Πόσο εκτεθειμένοι είμαστε 40 χρόνια μετά από τις επιπτώσεις του Τσέρνομπιλ στη Θεσσαλία

Το πυρηνικό ατύχημα του Τσέρνομπιλ έλαβε χώρα ακριβώς πριν 40 χρόνια. Συνεπώς θα έλεγε κανείς ότι η μεγάλη συγκέντρωση ραδιενέργειας που παρατηρήθηκε στο έδαφος σε περιοχές όπως η Νάουσα , τα Γρεβενά , τα Τρίκαλα και η Καρδίτσα (λόγω των βροχών στα τέλη Απριλίου με αρχές Μαΐου σε αυτές τις περιοχές) δεν θα πρέπει να αποτελούν πόλο ανησυχίας 4 δεκαετίες μετά. 

Η διαφορά είναι όμως πως τα ραδιενεργά σωματίδια που κατακρημνίστηκαν μέσω των βροχών στις αρχές του Μάη του 1986 από το νέφος που εκλύθηκε μετά το ατύχημα και κατέλαβε σχεδόν όλη την Ευρώπη, όπως το Καίσιο -134 (Cs134) και Καίσιο -137(Cs137) έχουν ημιπερίοδο ζωής από 30 έως 80 χρόνια.

Αυτό που προκαλεί έκπληξη στους ειδικούς είναι ότι το καίσιο 137, το οποίο αποτελεί ένα ανθρωπογενές στοιχείο –κατάλοιπο πυρηνικής έκρηξης –έμεινε στις ίδιες περιοχές της Ελλάδας στις οποίες έπεσε πριν από 40 χρόνια. Το καίσιο 137 είναι κατεξοχήν ραδιενεργό στοιχείο αλλά επί του παρόντος στη χώρα μας κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά τι επιπτώσεις είχε ή έχει στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα. Εντοπίστηκε βεβαίως σε μικρότερες ποσότητες από ό,τι στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όμως όλα αυτά τα χρόνια ούτε τα χιόνια ούτε οι βροχές στάθηκαν ικανές να ξεπλύνουν τα εδάφη από την παρουσία του. Ο μεγαλύτερος όγκος του καισίου 137 –που εκπέμπει ακτινοβολία Γ –βρίσκεται στα πρώτα 10 εκατοστά του εδάφους.

«Τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις καισίου 137 εντοπίσαμε στο βόρειο τμήμα του Νομού Τρικάλων και στο νότιο τμήμα του Νομού Γρεβενών», λέει στα «ΝΕΑ» ο Θανάσης Γκοντελίτσας, επίκουρος καθηγητής Ορυκτοχημείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, που μετείχε στην έρευνα. «Επισκεφθήκαμε περιοχές στις οποίες, όπως είχε αποδειχθεί από μετρήσεις που είχε διενεργήσει τη δεκαετία του 1990 ο καθηγητής του Πολυτεχνείου Σίμος Σιμόπουλος, είχαν κατακαθήσει μεγάλες ποσότητες καισίου 137, προερχόμενες από την έκρηξη στον πυρηνικό αντιδραστήρα του Τσερνόμπιλ».
Τα δείγματα που έλαβαν οι ειδικοί έδειξαν ότι τα κατάλοιπα εκείνης της καταστροφής δεν έχουν εξαλειφθεί από εδάφη της χώρας.

Το Καίσιο είναι διαλυτό στο νερό και το πιθανότερο είναι πως πλέον έχει κατέβει από την επιφάνεια του εδάφους στο θεσσαλικό κάμπο, στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα

Ανεξάρτητα πάντως από το είδος του ραδιενεργού στοιχείου, η έκθεση στην ιονίζουσα ακτινοβολία έχει σοβαρές επιδράσεις στην ανθρώπινη φυσιολογία. Ειδικότερα, η ιονίζουσα ακτινοβολία διασπά τους χημικούς δεσμούς σε μόρια (DNA, πρωτεΐνες) των κυττάρων μας. Ο οργανισμός μας ανταποκρίνεται στην πρόκληση θέτοντας σε λειτουργία τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης που διαθέτει. Ωστόσο, όταν η επίθεση που έχει δεχθεί είναι ισχυρή (μεγάλη δόση ακτινοβολίας) και διασκορπισμένη σε ολόκληρο το σώμα (σε αντίθεση με την θεραπευτική ακτινοβολία που είναι πάντοτε εντοπισμένη), οι μηχανισμοί επιδιόρθωσης δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν.

Ιστοί και κυτταρικοί τύποι που πολλαπλασιάζονται έντονα, είναι αυτοί που πλήττονται περισσότερο από την ιονίζουσα ακτινοβολία. Μεταξύ αυτών είναι τα αιμοποιητικά κύτταρα του μυελού των οστών, αλλά και τα επιθηλιακά κύτταρα του γαστρεντερικού συστήματος. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που η ναυτία και οι εμετοί είναι τα πρώτα συμπτώματα της έκθεσης σε ραδιενέργεια, ακολουθούμενα από διάρροιες πυρετό και πονοκεφάλους. Ισχυρές δόσεις ακτινοβολίας οδηγούν σε πολυοργανική ανεπάρκεια και θάνατο.

Εκτός από τις άμεσες επιπτώσεις, η ιονίζουσα ακτινοβολία έχει και μακροπρόθεσμες συνέπειες στον ανθρώπινο οργανισμό. Οι μεταλλάξεις που υφίσταται το DNA από την ακτινοβολία, οδηγούν σε εμφάνιση καρκίνου. Καθώς το DNA είναι το υλικό που κληροδοτείται από τη μια γενιά στην επόμενη, οι επιπτώσεις της έκθεσης σε ραδιενέργεια συχνά διαπιστώνονται και σε απογόνους των θυμάτων.

Τα ισότοπα του Τσέρνομπιλ

Το καίσιο-137 είναι διαλυτό στο νερό και ιδιαίτερα τοξικό για τον ανθρώπινο οργανισμό. Πειράματα σε σκύλους έδειξαν ότι μια δόση της τάξεως των 44 μικρογραμμαρίων ραδιενεργού καισίου ανά κιλό επέφερε τον θάνατο σε διάστημα 3 εβδομάδων. Αντίδοτο στο ραδιενεργό καίσιο, το οποίο κατανέμεται ομοιόμορφα στον οργανισμό με κάπως αυξημένες συγκεντρώσεις στο μυϊκό σύστημα, είναι το κυανούν της Πρωσσίας ή Πρωσσικό μπλέ. Πρόκειται για μια συνθετική χρωστική η οποία συνδέεται μαζί του και επιταχύνει την αποβολή του από τον οργανισμό. H Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (Food and Drug Administration, FDA) έχει εγκρίνει κάψουλες των 500 χιλιοστογραμμαρίων υψηλής καθαρότητας της χρωστικής για τη συγκεκριμένη χρήση

ΥΓ. Να σημειώσουμε ότι παρόμοιας τεχνολογίας με το Τσέρνομπιλ (RBMK) είναι ο πυρηνικός αντιδραστήρας του Κοζλοντούι στη Βουλγαρία που βρίσκεται πολύ εγγύτερα στη χώρα

Γ.Κ. με πληροφορίες από tanea.gr