Σε κρίσιμη καμπή το ελληνικό βαμβάκι, όλοι βάζουν πλάτη για στήριξη της καλλιέργειας

Χρονιά σταθµός αναµένεται να αποδειχθεί η φετινή για τη βαµβακοκαλλιέργεια στην Ελλάδα, µε τους παραγωγούς να δηλώνουν κουρασµένοι από τις «χαµηλές πτήσεις» που ακολουθούν οι τιµές την τελευταία τριετία αλλά να δίνουν στο προϊόν µια τελευταία ευκαιρία, πριν να γυρίσουν σ’ αυτό οριστικά την πλάτη τους. 

Από την άλλη πλευρά η κυβέρνηση «σιγοντάρει» όσο µπορεί. Εκτός από την ειδική ενίσχυση του βάµβακος που παραµένει µια σταθερή βάση στήριξης της βαµβακοκαλλιέργειας στην Ελλάδα, µια σειρά από παρεµβάσεις όπως, τα διαδοχικά προγράµµατα απονιτροποίησης που έτρεξαν τα προηγούµενα χρόνια, το πριµ για τη µείωση του άνθρακα που εφαρµόζεται για πρώτη φορά φέτος, το Μέτρο 23 που έδωσε µια ακόµα ανάσα στους βαµβακοπαραγωγούς και µια σειρά από άµεσες και έµµεσες παρεµβάσεις, βάζουν πραγµατικά πλάτη για την στήριξη της καλλιέργειας.

Ακόµα και η αυστηρή οριοθέτηση της συνδεδεµένης ενίσχυσης του καλαµποκιού σε πολύ συγκεκριµένες ζώνες, έρχεται να για βοηθήσει το βαµβάκι, εκεί όπου ο ανταγωνισµός ανάµεσα στις δύο καλλιέργειες µοιάζει να είναι αµφίρροπος. 

Φτάνουν όλα αυτά για να σταθεροποιηθεί η καλλιέργεια του βαµβακιού στην Ελλάδα σε ένα επίπεδο της τάξεως των 2,5 εκατοµµυρίων στρεµµάτων, όπως προβλέπεται από τους κοινοτικούς κανονισµούς για να απορροφήσει ολόκληρο το µπάτζετ των 182 εκατ. ευρώ περίπου της ειδικής ενίσχυσης; Σίγουρα όχι.

Κι αυτό γιατί, ενώ από πλευράς αποδόσεων όλα µοιάζουν ευνοϊκά, το ελληνικό βαµβάκι δεν έχει βρει άλλου είδους υποδοχή από την ευρωπαϊκή βιοµηχανία µόδας. Οι πανσπερµία ποικιλιών, η απρόσεκτη συγκοµιδή και η πληµµελής ταξινόµιση από τις εκκοκκιστικές επιχειρήσεις, κάνουν δύσκολη την διαµόρφωση µιας ταυτότητας υψηλών προδιαγραφών για την ποιότητα εκκοκκισµένου βαµβακιού που παράγεται στη χώρα µας, µε αποτέλεσµα την αναζήτηση λύσεων διάθεσης σε χώρες και αγορές οι οποίες αναζητούν προϊόν χαµηλότερης αξίας.        

Σ’ αυτό το πλαίσιο, ανεξάρτητα από τι θα κάνουν τα διεθνή χρηµατιστήρια βάµβακος µε τη νέα χρονιά, η οικογένεια του βάµβακος στην Ελλάδα έχει να κάνει ακόµα πολλά, προκειµένου η καλλιέργεια του προϊόντος στη χώρα µας να αποκτήσει πραγµατικό νόηµα και να δικαιολογεί µια νέα γενιά επενδύσεων, προσαρµοσµένων στις ανάγκες της ψηφιακής εποχής και της παραγωγής προϊόντων υψηλής προστιθέµενης αξίας.   

