Μ. Γαλλιού: Η Θεσσαλία δεν μπορεί να περιμένει την επόμενη ΚΑΠ… Οφείλει να τη συνδιαμορφώσει

Της Μαρίας Γαλλιού*

Πριν από λίγα χρόνια, οι εικόνες θα έμοιαζαν με αποσπάσματα από ταινία επιστημονικής φαντασίας για μια δυστοπική Ευρώπη.

Κήποι και πράσινες εκτάσεις στη Βρετανία να παίρνουν το χρώμα θεσσαλικού χωραφιού μετά τον θερισμό. Ο Ρήνος και ο Δούναβης να κατεβαίνουν σε τόσο χαμηλά επίπεδα ώστε οι φορτηγίδες να ταξιδεύουν με δραστικά μειωμένα φορτία για να μην κολλήσουν στη λάσπη. Λίμνες και κανάλια της Κεντρικής Ευρώπης να δοκιμάζονται από παρατεταμένες περιόδους ανομβρίας. Εστιατόρια δίπλα σε ολλανδικά κανάλια να χάνουν μαζί με το νερό και τους πελάτες τους.

Σήμερα δεν είναι επιστημονική φαντασία. Είναι η νέα πραγματικότητα.

Και όταν η Κεντρική Ευρώπη, όπου μεγάλο μέρος της γεωργίας βασίστηκε επί δεκαετίες στις βροχοπτώσεις, αντιμετωπίζει πλέον σοβαρά προβλήματα λειψυδρίας, αντιλαμβανόμαστε το μέγεθος της απειλής για τον ευρωπαϊκό Νότο και ιδιαίτερα για τη Θεσσαλία.

Η Κοινή Αγροτική Πολιτική 2028–2034 δεν μπορεί, επομένως, να είναι απλώς μια ακόμη ανακατανομή επιδοτήσεων. Πρέπει να αποτελέσει εργαλείο προσαρμογής σε έναν κόσμο που αλλάζει ταυτόχρονα κλιματικά, ενεργειακά και γεωπολιτικά.

Γι’ αυτό είναι εξαιρετικά σημαντική η πρωτοβουλία του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας Δημήτρη Κουρέτα για την ανοιχτή διαβούλευση της 26ης Αυγούστου στο JOIST.

Για πρώτη φορά επιχειρούμε ουσιαστικά μια διαδικασία από κάτω προς τα πάνω. Επιστήμονες, παραγωγοί, συνεταιρισμοί και φορείς καλούνται όχι απλώς να ακούσουν μια έτοιμη πρόταση αλλά να συμβάλουν στη σύνθεσή της. Η φυτική και η ζωική παραγωγή θα συζητηθούν χωριστά, με συγκεκριμένα ερωτήματα και προτάσεις, ώστε να προκύψει ένα πραγματικό θεσσαλικό κείμενο προς την κυβέρνηση και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο.

Η Θεσσαλία δεν ξεκινά αυτή τη συζήτηση από ένα λευκό χαρτί. Η έρευνα που προηγήθηκε με τη συμμετοχή παραγωγών και φορέων δείχνει ότι υπάρχει διάθεση για αλλαγές αλλά όχι για ένα άλμα στο κενό. Οι αγρότες φαίνεται να αποδέχονται ευκολότερα λύσεις όπως η ευφυής άρδευση, οι μετρητές, τα φωτοβολταϊκά και οι ενεργειακές κοινότητες αλλά αντιμετωπίζουν με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα μια απότομη εγκατάλειψη καλλιεργειών και παραγωγικών πρακτικών πάνω στις οποίες έχτισαν για δεκαετίες τη ζωή και το εισόδημά τους.

Και είναι απολύτως λογικό.

Καμία πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να ζητά από τον παραγωγό να εγκαταλείψει τη βάρκα του προτού του δείξει το επόμενο λιμάνι.

Η νέα ΚΑΠ πρέπει να σημαίνει μετάβαση με σχέδιο και ασφάλεια. Με συμβουλευτική, αγορές για τα νέα προϊόντα, προστασία του εισοδήματος και πραγματική συμμετοχή των ανθρώπων της παραγωγής στις αποφάσεις.

Το πρώτο μεγάλο στοίχημα παραμένει το νερό.

Κλειστά αρδευτικά δίκτυα, μετρητές, τηλεμετρία, ευφυής άρδευση και έργα που περιορίζουν τις απώλειες δεν αποτελούν πλέον περιβαλλοντική πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση για να παραμείνουν παραγωγικές μεγάλες εκτάσεις της Θεσσαλίας και να ανακοπεί ο ορατός κίνδυνος της ερημοποίησης.

Δεν χρειάζεται, άλλωστε, να ανακαλύψουμε τα πάντα από την αρχή.

