«Όχι» της Περιφέρειας Θεσσαλίας σε κατασκευή εργοστασίου καύσης σκουπιδιών

Αρνητική είναι η εισήγηση της αρμόδιας υπηρεσίας της Περιφέρειας Θεσσαλίας για τη δημιουργία εργοστασίου καύσης σκουπιδιών σε επίπεδο των τεσσάρων θεσσαλικών νομών, με το θέμα να εισάγεται στη σημερινή συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου Θεσσαλίας και αφορά στη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του σχεδίου δημιουργίας δικτύου μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης Απορριμματογενών Ενεργειακών Πρώτων Υλών (ΑΕΠΥ) από Αστικά Στερεά Απόβλητα (ΑΣΑ).

Η περιφερειακή αρχή έχει ταχθεί κατά της δημιουργίας ενός τέτοιου εργοστασίου είτε στη Μαγνησία, είτε στη Λάρισα, είτε στα Τρίκαλα, είτε στην Καρδίτσα. Ο σχεδιασμός προσανατολίζεται στη λειτουργία ολοκληρωμένων Μονάδων Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ), όπως αυτή στη Λάρισα, όπου θα επεξεργάζονται και θα γίνεται η διαλογή του συνόλου των παραγόμενων απορριμμάτων.

Στόχος του Περιφερειακού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ) είναι η δραστική μείωση της ταφής, μέσω της επεξεργασίας και της ανακύκλωσης, με την Περιφέρεια να τάσσεται ενάντια στην ανεξέλεγκτη δημιουργία μεγάλων μονάδων καύσης, Παράλληλα το περιφερειακό συμβούλιο στο παρελθόν έχει ταχθεί υπέρ ενός μοντέλου κυκλικής οικονομίας που θα δίνει έμφαση στην πρόληψη, την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση. Σύμφωνα με τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για τη δημιουργία εργοστασίων καύσης απορριμμάτων, τα εργοστάσια καύσης της 1ης Διαχειριστικής Ενότητας θα είναι δύο, και θα κατασκευαστούν ένα στη Ροδόπη ή στην Ξάνθη και ένα στην Κοζάνη. 

Το πρώτο, θα δέχεται τα σκουπίδια από την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης (ΜΑΑ Βόρειου Έβρου, Σαμοθράκης, Αλεξανδρούπολης, Ξάνθης και Καβάλας). Και το δεύτερο θα δέχεται τα σκουπίδια από τις Περιφέρειες Κεντρικής Μακεδονίας (ΜΑΑ Σερρών, Ανατολικού Τομέα ΠΚΜ και Δυτικού Τομέα ΠΚΜ), Δυτικής Μακεδονίας (ΜΑΑ Κοζάνης), Ηπείρου (ΜΑΑ Ιωαννίνων), Θεσσαλίας (ΜΑΑ Λάρισας, Μαγνησίας και Δυτικής Θεσσαλίας) και μέρους της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων (ΜΑΑ Κέρκυρας).

Το σχέδιο αυτό δεν έχει κλειδώσει οριστικά, εκτός από το ότι οι μονάδες που θα δημιουργηθούν σε όλη την Ελλάδα θα είναι έξι τον αριθμό. Κατά τα επόμενα στάδια (διαγωνιστική διαδικασία, περιβαλλοντική αδειοδότηση κ.λπ.) θα υπάρχει δυνατότητα ευελιξίας ως προς τη θέση των μονάδων εντός των ορίων των Διαχειριστικών Ενοτήτων.