Σε κρίσιµη καµπή το ελληνικό βαµβάκι ελλειµµατική η στήριξη χωρίς συλλογικά σχήµατα

του Δρ. Μοχάμεντ Νταράουζε*

Στη δεκαετία του 80- µέχρι το 2000, το Ελληνικό βαµβάκι ήταν περιζήτητο, λόγω της καλής ποιότητας και τυποποίησης (ήταν Λευκός Χρυσός). Οι κύριες αγορές του ελληνικού βαµβακιού ήταν η Ευρώπη µε την αναπτυγµένη κλωστοϋφαντουργία. Τα προβλήµατα του ελληνικού βαµβακιού ξεκίνησαν από το 2002 και σχετίζονται µε τρία αρνητικά γεγονότα:

α) Η κατάργηση του Οργανισµού Βάµβακος που έκανε έλεγχο για την ποιότητα σε παραγωγούς και εκκοκκιστήρια για τήρηση κανόνων της ποιότητας.

β) Η απελευθέρωση των αγορών που οδήγησε στην εισαγωγή µεγάλου αριθµού ποικιλιών χωρίς σχεδιασµό (από 5 ποικιλίες σε 120 ποικιλίες). Αυτό επηρέασε αρνητικά την τυποποίηση του ελληνικού βαµβακιού.

γ) Η απώλεια των ευρωπαϊκών αγορών, µε τη µετακόµιση της ευρωπαϊκής κλωστοϋφαντουργίας σε ασιατικές χώρες για φτηνά εργατικά. Έτσι, χάθηκε η υποστήριξή του από την ΕΕ (µείωση των ενισχύσεων). Σήµερα οι κύριες αγορές του ελληνικού βαµβακιού είναι η Τουρκία και η Αίγυπτος (>60% περίπου της αγοράς), οι οποίες µειώνουν τη ζήτηση σε ελληνικό βαµβάκι. Το υπόλοιπο εξάγεται σε Ασιατικές χώρες περίπου 20%-25%  (Μπαγκλαντές, Πακιστάν, Ινδονησία, Βιετνάµ) και µικρές ποσότητες σε ευρωπαϊκές χώρες.

Τα τελευταία πέντε χρόνια (πριν τη συµφωνία Mercosour), η Βραζιλία µπήκε δυναµικά στις κύριες αγορές του ελληνικού βαµβακιού (Τουρκία και Αίγυπτος), η οποία παράγει µε  πολύ χαµηλότερο κόστος και καλύτερη ποιότητα.  Η µείωση της χρήσης φυσικών ινών, λόγω της οικονοµικής κρίσης, δηµιουργούν σκληρό ανταγωνισµό µεταξύ των µεγάλων χωρών σε εξαγωγές και κατανάλωση (Βραζιλία, ΗΠΑ, Κίνα, Ινδία, Μπαγκλαντές, Αυστραλία κτλ.). Αυτό σε συνδυασµό µε τη συµφωνία µεταξύ των ΗΠΑ (µεγαλύτερος εξαγωγέας) και της Ινδίας και Μπαγκλαντές (µεγαλύτερες χώρες σε κατανάλωση), για µείωση δασµών στο βαµβάκι, δηµιουργούν σοβαρά προβλήµατα στην προώθηση  του ελληνικού  βαµβακιού στις αγορές.

Κύρια προβλήµατα σήµερα που απειλούν τη βιωσιµότητα του προϊόντος

1) Υψηλό κόστος παραγωγής (1η χώρα παγκοσµίως), κυµαίνεται από 150 ευρώ ως 220 ευρώ/στρέµµα (χωρίς ενοίκιο) και 210 ως 300 ευρώ/στρέµµα (µε ενοίκιο). Στην πρώτη περίπτωση, οι διακυµάνσεις αυτές οφείλονται στο κόστος άρδευσης που κυµαίνεται από 4 ευρώ ως 90 ευρώ/στρέµµα και στη δεύτερη περίπτωση οφείλονται στο ενοίκιο που κυµαίνεται από 40 ως 90 ευρώ/στρέµµα. Βασικές αιτίες:

α) µικρός κλήρος σε συνδυασµό µε πολυτεµαχισµό,

β) υψηλό κόστος ενέργειας που έχει παρασύρει σε άνοδο των τιµών των αγροεφοδίων,

γ) παράγουµε µεµονωµένα, χωρίς συλλογικά σχήµατα,

δ) η διαχείριση της καλλιέργειας (άρδευση, λίπανση, φυτοπροστασία) γίνεται χωρίς κριτήρια αυξάνοντας τις εισροές και το κόστος.