Στην Ισπανία επεκτείνεται η επαναχρησιμοποίηση νερού για άρδευση. Στη Γαλλία, δορυφορικά δεδομένα και τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιούνται για την πρόβλεψη των αναγκών άρδευσης, ενώ στην κτηνοτροφία τα δεδομένα βοηθούν ακόμη και στην εξατομικευμένη διατροφή των ζώων.

Δεν πρόκειται για τεχνολογικά παιχνίδια. Είναι τρόποι να παράγουμε περισσότερο ξοδεύοντας  λιγότερο.

Υπάρχει όμως και ένας «ελέφαντας στη θεσσαλική πεδιάδα»: το βαμβάκι.

Η συζήτηση δεν μπορεί να εξαντληθεί στο απλοϊκό δίλημμα «βαμβάκι ή όχι βαμβάκι». Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορούμε να περάσουμε από το βαμβάκι ως απλό χύμα προϊόν σε βαμβάκι ποιότηταςμε μεγαλύτερο μερίδιο του παραγωγού στην τελική αξία.

Το ίδιο ισχύει για ολόκληρη τη θεσσαλική παραγωγή.

Το σιτάρι δεν πρέπει να φεύγει απλώς ως σιτάρι αλλά να γίνεται αλεύρι και επώνυμο προϊόν. Το γάλα να μετατρέπεται εδώ σε τυρί υψηλής διατροφικής αξίας. Το τσάι του βουνού, η ρίγανη, τα φρούτα και τα όσπριά μας να μην εγκαταλείπουν τη Θεσσαλία ως φθηνές πρώτες ύλες.

Γιατί τελικά το ζήτημα της ΚΑΠ δεν είναι μόνο πόσες επιδοτήσεις  θα έρθουν. Είναι πόση αξία θα μείνει.

Και υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας που δεν μετριέται σε κυβικά νερού ή σε ευρώ ανά στρέμμα: η εμπιστοσύνη.

Καμία μεταρρύθμιση δεν θα λειτουργήσει εάν ο παραγωγός θεωρεί ότι οι κανόνες αλλάζουν κάθε λίγο, ότι οι πιστοποιήσεις αποτελούν ακόμη μία γραφειοκρατική υποχρέωση και ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το χωράφι του.

Γι’ αυτό η συμμετοχή δεν πρέπει να είναι το τελευταίο κουτάκι ενός ερωτηματολογίου. Πρέπει να βρίσκεται στην αρχή του σχεδιασμού.

Η φιλοδοξία, λοιπόν, να αποτελέσει η Θεσσαλία ιδιαίτερο κεφάλαιο στη νέα ΚΑΠ δεν είναι κάποια μορφή περιφερειακού τοπικισμού. Είναι μια πρόταση που πατά πάνω στην πραγματικότητα και ο Περιφερειάρχης Θεσσαλίας τη θέτει στο δημόσιο διάλογο για συνδιαμόρφωση.

Εδώ συναντώνται σχεδόν όλες οι μεγάλες προκλήσεις της ευρωπαϊκής γεωργίας: λειψυδρία και πλημμύρες, εξάντληση υπόγειων υδροφορέων, υψηλό ενεργειακό κόστος, ανάγκη αναδιάρθρωσης καλλιεργειών, γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, πίεση στο εισόδημα και ανάγκη να αποκτήσει ο παραγωγός ισχυρότερη θέση στην αλυσίδα αξίας.

Υπάρχει μάλιστα μια ενδιαφέρουσα ιστορική ειρωνεία.

Πριν από τη μεγάλη εκμηχάνιση της γεωργίας, στα πεδινά και στα ορεινά χωριά της Θεσσαλίας υπήρχαν κοπάδια, μικρά τυροκομεία, κήποι, οικόσιτα ζώα και μια αξιοσημείωτη τοπική διατροφική αυτάρκεια. Στη δεκαετία του ’60, λίγο πριν φτάσει παντού ο ηλεκτρισμός, οι νερόμυλοι μετέτρεπαν το σιτάρι σε αλεύρι και στα νερά του θεσσαλικού κάμπου κολυμπούσαν ψάρια και καραβίδες.

Δεν μπορούμε να επιστρέψουμε στο παρελθόν.

Μπορούμε όμως να θυμηθούμε κάτι που οι προηγούμενες γενιές γνώριζαν χωρίς να χρειάζονται ούτε ευρωπαϊκές οδηγίες ούτε ιδιαίτερη επιστημοσύνη: Ένας τόπος είναι ισχυρότερος όταν διαχειρίζεται σωστά το νερό του, παράγει την τροφή του και κρατά στον τόπο του όσο μεγαλύτερο μέρος γίνεται από την αξία που δημιουργεί.

Και αυτή τη φορά η Θεσσαλία δεν πρέπει να περιμένει να της πουν ποια θα είναι η επόμενη ΚΑΠ.

Πρέπει να βρίσκεται στο τραπέζι όταν αυτή γράφεται.

*Η Μαρία Γαλλιού είναι Χωρική Αντιπεριφερειάρχης Π.Ε. Λάρισας