ΕΒΟΛ - Το Διαλεχτό γλύκισμα

Το Θεσσαλικό Ημερολόγιο του Κ. Σπανού

Η σφαγή των Θεσσαλών Αρματολών

από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο
03.07.2017 | 11:09

του Κώστα Σπανού, εκδότη του «Θεσσαλικού Ημερολογίου»

 

Η ΣΦΑΓΗ ΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΩΝ ΑΡΜAΤΟΛΩΝ ΣΤΙΣ 11/12 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1830

 

Η σφαγή των θεσσαλών αρματολών έγινε γνωστή χάρη σε τρεις ενθυμήσεις οι οποίες σημειώθηκαν σε εκκλησιαστικά βιβλία των Τρικάλων και στον κώδικα της Παλιοκαρυάς. Από τις εν λόγω ενθυμήσεις δύο αναφέρουν ότι η σφαγή σημειώθηκε στις 11 και μία στις 12 Δεκεμβρίου του 1830. Πρόκειται, μάλλον, για τη νύχτα της 11ης προς τη 12η Δεκεμβρίου. Στις δύο πρώτες, προερχόμενες από τα Τρίκαλα, ο διώκτης των αρματολών είναι ο διοικητής των Τρικάλων Γκέντζαγας, με κεντρικό πρόσωπο τον αρματολό Στέργιο Στουρνάρη,[1] ενώ στην ενθύμηση του κώδικα της Παλιοκαρυάς ο διώκτης είναι ο σατραζάμης,[2] δηλαδή ο Κιουταχής Μεχμέτ Ρεσίτ πασάς.  Στη δεύτερη ενθύμηση αναφέρεται ότι σκοτώθηκαν πολλοί αρματολοί στο χωριό Πυργετός, σήμερα συνοικία, των Τρικάλων. Όσοι γλύτωσαν κατέφυγαν στο γειτονικό χωριό Καρυές, συνοικία σήμερα κι αυτό, των Τρικάλων. Εκεί, μετά από κάποια συμπλοκή, οχυρώθηκαν σε ένα σπίτι και πολιορκήθηκαν από τους Οθωμανούς. Τις πρωινές ώρες οι αρματολοί τρύπησαν τον τοίχο του σπιτιού και αφού διέφυγαν κατευθύνθηκαν προς τα βουνά.

Οι τρεις ενθυμήσεις έχουν ως εξής:

1η: «αἴτως 1830: Δἑκἔμβρηωος: 11: ημἔρα ποὔ τη χἄλαση[3] ω Γκἔν:τζαγας των καπήτάν Στωρνάρη με ἄλους εκατων οχτώ: εἱς τα Τρήκαλα τω ὄμηων αἴ ξενη κ(αί) τώ πλέων κἁκὄτηρὡ ης κἄθη μἔρως ὁπου βρἠσκονταν καπητανέη τοῦς εχἀλασαν ης μἤα ἡμἔρα ὅλους ὁσους ἡδηνἤθησαν κ(αί) γρἄφουμη διά ἑνθἤμηση Νηκόλως δἄς<κα>λος».[4]

2η: «Κάνω θήμησι τον κιρόν οπου χαλασαν τον καπητάνο Στέργιο Στορνάρη ης χορηὄν Περγιοτό κ(αί) άλλα πάληκάρηα τα ἐκοψαν[5] ηστα Τρήκαλα κ(αί) ἀλα μέρηκά κράτησαν πόλημον  ηστο χορηόν Καρές κ(αί) της δέκα όρης της νηχτός[6] ετρήπησαν το σπίτι και εφηγαν τον κύρόν του Γκέρτζηγα τους 1829[7] [=1830] Δεκεμβρίου 11».[8]