2) Η αδυναµία στην τυποποίηση και στην παραγωγή Λευκού κυτίου χρώµατος που περιορίζουν τις αγορές. Βασικές αιτίες, α) παράγουµε µεµονωµένα, χωρίς συλλογικά σχήµατα, έτσι δεν µπορούµε να παράγουµε µετρήσιµες ποσότητες τυποποιηµένου προϊόντος (ταυτότητα), β) ανάµειξη βαµβακιών διαφορετικών ποιοτήτων, λόγω αδυναµιών στη διαχείριση του τελικού προϊόντος γ) κακή διαχείριση του προϊόντος, κυρίως της υγρασίας που αλλοιώνει το Λευκό Χρώµα, λόγω έλλειψης συστήµατος αντιστοιχίας τιµής και ποιότητας δ) Η διαχείριση του προϊόντος γίνεται από τρία µέλη (παραγωγός, µεσίτης και εκκοκκιστής), πράγµα που δυσκολεύει το σχεδιασµό για να παραχθεί ένα ποιοτικό-τυποποιηµένο προϊόν.

3) Η απώλεια ενός µέρους των κυρίων αγορών (Τουρκία, Αίγυπτος) από τη Βραζιλία.  Παρόλο που η Ελλάδα σε σχέση µε τη Βραζιλία έχει τα εξής πλεονεκτήµατα α) Γεωγραφική θέση (µικρές αποστάσεις από τις κύριες αγορές και µικρός χρόνος παράδοσης).

β) Παράγουµε µη γενετικά τροποποιηµένο βαµβάκι, ίσως είµαστε µοναδική χώρα.

γ) Το ελληνικό βαµβάκι έχει αποκτήσει σήµα ποιότητας και πιστοποίησης EUCOTTON, µη γενετικά  τροποποιηµένο (non-GMO), περιβαλλοντικό µε ελάχιστες χηµικές εισροές, λόγω περιορισµού χρήσης φυτοφαρµάκων από ΕΕ (πιο υγιεινό), τα οποία δεν έχουν αξιοποιηθεί καλά ακόµα.

Σήµερα λόγω των παραπάνω προβληµάτων το ελληνικό βαµβάκι ευρίσκεται σε µια κρίσιµη καµπή. Ο κοινός παρονοµαστής όλων των προβληµάτων είναι ότι «παράγουµε µεµονωµένα χωρίς συλλογικά σχήµατα». Συνεπώς, κάθε προσπάθεια για στήριξη της καλλιέργειας χωρίς συλλογικά σχήµατα παραγωγής θα είναι ελλειµµατική.

Ο στόχος αφενός είναι η µείωση του κόστους και αφετέρου η επαναφορά της ποιότητας-τυποποίησης του ελληνικού βαµβακιού στη δεκαετία του 90-, όταν το ελληνικό βαµβάκι ήταν περιζήτητο στις αγορές. Η αφετηρία της διαµόρφωσης της νέας κατάστασης είναι τα οργανωµένα συλλογικά σχήµατα παραγωγής που παρέχουν πολλές δυνατότητες για στήριξη της βιωσιµότητας του προϊόντος. Αυτό όµως απαιτεί κίνητρα και εθνικό σχέδιο.

*Προϊστάµενος του Εθνικού Κέντρου Βάµβακος, Σύµβουλος Οργανώσεων βαµβακοπαραγωγών και συνεργάτης LEADΕR FARMER HELLAS

agronews.gr