Πως επηρεάζει βασικά προϊόντα της Θεσσαλίας ο κλιματοπληθωρισμός

Ο κλιματοπληθωρισμός, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην οικονομία, με ανοδικές πιέσεις στις τιμές των τροφίμων, αναδεικνύεται στη νέα μεγάλη απειλή για την Ευρωζώνη προειδοποιούν αναλυτές. Ειδικά για την αγροτική παραγωγή είναι κρίσιμος παράγοντας αφού ενώ στο ξεκίνημα του καλοκαιριού υπήρχε απαισιοδοξία στους αγρότες του κάμπου για τις τιμές των δημητριακών, η ξηρασία και οι καύσωνες που έπληξαν φέτος την Ευρώπη όμως φαίνεται να δημιουργούν συνθήκες αυξημένης ζήτησης τις τελευταίες ημέρες για βασικά προϊόντα όπως το καλαμπόκι και το σιτάρι που μπορούν να εκτοξεύσουν ανοδικά τις τιμές

«Ο κλιματοπληθωρισμός θα πιέσει ανοδικά τις τιμές των τροφίμων περισσότερο από ό,τι ο πόλεμος», προειδοποιούσε στις αρχές Αυγούστου το oικονομικό περιοδικό Fortune. «Το κλίμα καταρρέει, τα κόστη ανεβαίνουν: Καλωσήλθατε στην εποχή του ”κλιματοπληθωρισμού”», μας προετοιμάζει νέα ανάλυση (11/8) στο εκλαϊκευτικό επιστημονικό περιοδικό The Conversation. «Ο κλιματοπληθωρισμός έρχεται: Ο πρώιμος καύσωνας θέτει την Ευρώπη σε επιφυλακή, καθώς οι κίνδυνοι εκτείνονται πέρα από τις καθημερινές διαταραχές και επηρεάζουν τη μακροοικονομία», προέβλεπε εύστοχα από τον Ιούνιο η πλατφόρμα economy.ac, του διεθνούς οργανισμού Gordon Institute of Artificial Intelligence (GIAI).

Ο κλιματοπληθωρισμός, όπως αποδίδεται στα ελληνικά το climateflation, δεν είναι πρωτοεμφανιζόμενος όρος. Όμως το τελευταίο τρίμηνο επανέρχεται ακόμα πιο δυναμικά στην ειδησεογραφία, μετά τα κύματα καύσωνα, τις πυρκαγιές και την ξηρασία που πλήττουν την Ευρώπη.

Πως όμως επηρεάζει ο κλιματοπληθωρισμός τις τιμές βασικών προϊόντων της Θεσσαλίας, σιτάρι, καλαμπόκι, βαμβάκι, αμύγδαλα, ακτινίδια, φιστίκια Αιγίνης, βιομηχανική ντομάτα και ροδάκινα;

Ο κλιματοπληθωρισμός (climateflation) είναι η αύξηση των τιμών που προκαλείται ή ενισχύεται από την κλιματική αλλαγή: υψηλότερες θερμοκρασίες, ξηρασία, έλλειψη νερού, πλημμύρες, χαλάζι, παγετοί και γενικά μεγαλύτερη μεταβλητότητα του καιρού μειώνουν ή κάνουν ακριβότερη την παραγωγή. Η μείωση της γεωργικής παραγωγής λόγω ξηρασίας μπορεί να οδηγήσει άμεσα σε υψηλότερες τιμές τροφίμων.

Για τη Θεσσαλία, το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή συνυπάρχουν η ανάγκη για άρδευση στον θεσσαλικό κάμπο και η αυξημένη έκθεση σε ακραία επεισόδια. Το σχέδιο αγροτικής ανάπτυξης της Περιφέρειας καταγράφει, μεταξύ άλλων, μεγάλη μείωση των αρδευόμενων εκτάσεων βαμβακιού, καλαμποκιού και μηδικής από το 2001 έως το 2022.

