Κλιματική αλλαγή: Το νερό γίνεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον θεσσαλικό κάμπο

Το νερό γίνεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον θεσσαλικό κάμπο λόγω της κλιματικής αλλαγής. Tο φαινόμενο καύσωνα το καλοκαίρι και λειψυδρίας που στεγνώνει αρδεύσιμες καλλιέργειες και εν συνεχεία πλημμύρας αρχές φθινοπώρου δείχνει να εμφανίζει μια περιοδικότητα κάθε τρία χρόνια (Ιανός Σεπτέμβρης 2020, Ντάνιελ Σεπτέμβρης 2023, Σεπτέμβρης 2026;) κι αυτό αποτελεί τον εφιάλτη των αγροτών

Σε ένα νέο, ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον καλείται να προσαρμοστεί η αγροτική παραγωγή της Θεσσαλίας, καθώς η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει πλέον τους όρους με τους οποίους καλλιεργείται ο θεσσαλικός κάμπος. Η άνοδος της θερμοκρασίας, οι μεγαλύτερες περίοδοι ξηρασίας, η λειψυδρία, αλλά και τα ολοένα πιο έντονα και απότομα πλημμυρικά φαινόμενα δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα για τον πρωτογενή τομέα. Η γεωργία της Θεσσαλίας χαρακτηρίζεται ήδη ως ιδιαίτερα ευάλωτη στην κλιματική αλλαγή, με βασικές απειλές την αύξηση της θερμοκρασίας, τη μείωση των βροχοπτώσεων και την ενίσχυση ακραίων φαινομένων, όπως ξηρασίες, καύσωνες και πλημμύρες.

Λιγότερο νερό, μεγαλύτερες ανάγκες

Το μεγαλύτερο ίσως πρόβλημα για τη θεσσαλική γεωργία είναι η διαθεσιμότητα του νερού. Η καλλιέργεια εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την άρδευση, την ώρα που οι υπόγειοι υδροφορείς έχουν δεχθεί σημαντικές πιέσεις από την υπεράντληση.

Η υδατική κρίση δεν σημαίνει μόνο ότι ο παραγωγός θα χρειάζεται περισσότερο νερό για να διατηρήσει τις αποδόσεις του. Σημαίνει και αυξημένο κόστος παραγωγής, μεγαλύτερη αβεβαιότητα για το αν θα υπάρχει επάρκεια νερού στην κρίσιμη περίοδο της καλλιέργειας και, τελικά, πιθανή μείωση των στρεμματικών αποδόσεων.

Στοιχεία που παρουσιάστηκαν για τη Θεσσαλία καταγράφουν ταυτόχρονα προβλήματα λειψυδρίας, εξάντλησης υδροφορέων και πλημμυρικού κινδύνου.

Από την ξηρασία… στην πλημμύρα

Το παράδοξο της κλιματικής κρίσης είναι ότι η έλλειψη νερού μπορεί να συνυπάρχει με καταστροφικές πλημμύρες.

Οι καταστροφές του Daniel και του Elias απέδειξαν με τον πιο σκληρό τρόπο πόσο ευάλωτη είναι η αγροτική οικονομία της Θεσσαλίας σε ακραίες βροχοπτώσεις. Οι πλημμύρες μπορούν να καταστρέψουν καλλιέργειες μέσα σε λίγες ώρες, να προκαλέσουν διάβρωση και αλλαγές στη σύσταση των εδαφών, να μεταφέρουν μεγάλες ποσότητες φερτών υλικών και να αφήσουν αγροτικές εκτάσεις εκτός παραγωγής για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η ίδια η μελέτη για την ανθεκτικότητα της Θεσσαλίας μετά τον Daniel επικεντρώνεται στην αγροτική παραγωγή και την κτηνοτροφία, που συγκαταλέγονται στους κλάδους που επλήγησαν περισσότερο.

