά σε μια πρωτοφανή ενεργειακή επέλαση. Από τον θεσσαλικό κάμπο μέχρι τις κορυφογραμμές των Αγράφων και από τα νερά του Ταυρωπού και του Αχελώου μέχρι τις νέες εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ολόκληρη η περιφέρεια μοιάζει να αποκτά έναν νέο ρόλο: να γίνει ένας από τους μεγάλους ενεργειακούς «τροφοδότες» της χώρας.

Η Θεσσαλία βρίσκεται μπροστά σε μια μεγάλη και ίσως ιστορική αλλαγή. Από τον θεσσαλικό κάμπο μέχρι τις κορυφογραμμές των Αγράφων και από τα φωτοβολταϊκά πάρκα μέχρι τα μεγάλα υδροηλεκτρικά έργα, η περιοχή εξελίσσεται σταδιακά σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους της χώρας. Το ερώτημα, όμως, είναι αν αυτή η εξέλιξη μπορεί να γίνει χωρίς να μετατραπεί ολόκληρη η Θεσσαλία σε ένα απέραντο «ενεργειακό πάρκο» αντί να είναι το «περιβόλι της Ελλάδας και της Ευρώπης», παράγοντας τρόφιμα.

Τα τελευταία χρόνια τα φωτοβολταϊκά έχουν εξαπλωθεί με μεγάλη ταχύτητα στον θεσσαλικό κάμπο. Εκτάσεις παραγωγικής αγροτικής γης αλλάζουν χρήση, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις σε αγρότες, κτηνοτρόφους και κατοίκους. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Σκοπιάς Φαρσάλων, όπου η εγκατάσταση μεγάλου φωτοβολταϊκού πάρκου έχει προκαλέσει αντιπαράθεση, με τους κατοίκους να εμφανίζονται μάλιστα διχασμένοι: άλλοι μιλούν για απώλεια παραγωγικής γης και αλλοίωση του τοπίου, ενώ άλλοι βλέπουν οικονομικά οφέλη από μισθώσεις, επενδύσεις και θέσεις εργασίας

Την ίδια στιγμή, στις ορεινές περιοχές της Θεσσαλίας προωθούνται αιολικά έργα. Οι ανεμογεννήτριες στις βουνοκορφές, ιδιαίτερα σε περιοχές με σημαντικό φυσικό κάλλος και τουριστική δραστηριότητα, έχουν προκαλέσει επίσης ισχυρές αντιδράσεις. Στη Λίμνη Πλαστήρα και στα Άγραφα, για παράδειγμα, κάτοικοι και φορείς έχουν εκφράσει την αντίθεσή τους στην εγκατάσταση μεγάλων ανεμογεννητριών, υποστηρίζοντας ότι η ενεργειακή ανάπτυξη δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος του τοπίου και της τουριστικής ταυτότητας. Εσχάτως υπάρχουν αντιδράσεις για το αιολικό πάρκο στο Νότιο Πήλιο με το δήμο να προσφεύγει στο ΣτΕ.

Και όμως, η Θεσσαλία διαθέτει ήδη μια διαφορετική και πολύ σημαντική ενεργειακή υποδομή: τα υδροηλεκτρικά φράγματα. Ο Πλαστήρας και το Σμόκοβο αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα, ενώ στον Αχελώο βρίσκονται τα μεγάλα έργα της Μεσοχώρας και της Συκιάς. Παράλληλα, στην ευρύτερη περιοχή προχωρούν ή ωριμάζουν νέα έργα, όπως τα φράγματα Μουζακίου και Πύλης, ενώ εξελίσσονται και άλλα αντιπλημμυρικά και υδατικά έργα. Σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές, οι μελέτες για Μουζάκι και Πύλη έχουν προχωρήσει σημαντικά, ενώ έργα σε Πύλη και Μουζάκι εντάσσονται πλέον στον σχεδιασμό για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Θεσσαλίας.

Έτσι διαμορφώνεται ένας ενεργειακός χάρτης χωρίς προηγούμενο: φωτοβολταϊκά στον κάμπο, ανεμογεννήτριες στα βουνά και υδροηλεκτρικά στους ποταμούς. Η εικόνα αυτή μπορεί να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα. Η παραγωγή καθαρής ενέργειας, η ενεργειακή αυτονομία, οι επενδύσεις και τα έσοδα για τις τοπικές κοινωνίες μπορούν να αποτελέσουν μοχλό ανάπτυξης.

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Ποια γη θα απομείνει για την αγροτική παραγωγή; Πόσο μπορεί να αντέξει το ορεινό τοπίο; Ποιος αποφασίζει για τη χρήση του φυσικού πλούτου; Και κυρίως, πόσο από το οικονομικό όφελος επιστρέφει στις ίδιες τις τοπικές κοινωνίες;

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε «όχι σε όλα» ούτε «ναι σε όλα». Η Θεσσαλία πράγματι μπορεί να εξελιχθεί σε ενεργειακή περιφέρεια. Το ζητούμενο, όμως, είναι να μη γίνει απλώς ένας τεράστιος χώρος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας για τις ανάγκες άλλων περιοχών.

Το ερώτημα όμως δεν είναι αν χρειαζόμαστε καθαρή ενέργεια. Φυσικά και τη χρειαζόμαστε.

Το πραγματικό ερώτημα είναι πόση ενεργειακή επιβάρυνση μπορεί να αντέξει ένας τόπος και ποιο είναι το όριο ανάμεσα στην ανάπτυξη και την υπερεκμετάλλευση;

Γιατί μια Θεσσαλία γεμάτη φωτοβολταϊκά, ανεμογεννήτριες και φράγματα μπορεί πράγματι να παράγει πολύ περισσότερη ενέργεια. Μπορεί όμως ταυτόχρονα να χάσει ένα μέρος από τον αγροτικό, φυσικό και τουριστικό χαρακτήρα της.

Η λύση δεν βρίσκεται στην άρνηση των ΑΠΕ. Βρίσκεται στον σωστό χωροταξικό σχεδιασμό, στη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και σε σαφείς κανόνες για το πού, πόσο και με ποιους όρους θα εγκαθίστανται τα έργα.

Η Θεσσαλία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένας τεράστιος κενός χώρος πάνω στον χάρτη, διαθέσιμος για κάθε ενεργειακή επένδυση. Είναι ένας ζωντανός τόπος, με γεωργία, νερό, βουνά, οικισμούς, τουρισμό και ανθρώπους.

Αν λοιπόν η Θεσσαλία πρόκειται να γίνει το ενεργειακό πάρκο της Ελλάδας, ας αποφασίσουν πρώτα οι ίδιοι οι Θεσσαλοί τι είδους πάρκο θέλουν. Και κυρίως, ας διασφαλιστεί ότι η ενέργεια που θα παράγεται από τον τόπο τους θα επιστρέφει ως ανάπτυξη στον ίδιο τον τόπο.

Χρειάζεται ένας συνολικός ενεργειακός και χωροταξικός σχεδιασμός, που θα συνδυάζει τις ΑΠΕ με την αγροτική παραγωγή, την προστασία των βουνών, τον τουρισμό, τη διαχείριση του νερού και την αντιπλημμυρική προστασία. Γιατί το πραγματικό στοίχημα δεν είναι αν η Θεσσαλία θα γίνει ενεργειακό πάρκο. Είναι τι είδους ενεργειακό πάρκο θέλει να γίνει και ποιος θα είναι τελικά ο κερδισμένος: η τοπική κοινωνία, το περιβάλλον και η θεσσαλική οικονομία ή απλώς οι επενδύσεις που θα περάσουν από πάνω τους.