Πώς μεταφέρεται το κλίμα στην τιμή

Ο μηχανισμός είναι περίπου:

κλιματικό σοκ → μικρότερη παραγωγή/χειρότερη ποιότητα → υψηλότερο κόστος ανά κιλό → μικρότερη προσφορά → υψηλότερη τιμή παραγωγού/χονδρικής → πιθανή μετακύλιση στον καταναλωτή.

Όμως υπάρχει μια σημαντική ιδιαιτερότητα: δεν ανεβαίνει πάντα η τιμή επειδή καταστράφηκε η παραγωγή. Εάν η παγκόσμια αγορά έχει μεγάλη προσφορά, ο Θεσσαλός παραγωγός μπορεί να έχει ταυτόχρονα μικρότερη παραγωγή και χαμηλή τιμή. Αυτό φαίνεται πολύ καθαρά σήμερα στη βιομηχανική ντομάτα.

Εκτίμηση ανά προϊόν
Προϊόν    Κύριος κλιματικός κίνδυνος στη Θεσσαλία    Επίδραση στην προσφορά    Πιθανή επίδραση στις τιμές
Σιτάρι    καύσωνες, ξηρασία, ακραίες βροχές    ↓ παραγωγή και ποιότητα    ↑ μέτρια–ισχυρή σε κακές χρονιές
Καλαμπόκι    λειψυδρία, υψηλές θερμοκρασίες    ↓ σημαντικά χωρίς επαρκή άρδευση    ↑ ισχυρή
Βαμβάκι    ξηρασία, καύσωνας, πλημμύρες    ↓ στρεμματική απόδοση/ποιότητα    ↑, αλλά επηρεάζεται πολύ από την παγκόσμια αγορά
Αμύγδαλα    όψιμοι παγετοί, χαλάζι, καύσωνας    ↓ πολύ απότομα σε ένα ακραίο επεισόδιο    ↑ πολύ ισχυρή
Ακτινίδια    ζέστη, νερό, ακραία φαινόμενα    ↓ ποσότητα/ποιότητα    ↑ μέτρια–ισχυρή
Φιστίκια Αιγίνης    καύσωνας, ξηρασία, χαλάζι    ↓ απόδοση και ποιότητα    ↑ ισχυρή
Βιομηχανική ντομάτα    νερό, καύσωνας, χαλάζι, ακραίες βροχές    ↓ απόδοση    μικτή: μπορεί να ↑ το κόστος χωρίς ↑ την τιμή
Ροδάκινα    παγετός, χαλάζι, καύσωνας, ξηρασία    ↓ πολύ σε ακραίες χρονιές    ↑ ισχυρή αλλά ασταθής
1. Σιτάρι

Το σιτάρι είναι από τις καλλιέργειες όπου ο καύσωνας και η ξηρασία μπορούν να μειώσουν την απόδοση και το βάρος/ποιότητα του καρπού. Η επίδραση στην τιμή της Θεσσαλίας, όμως, δεν καθορίζεται μόνο από τον θεσσαλικό κάμπο: το σιτάρι είναι διεθνές commodity, άρα μια μεγάλη παραγωγή σε Ρωσία, Ευρώπη, ΗΠΑ κ.λπ. μπορεί να αντισταθμίσει μια τοπική έλλειψη.

Συμπέρασμα: μεγαλύτερη κλιματική μεταβλητότητα → μεγαλύτερη μεταβλητότητα στην τιμή.

2. Καλαμπόκι

Είναι ίσως από τα πιο ευαίσθητα προϊόντα της λίστας επειδή χρειάζεται αρκετό νερό κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής του. Η Θεσσαλία ήδη αντιμετωπίζει πρόβλημα υδατικών πόρων και άρδευσης.

Ένα ξηρό και θερμό καλοκαίρι μπορεί να προκαλέσει ταυτόχρονα μείωση στρεμματικής απόδοσης και αύξηση του κόστους άρδευσης. Αυτό είναι κλασικός μηχανισμός κλιματοπληθωρισμού.

