Τι αποκαλύπτουν για την υγεία μας οι μυρωδιές του σώματός μας

Σίγουρα πρόκειται για λάθος, σκέφτηκε η αναλυτική χημικός Περντίτα Μπάραν όταν της είπαν για μια γυναίκα από τη Σκωτία που ισχυριζόταν ότι μπορούσε να μυρίζει τη νόσο του Πάρκινσον.

«Πιθανότατα μυρίζει ηλικιωμένους, αναγνωρίζει συμπτώματα της Πάρκινσον και κάνει τη σύνδεση» θυμάται να σκέφτεται η χημικός.

Η γυναίκα, μια 74χρονη συνταξιούχος νοσοκόμα ονόματι Τζόι Μιλνε, είχε προσεγγίσει έναν συνάδελφο της Μπάραν στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και του ζήτησε να εξετάσει την περίπτωσή της.

Η Μίλν υποστήριζε ότι αντιλήφθηκε την περίεργη ικανότητά της λόγω του συζύγου της, ο οποίος διαγνώστηκε με Πάρκισον λίγα χρόνια αφότου η μυρωδιά του άλλαξε και έγινε πιο βαθιά και γήινη.

Και όταν η Μιλν συμμετείχε σε μια συνάντηση ασθενών στο Περθ της Σκωτίας όπου ζούσε, πρόσεξε ότι όλοι είχαν την ίδια γήινη οσμή.

«Αποφασίσαμε τότε να εξετάσουμε αν είχε δίκιο» λέει στο BBC η Μπάρον, η οποία εργαζόταν τότε στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου αλλά έχει πλέον μεταφερθεί στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.

Τεστ με φορεμένα μπλουζάκια

Και πράγματι, η  Μιλν διέπρεψε στο τεστ: όταν κλήθηκε να μυρίσει τα 12 μπλουζάκια, από τα οποία τα μισά είχαν φορεθεί από ασθενείς με Πάρκινσον, αναγνώρισε σωστά όλες τις περιπτώσεις, καθώς και έναν εθελοντή που διαγνώστηκε με την ασθένεια έναν χρόνο αργότερα.

«Ήταν απίστευτο» σχολιάζει η ερευνήτρια. «Είχε κάνει τη διάγνωση από πριν, όπως είχε συμβεί και με τον σύζυγό της».

 Το 2015, η Μιλν έγινε είδηση σε όλο τον κόσμο. Όπως αποδείχθηκε, η πρώην νοσοκόμα έχει «κληρονομική υπεροσμία», κάτι που σημαίνει ότι έχει πολύ πιο ισχυρή όσφρηση από τον μέσο άνθρωπο.

Δεδομένου όμως ότι πρόκειται για σπάνιο χάρισμα, ερευνητές σε όλο τον κόσμο προσπαθούν να αναπτύξουν συστήματα «ηλεκτρονικής μύτης» για έγκαιρες διαγνώσεις.

Οι άνθρωποι με υπεροσμία έχουν ασυνήθιστα ισχυρή όσφρηση

«Με τρελαίνει το γεγονός ότι ο κόσμος πεθαίνει και εμείς βάζουμε βελόνες στον πισινό των ανθρώπων για να διαπιστώσουμε αν έχουν καρκίνο του προστάτη, την ώρα που το σήμα βρίσκεται ήδη εκεί έξω και είναι ανιχνεύσιμο από σκυλιά» λέει στο BBC ο Άντρεας Μέρσιν, συνιδρυτής της εταιρείας RealNose.ai, η οποία αναπτύσσει διαγνωστικά συστήματα ηλεκτρονικής μύτης.

Υπάρχουν πάντως ασθένειες που προκαλούν αλλαγές τις οποίες όλοι μπορούν να αντιληφθούν. Για παράδειγμα, η ανάσα ή το δέρμα διαβητικών που εκδηλώνουν υπογλυκαιμικό επεισόδιο μπορεί να μυρίζει σαν «σάπιο μήλο». Αιτία είναι η συσσώρευση κετονών, ουσιών με φρουτώδες άρωμα που παράγονται όταν ο οργανισμός διασπά λίπη αντί υδατάνθρακες.

Οι ασθενείς με παθήσεις του ήπατος μπορεί να έχουν μια οσμή που παραπέμπει σε μούχλα ή θειάφι, ενώ οι παθήσεις των νεφρών μπορούν να κάνουν την ανάσα να μυρίζει σαν αμμωνία, σαν ψάρια ή σαν ούρα.

Χαρακτηριστικές οσμές δίνουν και κάποιες λοιμώξεις, όπως συμβαίνει για παράδειγμα με τη φυματίωση, η οποία μπορεί να κάνει την ανάσα να μυρίζει σαν χαλασμένη μπίρα και το δέρμα σαν βρεγμένο χαρτόνι.

