Η Τουρκία εκβιάζει τη Μέση Ανατολή με τον έλεγχο του νερού σε Τίγρη και Ευφράτη

Η Τουρκία εισέρχεται σε μια νέα εποχή γεωπολιτικής διαχείρισης των φυσικών της πόρων, καθώς τέθηκε σε ισχύ το φιλόδοξο Εθνικό Σχέδιο για τα Ύδατα 2026-2035 με προεδρικό διάταγμα που δημοσιεύθηκε στα μέσα Μαρτίου. Η στρατηγική αυτή, η οποία καταρτίστηκε από το Υπουργείο Γεωργίας και Δασοκομίας, υπερβαίνει τα στενά όρια μιας εσωτερικής περιβαλλοντικής πολιτικής, καθώς διαμορφώνει de facto τους όρους επιβίωσης για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Κεντρικός άξονας του σχεδίου είναι η δραστική μείωση της εγχώριας σπατάλης, με στόχο οι απώλειες στα δίκτυα πόσιμου νερού να περιοριστούν στο 25% έως το τέλος της δεκαετίας και στο εντυπωσιακό 10% έως το 2050, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκεται η μείωση της ατομικής κατανάλωσης στα 100 λίτρα ημερησίως σε βάθος χρόνου.

Η γεωπολιτική διάσταση και ο έλεγχος της ροής

Η βιομηχανία και η γεωργία, που αποτελούν τους κύριους καταναλωτές, καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα αυστηρό πλαίσιο ανάκτησης και επαναχρησιμοποίησης των υδάτων, με την αποδοτικότητα της άρδευσης να στοχεύει σε σημαντική αύξηση προκειμένου να διατηρηθεί η παραγωγή με λιγότερους πόρους.

Ωστόσο, η πραγματική βαρύτητα του σχεδίου εντοπίζεται στη γεωπολιτική του διάσταση. Η Τουρκία, ελέγχοντας τις πηγές του Τίγρη και του Ευφράτη, λειτουργεί ως ο απόλυτος ρυθμιστής της ροής των υδάτων προς τη Συρία και το Ιράκ. Δεδομένου ότι σχεδόν το 90% του Ευφράτη και το μισό του Τίγρη πηγάζουν από τουρκικό έδαφος, οι αποφάσεις της Άγκυρας για τα φράγματα και τους ταμιευτήρες επηρεάζουν άμεσα τη γεωργία, την ηλεκτροδότηση και την πρόσβαση σε πόσιμο νερό των νότιων γειτόνων της.

Η εξάρτηση της Μέσης Ανατολής και η κλιματική κρίση

Αυτή η υδάτινη εξάρτηση αποτελεί διαχρονικό σημείο τριβής, καθώς η κατασκευή των 22 φραγμάτων του Έργου Νοτιοανατολικής Ανατολίας (GAP) έχει μετατρέψει την Τουρκία σε γεωργική δύναμη, αφήνοντας όμως το Ιράκ εκτεθειμένο σε σοβαρές ελλείψεις. Η κατάσταση επιδεινώνεται από την κλιματική κρίση, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας και η ξηρασία καθιστούν το νερό το πολυτιμότερο διπλωματικό κεφάλαιο στην περιοχή, η οποία στερείται μιας ολοκληρωμένης διεθνούς συνθήκης για την κατανομή των πόρων