3η: «Ἐν ἔτει 1830 Δ/βρίου 12. Ἀφόντας ἐκυνήγησε ὁ σατραζάμης τους καπεταναίους ὅλους καί δέν ἄφησε οὐδέ ἕναν καί ἔγιναν ραγιάδες. Καί ὅσοι ἐκρύβησαν εἰς τάς τρύπας τούς ἐπίασαν μέ τές φαμελιές των μέ κακόν τρόπο  (…)».[9]

Η εξόντωση των θεσσαλών αρματολών σχεδιάσθηκε από την οθωμανική κυβέρνηση, διότι τους θεωρούσε υπαίτιους για τη συντήρηση του επαναστατικού πνεύματος στη Θεσσαλία και αποσκοπούσε στο να μην επιτρέψει στην κυβέρνηση του Καποδίστρια να διεκδικήσει τη χάραξη της μεθορίου στον Όλυμπο. Ο Κιουταχής Μεχμέτ Ρεσίτ ζήτησε να εμφανιστούν οι αρματολοί στα Τρίκαλα για να τον προσκυνήσουν, δηλαδή για να δηλώσουν την υποταγή τους στην εξουσία του, όπως είχε γίνει και τον προηγούμενο χρόνο 1829. Την πληροφορία αυτή αλιεύσαμε σε μία επιστολή[10] την οποία έστειλε, από τον Όλυμπο, ο αγωνιστής του 1821 Διαμαντής Νικολάου Ολύμπιος στον κυβερνήτη Καποδίστρια, στις 15.6.1829. Ο Νικολάου, μεταξύ των άλλων, έγραψε και τα εξής στον κυβερνήτη: «(…) Κατ’ αὐτάς ἦλθεν εἰς Τρίκαλα πληρεξούσιος ὅλων τούτων τῶν μερῶν ὁ σιλικτάρης,[11] ἀνήρ πανοῦργος καί πολυτρόπος. εἰς αὐτόν ἡ πολιτική δέν ἔχει οὐδεμίαν ἰσχύν πρός οἰκονομικόν πολίτευμα, ὅμως ἐπῆγαν εἰς προσκύνησίν του ὅλοι οἱ καπεταναῖοι. εἴθε νά δυνηθῶμεν νά τόν πολιτευθοῦμε διά νά μή (ὅ μή γένοιτο) χάσωμε τούς σκοπούς μας ἀνωφελῶς. Ὅθεν ἡ παροῦσα ὑπογράφεται μόνον ὑπό ἐμέ  (…)».[12] Προφανώς ο αναφερόμενος στην επιστολή ως «πληρεξούσιος» είναι ο Γκέντζαγας των ενθυμήσεων.

Όπως αναφέρει ο αρματολός των Αγράφων Σωτήρης Στράτος, σε μία επιστολή του (έγγραφο 4/20.12.1830) προς τον Καποδίστρια, ο Ευρυτάνας Νίκος Θέου[13] μετέφερε τη διαταγή (μπουγιουρδί)[14] του Κιουταχή Μεχμέτ Ρεσίτ πασά στους αρματολούς. Ορισμένοι από αυτούς παραξενεύθηκαν με τη νέα πρόσκλησή του, καθώς είχαν προσκυνήσει ένα έτος νωρίτερα. Υποπτεύθηκαν τα σχέδιά του και δεν πήγαν στα Τρίκαλα. Κρύφτηκαν με τις οικογένειες τους σε σπηλιές των βουνών, αλλά κι εκεί τους βρήκαν «με κακόν τρόπο», κατά τον θυμησογράφο, και τους εξόντωσαν. Όσοι δεν πονηρεύτηκαν τα σχέδια του πασά πήγαν στα Τρίκαλα και βρήκαν τραγικό θάνατο.