Δεν έχουν προβλεφθεί τρόποι διαχείρισης αποβλήτων

Όπως τονίζεται στην εισήγηση της αρμόδια διεύθυνσης της Περιφέρειας Θεσσαλίας παρόλο που η ΣΜΠΕ ορίζει τη μέθοδο της καύσης για την ενεργειακή αξιοποίηση ΑΕΠΥ, δεν εξετάζει ούτε αξιολογεί συγκριμένους/ες τρόπους/μεθόδους διαχείρισης παραγόμενων επικίνδυνων αποβλήτων και κυρίως δεν αποσαφηνίζει που καταλήγουν τα παραγόμενα από τις μονάδες καύσης ρεύματα αποβλήτων μετά την επεξεργασίας τους. Προς επίρρωση της αναγκαιότητας αποσαφήνισης της τελικής διάθεσης των παραγόμενων από τις μονάδες καύσης αποβλήτων, ενδεικτικά αναφέρεται η περίπτωση της παραγόμενης τέφρας πυθμένα, οι ποσότητες της οποίας διαπιστώνεται ότι είναι της ίδιας τάξης μεγέθους με τις ποσότητες τροφοδοσίας του κλιβάνου της καύσης. Συγκεκριμένα, στη ΣΜΠΕ αναφέρονται τα εξής «Οι μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης ΑΣΑ και δευτερογενών καυσίμων παράγουν μεταξύ 150 κιλών και 350 κιλών τέφρας πυθμένα ανά τόνο επεξεργασμένων αποβλήτων ανάλογα με την τεχνολογία, τον τύπο και τη θερμογόνο δύναμη του αποβλήτου. Η τέφρα πυθμένα είναι στερεό υπόλειμμα που προέρχεται από βαριά σωματίδια που παρασύρονται από τα – 25/27 – ρεύματα αερίου στον κλίβανο (αέρας και αέρια καύσης). Σχηματίζεται στο κάτω μέρος του κλιβάνου. Η τέφρα πυθμένα, αποτελείται από χονδρότερα και βαρύτερα σωματίδια από την ιπτάμενη τέφρα. Οι διαδικασίες για την ανάκτηση και επαναχρησιμοποίηση της τέφρας πυθμένα εξαρτώνται από παράγοντες όπως: η περιεκτικότητα σε οργανικές ενώσεις, η περιεκτικότητα σε βαρέα μέταλλα, η εκπλυσιμότητα μετάλλων, αλάτων και βαρέων μετάλλων και τα φυσικά χαρακτηριστικά (π.χ. μέγεθος σωματιδίων). Επιπλέον, παράγοντες όπως η αγορά, κανονισμοί και πολιτικές που αφορούν τη χρήση της τέφρας πυθμένα, καθώς και συγκεκριμένα τοπικά περιβαλλοντικά ζητήματα επηρεάζουν επίσης σε μεγάλο βαθμό την ανάκτηση και αξιοποίηση της τέφρας πυθμένα». Κατά συνέπεια, απουσιάζουν συγκεκριμένα εναλλακτικά σενάρια διαχείρισης και τελικής διάθεσής της για την πλήρη αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε στρατηγικό επίπεδο. Στη ΣΜΠΕ δεν αναφέρεται ποιος (ΦΟΔΣΑ ή φορέας μονάδας) θα πληρώνει το κόστος μεταφοράς των ΑΕΠΥ από τις ΜΑΑ στις μονάδες και πόσο είναι αυτό το κόστος. Επιπρόσθετα, δεν αναφέρεται το τέλος εισόδου των ΑΕΠΥ στις προτεινόμενες μονάδες. Στη ΣΜΠΕ προεξοφλείται η κοινωνική αποδοχή χωρίς να έχει προηγηθεί διαβούλευση. Στα παραδείγματα που αναφέρονται στη ΣΜΠΕ για μονάδες που λειτουργούν στην Ευρώπη δεν αναφέρεται η ποιοτική και ποσοτική σύνθεση των εισερχόμενων στις μονάδες αποβλήτων και σε ποιο ποσοστό έχει φτάσει η ανακύκλωση στις εξυπηρετούμενες περιοχές.

Από την έκδοση της Πράξης 39/2020 δεν έχουν επικαιροποιηθεί οι Περιφερειακοί Σχεδιασμοί Διαχείρισης Αποβλήτων έως σήμερα έτσι

ώστε να συμπεριληφθούν οι προβλέψεις του ΕΣΔΑ για δημιουργία μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης ΑΕΠΥ.

Το σύνολο της ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνεται από βιβλιογραφικές αναφορές. Δεν αναφέρονται βιβλιογραφικές πηγές. Η τεκμηρίωση περιορίζεται μόνο στην αναφορά κάποιων νομοθετημάτων (Νόμων,

Π.Δ., (Κοινών) Υπουργικών Αποφάσεων, κ.α.) χωρίς όμως αυτά να αναφέρονται με τις τροποποιήσεις τους.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 63 του Ν.4819/202, όπως

τροποποιήθηκε και ισχύει η λειτουργία και συντήρηση των μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης υπάγεται στις αρμοδιότητες των ΦΟΔΣΑ, ενώ σύμφωνα με τη ΣΜΠΕ η κατασκευή, η λειτουργία και η συντήρηση

των μονάδων θα γίνει από ιδιωτικούς φορείς.

