Βιολάντα: Πώς αλεύρι και ζάχαρη μπορούν να γίνουν εκρηκτικά μέσα σε εργοστάσια

Η έκρηξη που σημειώθηκε στις εγκαταστάσεις της Βιολάντα στα Τρίκαλα, με τις πρώτες εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για πιθανή διαρροή προπανίου, φέρνει ξανά στο προσκήνιο έναν λιγότερο γνωστό αλλά απολύτως υπαρκτό κίνδυνο στη βιομηχανία τροφίμων.

Πρόκειται για το φαινόμενο των εκρήξεων σκόνης, όπου υλικά καθημερινής χρήσης, όπως το αλεύρι και η ζάχαρη, μπορούν υπό συγκεκριμένες συνθήκες να λειτουργήσουν ως καύσιμη και εκρηκτική ύλη.

Η έκρηξη που σημειώθηκε στις εγκαταστάσεις της Βιολάντα στα Τρίκαλα, με τις πρώτες εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για πιθανή διαρροή προπανίου, φέρνει ξανά στο προσκήνιο έναν λιγότερο γνωστό αλλά απολύτως υπαρκτό κίνδυνο στη βιομηχανία τροφίμων.

Πρόκειται για το φαινόμενο των εκρήξεων σκόνης, όπου υλικά καθημερινής χρήσης, όπως το αλεύρι και η ζάχαρη, μπορούν υπό συγκεκριμένες συνθήκες να λειτουργήσουν ως καύσιμη και εκρηκτική ύλη.

Όταν η σκόνη γίνεται καύσιμο

Σε στερεή μορφή, το αλεύρι και η ζάχαρη δεν θεωρούνται επικίνδυνα. Όταν όμως μετατραπούν σε πολύ λεπτή σκόνη και αιωρηθούν στον αέρα, αλλάζει πλήρως η φυσικοχημική τους συμπεριφορά.

Τα μικροσκοπικά σωματίδια αποκτούν τεράστια συνολική επιφάνεια επαφής με το οξυγόνο και σχηματίζουν ένα εύφλεκτο νέφος. Σε αυτή την κατάσταση, ακόμη και ένας μικρός σπινθήρας, μια υπερθέρμανση μηχανήματος ή στατικός ηλεκτρισμός μπορεί να προκαλέσει ανάφλεξη.

Η καύση δεν εξελίσσεται αργά, όπως σε μια συνηθισμένη φωτιά. Αντίθετα, εξαπλώνεται σχεδόν ταυτόχρονα σε όλο το νέφος, προκαλώντας απότομη αύξηση πίεσης και θερμοκρασίας. Το αποτέλεσμα είναι έκρηξη, συχνά με ισχυρό ωστικό κύμα, ικανό να προκαλέσει σοβαρές καταστροφές σε κτίρια και εξοπλισμό.

Το φαινόμενο των εκρήξεων σκόνης

Το φαινόμενο είναι επιστημονικά καταγεγραμμένο εδώ και δεκαετίες και αφορά πολλές οργανικές σκόνες.

Εκτός από το αλεύρι και τη ζάχαρη, επικίνδυνες θεωρούνται η σκόνη καφέ, το κακάο, το γάλα σε σκόνη και άλλα τρόφιμα που χρησιμοποιούνται σε μεγάλες ποσότητες στη βιομηχανική παραγωγή.

Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η ποσότητα του υλικού, αλλά ο βαθμός κονιορτοποίησης και η παρουσία του στον αέρα.

Σε κλειστούς ή ανεπαρκώς αεριζόμενους χώρους, όπως γραμμές παραγωγής, σιλό ή αποθηκευτικές εγκαταστάσεις, η συσσώρευση σκόνης δημιουργεί συνθήκες υψηλού κινδύνου. Ένα αρχικό συμβάν, όπως μια μικρή φωτιά ή διαρροή αερίου, μπορεί να σηκώσει τη σκόνη στον αέρα και να λειτουργήσει ως καταλύτης για μια πολύ ισχυρότερη δευτερογενή έκρηξη.

Ιστορικά παραδείγματα που έγιναν μαθήματα

Η βιομηχανική ιστορία είναι γεμάτη από τέτοια περιστατικά. Το 1878, η έκρηξη στον μύλο Washburn “A” στη Μινεσότα κατέστρεψε ολοσχερώς το κτίριο και στοίχισε τη ζωή σε 18 εργαζόμενους, όταν σύννεφο αλευριού άναψε από σπινθήρα. Το 2008, στο εργοστάσιο ζάχαρης Imperial Sugar στις ΗΠΑ, η συσσώρευση ζαχαρόσκονης προκάλεσε αλλεπάλληλες εκρήξεις με 14 νεκρούς και δεκάδες τραυματίες.

Κοινός παρονομαστής σε όλες αυτές τις περιπτώσεις ήταν η υποτίμηση του κινδύνου από υλικά που θεωρούνταν ακίνδυνα και η έλλειψη επαρκών μέτρων πρόληψης.

Ο ρόλος των καυσίμων αερίων

Σε εργοστάσια όπως αυτά της βιομηχανίας τροφίμων, η χρήση καυσίμων αερίων, όπως το προπάνιο, αυξάνει τον βαθμό επικινδυνότητας. Μια διαρροή μπορεί να προκαλέσει αρχική ανάφλεξη, η οποία με τη σειρά της να ενεργοποιήσει την έκρηξη σκόνης. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι σε τέτοια σενάρια η πραγματική καταστροφή δεν προέρχεται πάντα από το αέριο, αλλά από το δευτερογενές φαινόμενο που ακολουθεί.

Γι’ αυτό και οι διεθνείς κανονισμοί ασφαλείας αντιμετωπίζουν τη σκόνη αλευριού και ζάχαρης ως δυνητικά εκρηκτικό υλικό. Ο συστηματικός καθαρισμός, η αποφυγή συσσώρευσης σκόνης, ο επαρκής εξαερισμός και η χρήση εξοπλισμού που δεν δημιουργεί σπινθήρες αποτελούν βασικές προϋποθέσεις ασφαλούς λειτουργίας.

Η έρευνα για τα αίτια της έκρηξης στη Βιολάντα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και τα τελικά συμπεράσματα ανήκουν στις αρμόδιες αρχές

newsbomb.gr