Politico: «Ήταν η στιγμή που η ΕΕ συμφώνησε ότι πρέπει να προχωρήσει μόνη της»

Δεν υπάρχει πλέον γυρισμός. Αυτό ήταν το μήνυμα των Ευρωπαίων ηγετών που συγκεντρώθηκαν στις Βρυξέλλες την Πέμπτη (22/1). Και παρόλο που αυτή η έκτακτη Σύνοδος Κορυφής -που συγκλήθηκε ως απάντηση στις απειλές Τραμπ για την κατάληψη της Γροιλανδίας ήταν λιγότερο δραματική επειδή ο πρόεδρος των ΗΠΑ είχε υποχωρήσει 24 ώρες νωρίτερα- η σιωπηλή συνειδητοποίηση ότι ο Ρουβίκωνας της Ευρώπης μετά το 1945 είχε ξεπεραστεί ήταν, αν μη τι άλλο, ακόμη πιο εντυπωσιακή γι- αυτό.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, οι δύο πιο ισχυροί ηγέτες της ΕΕ, οι οποίοι διαφωνούσαν τελευταία, προειδοποίησαν ενωμένοι ότι η διατλαντική κρίση είχε εκτοξεύσει το μπλοκ σε μια σκληρή νέα πραγματικότητα, μια πραγματικότητα στην οποία πρέπει να αγκαλιάσει την ανεξαρτησία. «Γνωρίζουμε ότι πρέπει να εργαστούμε ως ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στους δημοσιογράφους στο τέλος της πεντάωρης συνάντησης.

Και ενώ, σε αντίθεση με τις πρόσφατες Συνόδους Κορυφής της ΕΕ, δεν υπήρξαν διαφωνίες ή καβγάδες ή έστω οποιεσδήποτε αποφάσεις που έπρεπε να ληφθούν, η συγκέντρωση σηματοδότησε σιωπηλά μια σιωπηρή συμφωνία, σύμφωνα με τέσσερις διπλωμάτες της ΕΕ και έναν αξιωματούχο με γνώση της συζήτησης, ότι υπάρχει δηλαδή μια μοιραία ρήξη μεταξύ της παλιάς τάξης και της νέας, του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η Δύση από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και ό,τι επιφυλάσσει το μέλλον.

Ενώ η νοοτροπία προς την ανεξαρτησία κυοφορείται εδώ και χρόνια - από τότε που ο Τραμπ μετακόμισε για πρώτη φορά στον Λευκό Οίκο το 2017 - οι άνευ προηγουμένου απειλές του για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως ξαφνική προειδοποίηση, αναγκάζοντάς τους να λάβουν μέτρα που θα ήταν αδιανόητα ακόμη και πριν από λίγους μήνες, είπαν. Όλοι οι αξιωματούχοι που έδωσαν συνέντευξη για αυτό το άρθρο διατήρησαν την ανωνυμία τους, ώστε να μπορέσουν να μιλήσουν ελεύθερα για τη Σύνοδο Κορυφής.

«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα», δήλωσε ένας διπλωμάτης από μια χώρα της ανατολικής Ευρώπης με γνώση των συζητήσεων των ηγετών. «Είναι θεραπεία-σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει στον τρόπο που δρούσε πριν. Αυτοί [οι ηγέτες] το λένε αυτό εδώ και μέρες». Το πώς θα έμοιαζε αυτός ο νέος τρόπος είναι -όπως συνήθως- μια συζήτηση για μια άλλη μέρα. Ωστόσο, υπήρξαν νύξεις για κάτι τέτοιο αυτή την εβδομάδα. Η αρχική αντίδραση των ηγετών της ΕΕ στην κρίση της Γροιλανδίας - η αναστολή της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ, η αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία, η απειλή για την εφαρμογή εκτεταμένων εμπορικών αντιποίνων κατά των ΗΠΑ - αποτέλεσε μια πρόγευση για το τι μπορεί να συμβεί.

«Τα πάντα, όλα ταυτόχρονα»

Μεταξύ τους, και στη συνέχεια δημόσια, οι ηγέτες υπογράμμισαν ότι η ταχεία, ενιαία απάντηση αυτόν τον μήνα δεν θα μπορούσε να είναι εφάπαξ. Αντίθετα, θα έπρεπε να καθορίσει την προσέγγιση του μπλοκ σχεδόν στα πάντα. «Δεν μπορεί να είναι ενεργειακή ασφάλεια ή άμυνα, δεν μπορεί να είναι οικονομική ισχύς ή εμπορική εξάρτηση, πρέπει να είναι τα πάντα, όλα ταυτόχρονα», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες.