3. Βαμβάκι

Το βαμβάκι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη Θεσσαλία. Είναι καλοκαιρινή καλλιέργεια και επομένως εκτίθεται σε καύσωνα και υδατικό στρες. Από την άλλη, μια ακραία πλημμύρα μπορεί να καταστρέψει πολύ μεγάλη έκταση σε λίγες ημέρες — όπως φάνηκε χαρακτηριστικά με τον Daniel, που έπληξε βαμβάκι και καλαμπόκι στον θεσσαλικό κάμπο.

Η τιμή του βαμβακιού όμως δεν ακολουθεί μηχανικά τη θεσσαλική παραγωγή, γιατί εξαρτάται έντονα από τη διεθνή αγορά. Για παράδειγμα, οι προβλέψεις του USDA για το 2025/26 έδειχναν αυξημένη παγκόσμια παραγωγή και αποθέματα, παράγοντες που πιέζουν τις διεθνείς τιμές. Πλέον τα δεδομένα αλλάζουν καθώς φαίνεται ότι η ξηρασία έπληξε και τις περιοχές του αμερικανικού Νότου (Τέξας, Τζόρτζια, Αλαμπάμα, Καρολίνα κλπ)

4. Αμύγδαλα

Εδώ ο κλιματοπληθωρισμός μπορεί να είναι πολύ απότομος.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η μέση θερμοκρασία αλλά η αλλαγή της εποχικότητας: ένα θερμότερο τέλος χειμώνα μπορεί να προκαλέσει πρώιμη ανθοφορία, και στη συνέχεια ένας παγετός να καταστρέψει την παραγωγή. Η ΕΕΑ επισημαίνει ακριβώς αυτό το φαινόμενο: παρότι μειώνονται συνολικά οι ημέρες παγετού, ο κίνδυνος ζημιάς στις δενδρώδεις καλλιέργειες μπορεί να αυξάνεται επειδή η βλάστηση ξεκινά νωρίτερα.

Το 2025, μάλιστα, οι ζημιές από παγετό σε ροδάκινα και αμύγδαλα στην Ελλάδα ήταν εξαιρετικά μεγάλες, με αναφορές για απώλειες άνω του 80% σε ορισμένες περιοχές.

Άρα, ένα ακραίο κλιματικό επεισόδιο μπορεί να πολλαπλασιάσει την τιμή, επειδή η προσφορά πέφτει απότομα.

5. Ακτινίδια

Τα ακτινίδια χρειάζονται επαρκή νερό και κατάλληλες θερμοκρασίες. Η αύξηση των θερμών περιόδων και η υδατική πίεση μπορούν να επηρεάσουν μέγεθος, ποιότητα και εμπορευσιμότητα.

Εδώ ο κλιματοπληθωρισμός θα εμφανίζεται περισσότερο ως αύξηση του κόστους παραγωγής + μεγαλύτερη μεταβλητότητα της ποιότητας, παρά ως μόνιμη εκτόξευση τιμών.

6. Φιστίκια Αιγίνης

Παρόμοια με τα αμύγδαλα, πρόκειται για πολυετή δενδρώδη καλλιέργεια, άρα ένα ακραίο γεγονός μπορεί να έχει μεγάλη οικονομική επίπτωση.

Η ξηρασία και ο καύσωνας μπορούν να περιορίσουν την παραγωγή, ενώ χαλάζι ή ακραίες βροχοπτώσεις μπορούν να καταστρέψουν τον καρπό. Το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα έντονο σε μια αγορά μικρότερης προσφοράς: λιγότερα κιλά → δυσανάλογα μεγαλύτερη τιμή.

7. Βιομηχανική ντομάτα

Εδώ έχουμε ίσως το πιο ενδιαφέρον παράδειγμα για να καταλάβουμε γιατί κλιματοπληθωρισμός ≠ αυτόματη αύξηση τιμών παραγωγού.