Τα ονόματα των αρματολών που δολοφονήθηκαν στα Τρίκαλα δεν είναι γνωστά. Στις ενθυμήσεις αναφέρεται ο αρματολός του Ασπροποτάμου Στέριος Στορνάρης. Ο Κασομούλης, εκτός από τον Στορνάρη, αναφέρει τον Σωτήρη Λιακατά και κάποιον Σάββα από τον Δομοκό, με 100 περίπου αρματολούς, οι οποίοι εκτελέσθηκαν όλοι.[15] Ενώ στις παραπάνω τρεις ενθυμήσεις η εκτέλεση των αρματολών έγινε στα Τρίκαλα, ο Περραιβός αναφέρει ότι έγινε στην Ξυνιάδα του Δομοκού και εκ παραδρομής στις 12.12.1832, αντί του σωστού 12.12.1830. Ιδού τι αναφέρει συγκεκριμένα:[16]

Οι διωγμοί των αρματολών γίνονταν «(…) ἀπό τοῦ 1500 μέχρι τοῦ 1832, ὅτε ὁ σουλτᾶν Μαχμούτ ἀπεφάσισε τήν ριζικήν καταστροφήν ὅλων τῶν εἰς τό κράτος του καπετάνων, διότι δέν ἀμφέβαλεν ὅτι ἡ ἔνοπλος αὐτῶν δύναμις ὑπῆρχεν πάντοτε ἐπικίνδυνος, εὐκολύνουσα τά μέγιστα ἐν δεξιᾷ περιστάσει, τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος τήν πρόοδον. Διέταξε λοιπόν ἐντόνως τόν Μεχμέτ Ρεσίτ πασά Κιουτάγια, στρατάρχην ἄριστον κατ’ ἐκείνην τήν ἐποχήν, νά ἐκτελέσῃ ἀνυπερθέτως τήν ἀπόφασίν του. Γινώσκων ὅμως ὁ στρατάρχης ὅτι δυσκόλως ἠδύνατο νά τούς καταβάλῃ ὅλους  ὁμοῦ, ἐμεταχειρίσθη τά ἑπόμενα στρατηγήματα: ἠγωνίσθη κατ’ ἀρχάς μέ κολακείαν καί ἀπάτην νά συγκεντρώσῃ ὅλους εἴς τινα θέσιν ἀδύνατον καί πεδινήν, ὅπου ἔμελλε νά τοῖς διακοινώσῃ δῆθεν βασιλικάς διαταγάς ἀφορώσας τά συμφέροντα καί σταθεράν ἐπιστασίαν τῶν ἐπαρχιῶν των. Ὁ δέ κύριος αὐτοῦ σκοπός ἀπέβλεπε ν’ ἀφανίσῃ αὐτούς διά τοῦ ἱππικοῦ καί πεζικοῦ στρατεύματος. Μή πεισθέντες (ἐκτός τριῶν) νά ἐνεργήσωσι προσωπικῶς τήν δόλιον διαταγήν του, ἔπεμψαν ἕκαστος διά τόν τύπον τῆς πειθαρχίας ἀνά ὀκτώ μέχρι δέκα στρατιώτας. Οὗτοι πάντες συναθροισθέντες ὑπέρ τούς τριακοσίους διευθύνθησαν, κατά διαταγήν, εἰς τήν Λάρισαν, ὅπου διετάχθησαν ὑπό τήν διοίκησιν ὑπαρχηγοῦ τινός, οὗτος δέ τούς ὡδήγησε πλησίον τοῦ χωρίου Δαουκλῆ καί τῆς παρακειμένης λίμνης. Τότε δή περικυκλώσας αὐτούς διά τοῦ ἱππικοῦ τούς διέταξε νά πυροβολίσωσι ὅλοι ἐκ συμφώνου εἰς σημεῖον δῆθεν χαρᾶς, διότι ἐγεννήθη βασιλοπαῖς ἐν Κωνσταντινουπόλει. Πεισθέντες, δός εἰπεῖν, ἀπατηθέντες, ἐπραγματοποίησαν ἀμέσως τήν διαταγήν, ἀλλά μόλις ὁ πυροβολισμός ἐτελείωσε καί τό ἱππικόν ὥρμησεν εὐθύς κατ’ αὐτῶν καί ἤρξατο κατακερματίζειν αὐτούς ἀνιλεῶς. Ἡ τραγική αὕτη σκηνή ἐξετελέσθη ἐντός τριῶν ὡρῶν καί μέ ἀπώλειαν ὀκτώ μόνον ἱππέων καί τινων τετραυματισμένων, οἱ δέ Ἕλληνες (ἐκτός δύω) ἐφονεύθησαν ἅπαντες κορέσαντες  ἐκ τῶν νεκρῶν αὐτῶν τάς κοιλίας τῶν αἱμοβόρων θηρίων τε καί ὀρνέων.