Ένα βασικό χαρακτηριστικό της νεοαποκτηθείσας αναζήτησης της Ευρώπης για ανεξαρτησία είναι ένας βαθμός ενότητας που εδώ και καιρό διαφεύγει της ένωσης. Για τις χώρες στην ανατολική πλευρά του μπλοκ, η θέση τους στο δρόμο μιας επεκτατικής Ρωσίας έχει από καιρό υποστηρίξει μια σχεδόν θρησκευτική πίστη στο ΝΑΤΟ - στο οποίο οι αξιόπιστες ΗΠΑ είχαν τον μεγαλύτερο στρατό και εγγυώνταν την άμυνα όλων των άλλων μελών - και την ικανότητά του να αποτρέψει τη Μόσχα.

Ένα αίσθημα υπαρξιακής εξάρτησης από τις ΗΠΑ έχει κρατήσει αυτές τις χώρες σταθερά στο στρατόπεδο της Ουάσιγκτον, οδηγώντας σε διαφωνίες με χώρες δυτικότερα, όπως η Γαλλία, που υποστηρίζουν την «στρατηγική αυτονομία» για την Ευρώπη. Τώρα, η Γαλλία δεν αποτελεί εξαίρεση. Ακόμη και χώρες που είναι άμεσα εκτεθειμένες στον επεκτατισμό της Ρωσίας δείχνουν προθυμία να συμμετάσχουν στην προσπάθεια ανεξαρτησίας.

Παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ βγήκαν από τη ζώνη άνεσή της

Η Εσθονία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η μικροσκοπική χώρα της Βαλτικής δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι θα εξετάσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο μιας «αποστολής εντοπισμού» που διοργανώνει το ΝΑΤΟ. Το Ταλίν δεν έστειλε τελικά στρατιώτες - αλλά το απλό γεγονός ότι έθεσε το ενδεχόμενο ήταν αξιοσημείωτο.

«Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη, όταν στεκόμαστε ενωμένοι και όταν είμαστε σαφείς και δυνατοί, επίσης στην προθυμία μας να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, τότε τα αποτελέσματα θα φανούν», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν. «Νομίζω ότι έχουμε μάθει κάτι τις τελευταίες ημέρες και εβδομάδες».

Η Πολωνία, ένας από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές των ΗΠΑ, βγήκε επίσης από την παραδοσιακή ζώνη άνεσής της. Σε συζητήσεις σχετικά με το πώς να αντιδράσει, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάπτυξης του Μέσου Κατά του Εξαναγκασμού της ΕΕ — ενός ισχυρού εργαλείου εμπορικών αντιποίνων που επιτρέπει τον περιορισμό των επενδύσεων από απειλητικά έθνη, σύμφωνα με διπλωμάτες.

«Πάντα σεβόμασταν και αποδεχόμασταν την αμερικανική ηγεσία», είπε ο Τουσκ. «Αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα στην πολιτική μας είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ των εταίρων μας εδώ, όχι κυριαρχία και όχι καταναγκασμό. Δεν λειτουργεί».

«Η κρίση στη Γροιλανδία ήταν χρήσιμο μάθημα»

Μια παρόμοια συνειδητοποίηση εδραιώνεται στις βόρειες χώρες της Ευρώπης που ασκούν ελεύθερο εμπόριο. Ενώ χώρες όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία έχουν ιστορικά αντιταχθεί σε οποιαδήποτε κίνηση που κινδυνεύει να θέσει σε κίνδυνο την εμπορική τους σχέση με τις ΗΠΑ, αυτές οι χώρες έδειξαν επίσης ότι είναι ανοιχτές σε αντίποινα εναντίον του Τραμπ.

«Αυτή είναι μια νέα εποχή όπου δεν πρόκειται να βασιζόμαστε πλέον σε αυτούς», δήλωσε ένας τέταρτος διπλωμάτης της ΕΕ. «Τουλάχιστον όχι για τρία χρόνια», όσο ο Τραμπ εξακολουθεί να είναι στο αξίωμα. «Αυτή [η κρίση της Γροιλανδίας] ήταν μια δοκιμασία. Πήραμε το μάθημά μας».

Ακόμη και η Γερμανία, της οποίας η πολιτική κουλτούρα έχει καθοριστεί εδώ και δεκαετίες από την πίστη στη διατλαντική σχέση, αμφισβητεί παλιές υποθέσεις. Ο Μερτς έχει υπαινιχθεί ότι η Γερμανία θα μπορούσε να συμφωνήσει με μια σκληρή εμπορική απάντηση εναντίον των ΗΠΑ. Ενώ διπλωμάτες και αξιωματούχοι της ΕΕ απέδωσαν σε αυτές τις κινήσεις το γεγονός οτι ο Τραμπ άλλαξε γνώμη σχετικά με τις απειλές του για δασμολογικούς δασμούς, προειδοποίησαν ότι τώρα πρέπει να γίνουν περαιτέρω δύσκολες επιλογές.

«Πρέπει να έχουμε την ατζέντα μας», πρόσθεσε ο τέταρτος διπλωμάτης. «Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία. Το μάθημα είναι να μην λέμε όχι σε όλα».