Το 2026 στη Θεσσαλία η καλλιέργεια επηρεάστηκε από τις βροχές και τις χαμηλές θερμοκρασίες της άνοιξης, ενώ αυξήθηκαν οι εφαρμογές φυτοπροστασίας λόγω υγρασίας. Παράλληλα, οι βιομηχανίες περιόρισαν τις ποσότητες που ήθελαν να παραλάβουν.

Τον Αύγουστο του 2026 οι αναφορές από την τρέχουσα συγκομιδή μιλούν για καλές ποιότητες αλλά πιεσμένες αποδόσεις, χαμηλότερες τιμές και αυξημένα κόστη.

Επομένως ο παραγωγός μπορεί να αντιμετωπίζει:

κλιματικό κόστος ↑ + παραγωγή ↓ + τιμή παραγωγού ↓ = μεγάλη συμπίεση εισοδήματος.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό για τη Θεσσαλία.

8. Ροδάκινα

Τα ροδάκινα είναι από τις πιο ευάλωτες καλλιέργειες στα όψιμα κρύα/παγετούς και στο χαλάζι. Η Θεσσαλία αποτελεί σημαντική ζώνη παραγωγής ροδάκινων και η καλλιέργεια βρίσκεται υπό πίεση.

Ένα επεισόδιο παγετού μπορεί να καταστρέψει μεγάλο μέρος της παραγωγής πριν ακόμη φτάσει στην αγορά. Αντίστοιχα, το χαλάζι μπορεί να υποβαθμίσει τον καρπό από «εμπορεύσιμο» σε χαμηλότερη κατηγορία.

Γι- αυτό στα ροδάκινα ο κλιματοπληθωρισμός μπορεί να δημιουργεί πολύ μεγάλες διακυμάνσεις: υψηλές τιμές όταν υπάρχει έλλειψη, αλλά και χαμηλές τιμές όταν η ποιότητα υποβαθμίζεται ή όταν η αγορά δεν μπορεί να απορροφήσει την παραγωγή.

Το σημαντικότερο συμπέρασμα για τη Θεσσαλία είναι ότι ο κλιματοπληθωρισμός δεν «ανεβάζει απλώς τις τιμές». Αλλάζει ολόκληρη τη συμπεριφορά των τιμών.

Δημιουργεί:

υψηλότερο κόστος παραγωγής — άρδευση, ενέργεια, φυτοπροστασία, αντιχαλαζική προστασία κ.λπ.,
μικρότερες και πιο ασταθείς αποδόσεις,
μεγαλύτερη πιθανότητα απότομων ελλείψεων,
μεγαλύτερη διακύμανση των τιμών από χρονιά σε χρονιά,
μετακύλιση του κόστους στην αλυσίδα τροφίμων, αλλά όχι πάντα στον παραγωγό,
μεγαλύτερο ασφαλιστικό και χρηματοδοτικό κόστος.

Και υπάρχει ένα ιδιαίτερα κρίσιμο παράδοξο:

Ο κλιματοπληθωρισμός μπορεί να αυξάνει το κόστος παραγωγής χωρίς να αυξάνει αντίστοιχα το εισόδημα του αγρότη.

Η βιομηχανική ντομάτα του 2026 είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα: οι κλιματικές πιέσεις και τα κόστη αυξάνονται, ενώ η τιμή παραγωγού μπορεί να πιέζεται από τη μεταποίηση και τη διεθνή αγορά.

Αν τα βάζαμε σε έναν «δείκτη κλιματοπληθωριστικής ευαισθησίας»

Πολύ υψηλή: αμύγδαλα, ροδάκινα, φιστίκια
Υψηλή: καλαμπόκι, βαμβάκι
Μέτρια–υψηλή: σιτάρι, ακτινίδιο
Ιδιαίτερη περίπτωση: βιομηχανική ντομάτα, επειδή η τιμή της εξαρτάται έντονα από τα συμβόλαια και τη μεταποιητική ζήτηση.

