Β. Γκοτζαμάνης: Δημογραφικό αδιέξοδο στην Ελλάδα – Γιατί οι γεννήσεις δεν μπορούν να επιστρέψουν στα επίπεδα του παρελθόντος

Η δραματική συρρίκνωση των γεννήσεων στην Ελλάδα δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά το αποτέλεσμα μακροχρόνιων και βαθιών δημογραφικών μεταβολών. Σύμφωνα με τελευταίο άρθρο του Βύρωνα Γκοτζαμάνη Καθηγητή Δημογραφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και ιδρυτικού μέλους του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), οι γεννήσεις μειώνονται σχεδόν αδιάλειπτα από το 1980 έως σήμερα, με ιδιαίτερη επιτάχυνση μετά το 2006 .

Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά: από περίπου 117.000 γεννήσεις το 2007-2008, η χώρα κατέγραψε μόλις 65.500 το 2025, σημειώνοντας πτώση άνω του 44%. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με τη μείωση της γονιμότητας των γυναικών που γεννήθηκαν μετά το 1960. Ενώ οι γενεές των τελών της δεκαετίας του ’50 απέκτησαν κατά μέσο όρο δύο παιδιά, όσες γεννήθηκαν γύρω στο 1985 περιορίστηκαν σε λιγότερο από 1,5 παιδί ανά γυναίκα .

Καθοριστικό ρόλο παίζει και η συρρίκνωση του πληθυσμού των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας (25-44 ετών), από τις οποίες προέρχεται σχεδόν το 90% των γεννήσεων. Ο αριθμός τους μειώθηκε κατά 27% την περίοδο 2007-2025, κυρίως λόγω της κατάρρευσης των γεννήσεων μετά το 1980 και της μαζικής μετανάστευσης νέων μετά το 2010 .

Παράλληλα, η τεκνοποίηση μετατίθεται σε ολοένα μεγαλύτερες ηλικίες. Το ποσοστό γεννήσεων από μητέρες κάτω των 25 ετών μειώθηκε από 28% το 1960 σε περίπου 10% σήμερα, ενώ οι γεννήσεις από γυναίκες άνω των 40 ετών αυξήθηκαν σε πάνω από 10% τα τελευταία χρόνια. Η καθυστέρηση αυτή, σε συνδυασμό με την αύξηση της ατεκνίας –που αγγίζει πλέον το 24% στις γενεές του 1985– περιορίζει περαιτέρω το δημογραφικό δυναμικό της χώρας .

Ο καθηγητής Δημογραφίας Βύρων Κοτζαμάνης επισημαίνει ότι η επιστροφή των γεννήσεων στα επίπεδα της περιόδου 2011-2020 είναι πρακτικά αδύνατη, ακόμη και αν αυξηθούν οι δείκτες γονιμότητας, λόγω της συνεχιζόμενης μείωσης του πληθυσμού αναπαραγωγικής ηλικίας. Ωστόσο, θεωρεί εφικτή την επιβράδυνση της πτώσης και μια μελλοντική ήπια ανάκαμψη, υπό αυστηρές προϋποθέσεις: θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο και δημιουργία ενός σταθερού, ευνοϊκού περιβάλλοντος για την οικογένεια και το παιδί .

Το συμπέρασμα του ΙΔΕΜ είναι σαφές: χωρίς συνεκτική, μακροπρόθεσμη δημογραφική πολιτική που να συνδέεται με την εργασία, τη στέγαση, την κοινωνική προστασία και την εμπιστοσύνη στο μέλλον, το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας θα συνεχίσει να βαθαίνει, με σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες για τις επόμενες δεκαετίες.