Τεχνητή Νοημοσύνη στα Ελληνικά Πανεπιστήμια: Εφαρμογές χωρίς στρατηγική και το κρίσιμο κενό διακυβέρνησης

Η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στα ελληνικά πανεπιστήμια προχωρά με ταχείς ρυθμούς σε επίπεδο εφαρμογών, χωρίς όμως να συνοδεύεται από αντίστοιχη θεσμική οργάνωση και στρατηγικό σχεδιασμό. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της πανελλαδικής αποτύπωσης που παρουσιάστηκε στη Σύνοδο Αντιπρυτάνεων Ψηφιακής Διακυβέρνησης, με εισηγήτρια την Αντιπρύτανι Καινοτομίας, Διεθνοποίησης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης Χρυσή Λασπίδου

Στην έρευνα συμμετείχαν 15 ελληνικά ΑΕΙ και το κεντρικό μήνυμα των απαντήσεων είναι σαφές: η ΤΝ χρησιμοποιείται ήδη ευρέως στη διοίκηση, την έρευνα και την εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά απουσιάζει ένα κοινό πλαίσιο διακυβέρνησης, κανόνων και ρόλων. Κανένα πανεπιστήμιο δεν διαθέτει εγκεκριμένη στρατηγική ή σχέδιο δράσης για την ΤΝ, ενώ 12 ιδρύματα δηλώνουν ότι βρίσκονται σε φάση σχεδιασμού. Αντίστοιχα, κανένα ΑΕΙ δεν έχει υιοθετήσει πλήρες κανονιστικό πλαίσιο χρήσης

Η εικόνα αυτή περιγράφεται ως «governance gap»: η τεχνολογία είναι παρούσα στην πράξη, αλλά όχι ως κοινή θεσμική γλώσσα. Μόλις τρία στα 15 ιδρύματα έχουν ορίσει αρμόδιο όργανο ή ρόλο για την ΤΝ, ενώ στα υπόλοιπα η σχετική διαδικασία είτε σχεδιάζεται είτε απουσιάζει πλήρως. Το κενό αυτό θεωρείται κρίσιμο, καθώς επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια, τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη στο πανεπιστήμιο.

Ως προς τις εφαρμογές, η ΤΝ χρησιμοποιείται στη διοίκηση κυρίως μέσω ψηφιακών βοηθών και αυτοματισμών διαδικασιών. Στην έρευνα, η εικόνα είναι ιδιαίτερα ώριμη: όλα τα ιδρύματα δηλώνουν χρήση τεχνικών μηχανικής μάθησης και ανάλυσης μεγάλων δεδομένων, ενώ η πλειονότητα συμμετέχει σε σχετικά ερευνητικά προγράμματα. Στην εκπαίδευση, η ΤΝ αξιοποιείται κυρίως για παραγωγή εκπαιδευτικού υλικού και υποστήριξη διδασκόντων, με περιορισμένη χρήση στην αυτοματοποιημένη αξιολόγηση λόγω αυξημένων κινδύνων μεροληψίας και λαθών.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη γενετική ΤΝ, η οποία λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής παραγωγικότητας, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί νέες προκλήσεις ακαδημαϊκής ακεραιότητας. Ενδεικτικό είναι ότι στο 67% των ιδρυμάτων δεν είναι καν γνωστό αν έχουν εντοπιστεί περιστατικά αθέμιτης χρήσης εργαλείων όπως το ChatGPT σε εργασίες ή εξετάσεις. Το πρόβλημα, όπως επισημαίνεται, δεν είναι μόνο η κατάχρηση, αλλά η έλλειψη μηχανισμών ελέγχου και ορατότητΠαρά τις δυσκολίες, η αποτύπωση αναδεικνύει και μια ισχυρή σύγκλιση. Όλα τα πανεπιστήμια δηλώνουν πρόθεση συμμετοχής σε εθνικό δίκτυο για την ΤΝ, αναγνωρίζοντας ότι κοινές υποδομές, κατευθυντήριες γραμμές και υπηρεσίες μπορούν να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα και να μειώσουν τα ρίσκα. Η πρόταση που κατατίθεται προβλέπει, σε ορίζοντα 12 μηνών, τη δημιουργία εθνικού δικτύου ΤΝ, την υιοθέτηση κοινού πλαισίου AI Governance, την ανάπτυξη «ασφαλούς περιβάλλοντος ΤΝ» ως κοινής υπηρεσίας και την εκπαίδευση φοιτητών και προσωπικού στην υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας

Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι τα ελληνικά ΑΕΙ διαθέτουν το τεχνολογικό υπόβαθρο και τη διάθεση συνεργασίας. Το ζητούμενο πλέον είναι η μετάβαση από τον αποσπασματικό πειραματισμό σε μια συντονισμένη, θεσμικά κατοχυρωμένη διακυβέρνηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, ώστε η καινοτομία να μετατραπεί σε πλεονέκτημα και όχι σε πηγή ρίσκου για την ανώτατη εκπαίδευση.