Τῇ αὐτῇ ἡμερομηνίᾳ, ἥτις ἦν ἡ δωδεκάτη τοῦ μηνός Δεκεμβρίου τοῦ 1832, ὥρμησε (τοιοῦτον γάρ ἦν τό σύνθημα) καί τό πεζικόν στράτευμα κατά τῶν εἰς τάς ἐπαρχίας περιοδευόντων καπετάνω. Μολονότι ἡ τουρκική δύναμις ἦτο τριπλάσιος καί ἡ ἐπίθεσις αὐτῆς ἄγνωστος πρός τούς καπετάνους, δέν ἠδυνήθησαν νά τελειοποιήσωσι τό σχέδιον κατά τήν ἐπιθυμίαν των, διότι δράξαντες ἀμέσως τά ὅπλα οἱ καπετάνοι διά νά σώσωσι ἑαυτούς καί τάς οἰκογενείας των, ἔδειξαν ἀρειμανῆ ἀντίστασιν, ὥστε οἱ Τοῦρκοι δύνανται νά καυχηθῶσι διά τήν προειρημένην μόνον δολοφονίαν καί ἁρπαγήν προσέτι κτηνῶν καί τινων κινητῶν πραγμάτων τῶν καπετάνων,  ἀλλά τήν ζωήν αὐτῶν, ὅπερ ἦν ὁ κύριος σκοπός, δέν ἠδυνήθησαν νά βλάψωσι, διότι σωθέντες μετά τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν διά τῶν ὅπλων εἰσῆλθον εἰς τήν ἐλευθέραν Ἑλλάδα, ὅπου διέτριψαν ἔτη τρία. Ἐνῷ δέ ἡ ἀντιβασιλεία διέλευσε  τά ἑλληνικά στρατεύματα, τά λείψανα τοῦ ἱεροῦ ἀγῶνος, διατάξασα ν’ ἀπέλθωσιν ἕκαστος εἰς τάς ἑστίας των, οἱ καπετάνοι λαβόντες πολλούς ἐξ αὐτῶν στρατιώτας ἐπανῆλθον ἐκ νέου ἔνοπλοι εἰς τάς ἐπαρχίας των ἀφήσαντες ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι τά γυναικόπαιδα (…)».

Ο Περραιβός φαίνεται ότι θυμόταν καλά την ημερομηνία, όχι όμως και το έτος κατά το οποίο συνέβησαν όσα εξιστορεί. Οι λεπτομέρειες της εξιστόρησής του δείχνουν ότι ο κατατρεγμός των αρματολών σημειώθηκε σε δύο περιοχές: στα Τρίκαλα, όπως αναφέρουν οι τρεις ενθυμήσεις, και στο Νταουκλί (Ξυνιάδα) του Δομοκού, όπως αναφέρει ο Περραιβός και το υπ’ αρ. 5/21.12.1830 έγγραφο του έκτακτου επιτρόπου της Ανατολικής Ελλάδας Κ. Μεταξά. Με βάση τις πληροφορίες της επιστολής (έγγραφο 1/16.12.1830) του γιατρού Μάρκου Κερκυρόπουλου, την οποία έστειλε από τη Λαμία προς τον Κ. Μεταξά, η καταδίωξη των αρματολών υπήρξε μία συντονισμένη ενέργεια των οθωμανικών δυνάμεων, καθώς συνέβησαν γεγονότα σε όλη τη Θεσσαλία και στην επαρχία του Δομοκού: «Εἰς τάς 14 τοῦ ἐνεστῶτος ἡμέρα πέμπτη ὁποῦ ἔκαμε ὁ Μαχμούτ πασσᾶς τήν σφαγήν κατά τοῦ Σάββα καί λοιπῶν τῇ ἰδίᾳ ἡμέρᾳ ἔκαμον τό ἴδιον καί εἰς ὅσα μέρη οἱ κατ’ ἐπαρχίαν τοπάρχοι εἰς τούς λοιπούς καπετανέους καί στρατιώτας των».