Στο Παράρτημα Ι «Κείμενα Τεκμηρίωσης» της ΣΜΠΕ στο κεφάλαιο ΣΤ «Βέλτιστες Διαθέσιμες Τεχνικές (ΒΔΤ) όσον αφορά την αποτέφρωση αποβλήτων» παρατίθεται ολόκληρο το κείμενο της Εκτελεστικής

Απόφασης (ΕΕ) 2019/2010 της Επιτροπής της 12ης Νοεμβρίου 2019 για τη θέσπιση των συμπερασμάτων σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές (ΒΔΤ), βάσει της οδηγίας 2010/75/ΕΕ του Ευρωπαϊκού

Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, όσον αφορά στην αποτέφρωση αποβλήτων και αναφέρεται απλώς ότι «Οι ΒΔΤ θα εφαρμοστούν ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της κάθε μονάδας ενεργειακής αξιοποίησης ΑΕΠΥ και θα εξειδικευτούν στο πλαίσιο της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του κάθε έργου».

Εκτιμάται ότι δεν είναι επαρκές να αφήνεται η ουσιαστική εφαρμογή των ΒΔΤ στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) κάθε προτεινόμενης μονάδας ενεργειακής αξιοποίησης ΑΕΠΥ από ΑΣΑ, χωρίς να υπάρχει τεκμηρίωση στη ΣΜΠΕ, χωρίς δηλαδή η ΣΜΠΕ να εξειδικεύει ποια μέτρα, σε στρατηγικό επίπεδο, θα εφαρμοστούν στις προτεινόμενες μονάδες καύσης ΑΕΠΥ με κινούμενη εσχάρα για

τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της Εκτελεστικής Απόφασης (ΕΕ) 2019/2010 και την αποτελεσματική αντιμετώπιση των σημαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων που η ίδια η μελέτη προσδιορίζει, ιδιαίτερα – 26/27 – όταν η αποτέφρωση αστικών αποβλήτων που θεωρούνται μη επικίνδυνα, οδηγεί σε επικίνδυνες εκπομπές

στην ατμόσφαιρα και στο νερό. Εκτιμάται ότι η αυτούσια αναπαραγωγή του κανονιστικού πλαισίου των ΒΔΤ δεν επαρκεί για την αξιολόγηση σε στρατηγικό επίπεδο των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του σχεδίου δημιουργίας δικτύου μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης ΑΕΠΥ από ΑΣΑ, καθώς στη ΣΜΠΕ θα πρέπει να τεκμηριώνεται ότι το δίκτυο των μονάδων καύσης ΑΕΠΥ θα είναι συμβατό με τις ΒΔΤ και να εξετάζονται και να προτείνονται συγκεκριμένα στρατηγικά μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας. Εφόσον καθορίζεται συγκεκριμένη μέθοδος/τεχνολογία για την ενεργειακή αξιοποίηση των ΑΕΠΥ, για την οποία στην παράγραφο 4.6 της ΣΜΠΕ αναφέρεται ότι «επιτυγχάνει τα πιο αυστηρά όρια εκπομπών σε επίπεδο Ε.Ε. (BREF, IED)» και εφόσον διαπιστώνεται ότι το κύριο πρόβλημα στη θερμική επεξεργασία (καύση) των αποβλήτων είναι οι επικίνδυνες και λοιπές εκπομπές στην ατμόσφαιρα και στο νερό, εκτιμάται ότι θα πρέπει να εξετάζονται, να περιγράφονται και να αξιολογούνται συγκεκριμένες μέθοδοι/τεχνολογίες και για την απομάκρυνση και επεξεργασία των παραγόμενων ρύπων. Οι ανωτέρω απαιτήσεις προϋποθέτουν ισοζύγια μάζας και αντίστοιχα διαγράμματα ροής και σε επίπεδο μονάδων καύσης για τα έτη 2030, 2035, 2040, 2045, κ.ο.κ.