Θεσσαλικό Ημερολόγιο

Ιστορικά στοιχεία για τον Αετόλοφο της Αγιάς 1454-1538

από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο

29.05.2017 | 11:06
thesnea.gr

Aρχιμ. ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΔΡΟΣΟΣ

 

Ο Αετόλοφος (υψ. 100 μ.) είναι ένας πεδινός οικισμός, 5 χλμ. νοτιοδυτικά της Αγιάς.

Πρόκειται για τον βυζαντινό οικισμό Βέσαινα, την μετέπειτα Δέσιανη. Η Επισκοπή

της Βέσαινας αναφέρεται στις Notitiae της περιόδου 11ος-15ος αιώνας και σε ένα συ-

νοδικό έγγαφο του έτους 1371.1 Η Βέσαινα αναφέρεται από τον μητροπολίτη της Ναυ-

πάκτου Ιωάννη Απόκαυκο σε μία επιστολή του προς τον μητροπολίτη της Λάρισας

Καλοσπίτη, των αρχών του 13ου αι. ως «εύυδρον χωρίον και πάσι βρύον τοις αγα-

θοίς». Ο Καλοσπίτης φιλοξενήθηκε από τον επίσκοπο της Βέσαινας τον Ιούλιο του

1222 (;).2 Με βάση τις ως άνω πληροφορίες, ο οικισμός είναι δημιούργημα του 12ου

αιώνα, τουλάχιστον.

Στην πρώτη σωζόμενη απογραφή των Οθωμανών, του έτους 1454/1455, η Βέσαινα

έχει και δεύτερο όνομα: Μπουγιούκ Γκιόλ, δηλαδή Μεγάλη Λίμνη. Το Μπουγιούκ

Γκιόλ των Οθωμανών δηλώνει ότι στην περιοχή του οικισμού υπήρχε ένα μεγάλο έλος.

Το 1454/1455 στον οικισμό κατοικούσαν 29 οικογένειες, από τις οποίες 2 ήταν

χηρών, δηλαδή γύρω στα 140 άτομα. Ανάμεσά τους συμπεριλαμβάνονται ο ιερέας του

οικισμού και δύο μυλωνάδες. Οι κάτοικοι της Βέσαινας καλλιεργούσαν σιτηρά, κεχρί,

βίκο, κουκιά και λινάρι, είχαν περιβόλια, αμπέλια, χοίρους και μελίσσια. Το καλο-

καίρι του 1455 ο τιμαριούχος του οικισμού είσπραξε από αυτούς τα εξής ποσά:3

Από το σιτάρι 140,00 κοιλά Χ 8 άσπρα 1.120 άσπρα

Από το κριθάρι 48,00 κοιλά Χ 5 άσπρα 240 άσπρα

Από το κεχρί 2,00 κοιλά [Χ 5] άσπρα 10 άσπρα

Από τον βίκο 2,50 κοιλά [Χ4,8] άσπρα 12 άσπρα

Από τα κουκιά 12,00 κοιλά Χ 8 άσπρα 96 άσπρα

Από το λινάρι 45 άσπρα

Από τη δεκάτη των κήπων 40 άσπρα

Από τη δεκάτη των μελισσών 141 άσπρα

Από τη δεκάτη των περιβολιών 100 άσπρα

Από τη δεκάτη των αμπελιών και τον φόρο του βαρελιού 360 άσπρα

Από τον φόρο των χοίρων 192 άσπρα

Από τον φόρο των εγκλημάτων και των γάμων 60 άσπρα

Από τον φόρο του νερόμυλου4 45 άσπρα

Από την σπέντζα5 687 άσπρα

--------------------------------

Σύνολο 3.148 άσπρα

 

Τα ονόματα των οικογενειαρχών, των χηρών και των άγαμων ενηλίκων του

1454/1455 έχουν ως εξής:

 

1) Αμιράλης Γιώργης

2) Γιάννης παπάς

3) Γιώργης γούναρης

4) Γιώργος μυλωνάς

5) Θεοτοκάς Θόδωρος

6) Θόδωρος Γιώργης

7) Θόδωρος μυλωνάς

8) Ίβος Δήμος

9) Ίβος Μανόλης

10) Καλογιαννίτσαινα, χήρα

11) Κόκκινος Γιώργης

12) Μαρία, χήρα

13) Μαυρομάτης Δήμος

14) Μπίρος Γιώργης

15) Μποζαής Μιχάλης

16) Μποστέλας Κώστας

17) Μπούτας Γιώργης

18) Μπούτας Δημήτρης

19) Μπούτας Μιχάλης

20) Νίγος Θόδωρος

21) Νίγος Νικόλας

22) Νικόλα Γιάννης

23) Παρασκευά Νικόλας

24) Ρίβας Γιάννης

25) Στεφάνου Δήμος

26) Στεφάνου Δήμος

27) Στεφάνου Νικόλας

28) Χρυσός Θόδωρος

29) Χρυσός Μιχάλης

 

Το 1485 η Βέσαινα (Viseni) είχε και το όνομα Μπουγιούκ Κιόι, δηλαδή Μεγάλο

Χωριό. Yπαγόταν στον ναχιγιέ (περιφέρεια) της Καστρίτσας (Καστρίου) και ανήκε

στα χάσια6 του μιρλιβά7Μεχμέτ μπέη.8 Οι αριθμός των οικογενειών τώρα έχει σχεδόν

διπλασιαστεί και από τις 39 έφθασε στις 56, από τις οποίες οι 8 ήταν χηρών, και υπήρχε και 1 ενήλικος άγαμος, δηλαδή γύρω στα 275 άτομα, από τα οποία ο τιμαρι-