Μάλιστα, σύμφωνα με στοιχεία της Περιφέρειας Θεσσαλίας, δύο χρόνια μετά τις πλημμύρες οι επιπτώσεις στα εδάφη δεν είναι ίδιες σε όλες τις περιοχές. Σε ορισμένα χωράφια υπήρξε βελτίωση, ενώ σε άλλα οι μεγάλες ποσότητες ιζημάτων και οι διαβρώσεις δημιούργησαν σοβαρά προβλήματα, καθιστώντας αναγκαία την ανάλυση των εδαφών πριν από την επαναφορά τους στην παραγωγή.

Καύσωνες και ακραίες θερμοκρασίες

Στην εξίσωση προστίθεται και η θερμοκρασία.

Οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να επηρεάσουν την ανθοφορία, την καρπόδεση και την τελική απόδοση πολλών καλλιεργειών, ενώ αυξάνουν και τις ανάγκες για άρδευση. Παράλληλα, η θερμική καταπόνηση μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα των προϊόντων και να αυξήσει την ευαισθησία των φυτών σε εχθρούς και ασθένειες.

Έτσι, ο παραγωγός βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα διπλό πρόβλημα: από τη μία χρειάζεται περισσότερο νερό για να αντιμετωπίσει τη ζέστη και από την άλλη το διαθέσιμο νερό γίνεται ολοένα πιο περιορισμένο.

Πίεση στις αποδόσεις και στο εισόδημα

Η κλιματική αλλαγή δεν απειλεί μόνο το ύψος της παραγωγής. Απειλεί συνολικά το αγροτικό εισόδημα.

Μία καλλιέργεια μπορεί να έχει μικρότερη απόδοση, ενώ την ίδια στιγμή ο παραγωγός να πληρώνει περισσότερα για άρδευση, ενέργεια, φυτοπροστασία και επανασπορές. Το αποτέλεσμα είναι η συμπίεση του περιθωρίου κέρδους και η αύξηση του οικονομικού ρίσκου.

Η εικόνα αυτή είναι ήδη ορατή σε βασικές καλλιέργειες της Θεσσαλίας, όπου οι παραγωγοί καλούνται να αντιμετωπίσουν αυξημένο κλιματικό κόστος, πιέσεις στις αποδόσεις και δυσμενείς συνθήκες στην αγορά.

Η Θεσσαλία μπροστά σε αλλαγή καλλιεργητικού μοντέλου

Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα υπάρξουν επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή, αλλά πόσο γρήγορα θα προσαρμοστεί η θεσσαλική γεωργία.

Η Περιφέρεια Θεσσαλίας έχει ήδη προχωρήσει σε Περιφερειακό Σχεδιασμό Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή, ενώ η πρόσφατη έρευνα του ΕΚΠΑ για το μέλλον της αγροδιατροφής αναδεικνύει την ανάγκη για έναν νέο σχεδιασμό του πρωτογενούς τομέα, με προσαρμογή στις διαφορετικές ανάγκες των Περιφερειακών Ενοτήτων.

Στο επίκεντρο μπαίνουν πλέον η εξοικονόμηση νερού, τα σύγχρονα αρδευτικά δίκτυα, η επιλογή καλλιεργειών και ποικιλιών περισσότερο ανθεκτικών στη ζέστη και στην ξηρασία, η προστασία των εδαφών και η καλύτερη διαχείριση των πλημμυρικών υδάτων.

Για τη Θεσσαλία, η κλιματική αλλαγή δεν είναι μια απειλή του μακρινού μέλλοντος. Είναι ήδη ένας παράγοντας που επηρεάζει την καθημερινότητα του παραγωγού, το κόστος καλλιέργειας και την ασφάλεια της αγροτικής παραγωγής.

Και το μεγάλο στοίχημα για τα επόμενα χρόνια είναι ένα: να υπάρχει αρκετό νερό όταν το χωράφι το χρειάζεται και να υπάρχει προστασία όταν το νερό γίνεται καταστροφικό.

Ρ.Α.