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει με το βακτήριο Clostridioides difficile, το οποίο προκαλεί επίμονη διάρροια και μπορεί να δώσει μια γλυκιά οσμή στα κόπρανα. Παλαιότερη μελέτη για το θέμα είχε δείξει πάντως ότι οι νοσοκόμες δεν μπορούν να κάνουν ακριβή διάγνωση της λοίμωξης μυρίζοντας τις ακαθαρσίες των ασθενών.

 Πιο ανεπτυγμένες ικανότητες έχουν οι σκύλοι, οι οποίοι διαθέτουν 100.000 φορές περισσότερους οσφρητικούς υποδοχείς από τον άνθρωπο. Εκπαιδευμένοι σκύλοι έχει διαπιστωθεί ότι αναγνωρίζουν τον καρκίνο του μαστού, των ωοθηκών, της ουροδόχου κύστης και του προστάτη, τη νόσο του Πάρκινσον, τον διαβήτη, τις επικείμενες επιληπτικές κρίσεις, ακόμα και την ελονοσία.

Το πρόβλημα είναι ότι η εκπαίδευση των σκύλων είναι χρονοβόρα και δαπανηρή υπόθεση και η προσέγγιση αυτή δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα.

Πιο χρήσιμη σε πρακτικό επίπεδο θα ήταν η χρήση εργαστηριακού εξοπλισμού για την ανάλυση οσμών. Η Μπάραν, για παράδειγμα, εφαρμόζει την τεχνική της αέριας χρωματογραφίας και δασματοσκοπίας μάζας για να εξετάσει το σμήγμα,  -τη λιπαρή ουσία που εκκρίνει το δέρμα- ασθενών με Πάρκινσον. Η ίδια τεχνική χρησιμοποιείται ευρέως στις βιομηχανίες αρωμάτων, τροφίμων και ποτών.

Σύμφωνα με την ερευνήτρια, η νόσος του Πάρκινσον αλλάζει 3.000 ουσίες από τις περίπου 25.000 που ανιχνεύονται στο ανθρώπινο δέρμα. Πολλά από αυτά τα μόρια είναι λιπίδια και λιπαρά οξέα μακράς αλυσίδας, κάτι που βρίσκεται σε συμφωνία ότι η νευροεκφυλιστική ασθένεια συνδέεται με τον μεταβολισμό των λιπιδίων.

Η ομάδα της Μπάραν αναπτύσσει τώρα ένα τεστ που θα μπορούσε να ανιχνεύει τη νόσο του Πάρκινσον στο δέρμα.

H τεχνική της αέριας χρωματογραφίας χρησιμοποιείται για την ανάλυση των πτητικών ουσιών της ανάσας και του δέρματος (Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0)

Θέμα μεταβολισμού

Γιατί όμως αλλάζουν κάποιες ασθένειες τη μυρωδιά του δέρματος ή της ανάσας; Το φαινόμενο πιστεύεται ότι συνδέεται με τα μιτοχόνδρια, οργανίδια των κυττάρων που παράγουν ενέργεια από τη διάσπαση των τροφών.

Ορισμένα από τα μόρια που προκύπτουν από αυτή τη διαδικασία, γνωστά ως μεταβολίτες, είναι «πτητικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες», οι οποίοι εξατμίζονται εύκολα και μπορούν να γίνουν αντιληπτοί από την όσφρηση όταν απεκκρίνονται στην ανάσα ή από το δέρμα. Πολλές παθήσεις αλλάζουν την ισορροπία αυτών των ουσιών.

Η RealNose.ai αναπτύσσει τώρα ένα σύστημα ηλεκτρονικής μύτης που ανιχνεύει τον καρκίνο του προστάτη, ο οποίος σκοτώνει έναν στους 44 άνδρες.

«Η εταιρεία προέκυψε από έρευνες 19 ετών που έκανα στο ΜΙΤ, όταν η DARPA [ερευνητική υπηρεσία του αμερικανικού Πενταγώνου] μού ζήτησε να ξεπεράσω τη μύτη των σκύλων στα όρια της ανίχνευσης» λέει ο Μέρσιν, ο συνιδρυτής της εταιρείας.

Η συσκευή που αναπτύσσει η ομάδα του ενσωματώνει αληθινούς ανθρώπινους οσφρητικούς υποδοχείς, οι οποίοι παράγονται από βλαστοκύτταρα που καλλιεργούνται στο εργαστήριο. Αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης έχουν εκπαιδευτεί να ερμηνεύουν τα μοτίβα ενεργοποίησης των υποδοχέων και να τα συνδέουν τον καρκίνο του προστάτη.

Η δε Μιλν, η συνταξιούχος νοσοκόμα με την απίστευτη μύτη, συνεργάζεται με την Μπάραν για την ανάπτυξη οσφρητικού διαγνωστικού τεστ για την Αλστχάιμερ.

 in.gr