ούχος είσπραξε ως πρόσοδο 6.323 άσπρα.9

Στην απογραφή του 1521 αναφέρεται ως Δέσιανη (Desani)10 με δεύτερο, επίσης,

όνομα το Μπουγιούκ Κιόι (Μεγάλο Χωριό). Λόγω του έφορου εδάφους, πολλές νέες

οικογένειες ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στον οικισμό, με αποτέλεσμα ο αριθμός τους

να τριπλασιαστεί, σχεδόν, σε σχέση με τον αριθμό των οικογενειών του 1485. Το 1521

ζούσαν στη Δέσιανη 144 οικογένειες, από τις οποίες οι 20 ήταν χηρών, και υπήρχαν

και 13 ενήλικοι άγαμοι, δηλαδή γύρω στα 700 άτομα, από τα οποία ο τιμαριούχος εί-

σπραξε 9.316 άσπρα.11

Στην αρχαιότερη μοναστηριακή πρόθεση, αυτή του Μεγ. Μετεώρου με αρ. 401

(1520-1540), η Δέσιανη αναφέρεται στο φ. 55α με 3 αφιερωτές του 1520 και άλλους

37 του 1540. Στο φ. 126β, σε γραφή του έτους 1538, αναφέρεται ως «Βεσένη, ήγουν

Δέσιανη», με 24 αφιερωτές.12

 

---------------------------------------
1. Fr. Hild κ.ά. (μετ. Γ. Παρασκευάς), «Η Βυζαντινή Θεσσαλία. Οικισμοί, τοπωνύμια, μονα-

στήρια, ναοί», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 12 (1987) 34.

2. Δημ. Αγραφιώτης κ.ά., «Η βυζαντινή Θεσσαλία…..», ό. π., σ. 34· Ο Ίδιος, «Ο Αετόλοφος

και το Βαθύρεμα της Αγιάς. Το χειρόγραφο του Θ. Χατζημιχάλη ‘Το συμπόσιον του σατρά-

που’», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 10 (1986) 17-18.

3. Melek Delilbasi - Mouzaffer Arikan, Hicri 859 tarihl-i suret-i defter-i sancak-i Tirhala,

Ankara 2001, I, 132.

4. Όταν ο μύλος λειτουργούσε όλο το έτος ο φόρος ανερχόταν στο ποσό των 60 άσπρων και

όταν λειτουργούσε μόνο το ένα εξάμηνο ο φόρος ήταν 30 άσπρα. Ο νερόμυλος της Βέσαινας

φαίνεται ότι λειτουργούσε περισσότερο από 6 μήνες. Βλ. Jhon Christos Alexander, Tower a History

of Post-Byzantine Greece. The Ottoman Kanunnames for the Greek Lands, circa 1500-circa

1600, Athens 1985, 193, 370.

5. Τη σπέντζα πλήρωναν μόνο οι έλληνες καλλιεργητές. Οι άνδρες πλήρωναν 25 και οι χήρες

6 άσπρα.

6. Χάσι· τμήμα μιας περιοχής τα φορολογικά έσοδα της οποίας ήταν μεγαλύτερα από 100

χιλιάδες άσπρα.

7. Μιρλιβλά < τ. mir-i liva· αντιστράτηγος, υποστράτηγος, σαντζάκμπεης (διοικητής του

σαντζακίου-περιφέρειας).

8. Γιώργος Σαλακίδης – Ιωάννης Θεοχαρίδης, Η Κεντρική Ελλάδα στον 15ο αιώνα. Το ανέκ-

δοτο οθωμανικό κατάστιχο του 1485, εκδ. οίκος Αντ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2014, 55-57.

9. Γιώργος Σαλακίδης – Ιωάννης Θεοχαρίδης, ό. π., σ. 57.

10. Ahmet Ozkılınc – Ali Coşkun– Abdullah Sivridağ – Murat Yuzbaşıoğlu, 367 Numaralı

Muhasebe-i Vilayet-i Rumili Defteri ile 114, 390 ve 101 numaralı icmal defterleri (920-

937/1514-1530), τ. I-II, Karlı-ili, Ağrıboz, Mora, Rodos ve Tırhala Livaları, Ankara 2007, 74.

11. Τις πληροφορίες αυτές έλαβα, μέσω του κ. Κώστα Σπανού, από τον καθηγητή σε πανε-

πιστήμιο της Σμύρνης Levent Kayapinar, στον οποίο εκφράζω τις ευχαριστίες μου.

12. Κώστας Σπανός, «Οι θεσσαλικοί οικισμοί και τα ονόματα των αφιερωτών τους στην πρό-

θεση 401 του Μεγ. Μετεώρου (1520-1540)», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 43 (2003) 110 (αρ. 51)

και 44 (2003) 147, 167.



Αν το άρθρο μας σας άρεσε, πατήστε

Δείτε ακόμα

Δημοφιλή Βίντεο

ΑΣ Αγορά
Γίνε μέλος στη σελίδα μας στο facebook Ακολούθησε μας στο Twitter
Bruno Online Delivery
Συνέδριο Πηνειός

Κατηγορίες

Ακολουθήστε μας
  ^