Πώς ο κλιματοπληθωρισμός αυξάνει τις τιμές των τροφίμων

Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι φυσικές καταστροφές του φετινού καλοκαιριού, εκτός από τις άμεσες συνέπειες,  ενισχύουν τις ευρύτερες πληθωριστικές πιέσεις και τους  μακροοικονομικούς κινδύνους.

Μια πρώτη, βάσιμη ανησυχία είναι οι επικείμενες αυξήσεις τιμών στα αγροδιατροφικά προϊόντα, λόγω μειωμένης παραγωγής, που θα μεταφερθούν στα ράφια σταδιακά, πιθανόν στο τέλος του 2026 – αρχές 2027.  Η Deutche Bank εκτιμά ότι το σοκ εφοδιασμού ενέργειας και πρώτων υλών, που κορυφώθηκε την άνοιξη, θα οδηγήσει σε αύξηση των τιμών τροφίμων κατά 0,8% στην Ευρωζώνη. Σε αυτό το σοκ προστίθενται οι επιπτώσεις του καλοκαιρινού καύσωνα. Η Oxford Economics προβλέπει αύξηση του πληθωρισμού τροφίμων στην Ευρωζώνη στο 3% το 2027 (από 1,5% το 2026).  Το Forbes μεταφράζει την αύξηση σε απόλυτους αριθμούς: για ένα νοικοκυριό που ξοδεύει 400 ευρώ το μήνα για τρόφιμα, ο πληθωρισμός 3% μεταφράζεται σε επιπλέον ετήσιο κόστος 144 ευρώ. Αν οι ανατιμήσεις παραμείνουν στο 1,5% η ετήσια επιβάρυνση είναι περίπου 72 ευρώ. «Ένα κόστος διαχειρίσιμο για πολλούς, αλλά οδυνηρό για τις οικογένειες χαμηλού εισοδήματος», σχολιάζει.

Σε δυσμενέστερο σενάριο, αν προστεθεί κι άλλο κλιματικό ή γεωπολιτικό σοκ, ο πληθωρισμός τροφίμων θα μπορούσε να πλησιάσει τα επίπεδα του 2022-2023, όταν είχε φτάσει το 15,5% τον Μάρτιο του 2023. Για τα φτωχά νοικοκυριά, που δαπανούν το 1/3 του διαθέσιμου εισοδήματος για τρόφιμα, ακόμα και μια μικρή ποσοστιαία αύξηση επιβαρύνει δυσανάλογα τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Όταν οι ανατιμήσεις αγγίζουν διψήφια ποσοστά και συνδυάζονται με το υψηλό κόστος στέγασης, δεν μιλάμε πια για επιβάρυνση, αλλά για κρίση αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος έχει προειδοποιήσει ότι η κλιματική αλλαγή αυξάνει τόσο τη συχνότητα όσο και την ένταση των καυσώνων, των πλημμυρών και των ξηρασιών σε ολόκληρη την Ευρώπη, ασκώντας αυξανόμενη πίεση στις υδάτινες πηγές, τη γεωργία, τα οικοσυστήματα και τις υποδομές.  Οι καύσωνες δημιουργούν επίσης εμπόδια στις μεταφορές λόγω παραμόρφωσης των σιδηροδρομικών γραμμών, υπερθέρμανσης των ηλεκτρικών υποδομών και αυξημένης πίεσης στα συστήματα ψύξης των οχημάτων. Οι καθυστερήσεις στις μεταφορές που προκύπτουν μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τα πρότυπα μετακίνησης, τα δίκτυα εφοδιαστικής και τις επιχειρηματικές δραστηριότητες. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πτώση της στάθμης των υδάτων στους μεγάλους ποταμούς της Ευρώπης, που παραλύει τις πλωτές μεταφορές εμπορευμάτων και απειλεί τη βιομηχανία.

Με πληροφορίες από in.gr