Σύμφωνα, λοιπόν, με τις πληροφορίες του Κερκυρόπουλου, ο Μαχμούτ πασάς, με την συναίνεση του Κιουταχή Μεχμέτ Ρεσίτ πασά είχε σχεδιάσει την εξόντωση του καπετάν Σάββα, αρμαρτολού του Δομοκού, και όλων των θεσσαλών αρματολών. Η συγκέντρωση στο Νταουκλί (Ξυνιάδα) έγινε τάχα για να συναντήσουν τον Μπαλατσό[17] και τον Κουτζούμπα[18] και στα Τρίκαλα τον Στέριο Στορνάρη και τον Κουτελίδα,[19] να ενωθούν με τον υποδιοικητή (μουσελίμη)[20] της Θεσσαλίας Γκέντζαγα και να επιτεθούν στην Υπάτη (Πατρατζίκι), σύμφωνα με όσα έγραψε στον Καποδίστρια ο Κ. Μεταξάς (έγγραφο 7/21.12.1830).

Στα Τρίκαλα ο Γέντζαγας σκότωσε γύρω στους 200[21] και ανάμεσά τους τον Στέριο Στορνάρη. Από τους καπεταναίους του Ολύμπου, του Δομενίκου και της Ελασσόνας,[22] άλλους σκότωσε και άλλους συνέλαβε αιχμαλώτους, ανάμεσά τους και τον Πιτσάβα.[23] Ο Σωτήρης Στράτος οχυρώθηκε στη Ρεντίνα,[24] έκαψε ένα μέρος της και πολιόρκησε τους Έλληνες και τους Οθωμανούς. Εναντίον του είχαν κινηθεί ο Γκέντζαγας και ο Νίκος Θέος διορισμένος από τον σατραζάμη (Κιουταχή Μεχμέτ Ρεσίτ πασά), όπως αναφέρει ο Κ. Μεταξάς στον Καποδίστρια (έγγραφο 7/22.12.1830). Ο Στράτος ζήτησε βοήθεια από την κυβέρνηση, αλλά τον πληροφόρησαν ότι δεν μπορούσαν να τον βοηθήσουν διότι θα παρέβαιναν τις εντολές των Μεγ. Δυνάμεων. Ο πασάς, όμως, έστειλε στην περιοχή της Ρεντίνας ως ενίσχυση 5.000 στρατιώτες. Εφτά στρατιώτες του Στράτου και άλλων καπεταναίων πολιορκήθηκαν στη Μονή του Αγίου Γεωργίου, στο Μαυρομάτι της Καρδίτσας. Επειδή οι πολιορκημένοι αντιστέκονταν σθεναρά, ο πασάς έστειλε εκεί δύο κανόνια για να ισοπεδώσουν τη μονή, κάτι όμως που δεν πραγματοποιήθηκε.

Μετά από όλα αυτά, στις 14.12.1830 ο Μαχμούτ πασάς πήγε στις Ράχες της Καρυάς[25] και αφού έδωσε εντολή να κτισθεί ένας πύργος χωρητικότητας 100 ανδρών και 10 αλόγων, κατευθύνθηκε προς το Φανάρι της Καρδίτσας, με 600 ιππείς και 100 πεζούς, με σκοπό να φθάσει στα Άγραφα, για να εξοντώσει και τους υπόλοιπους αρματολούς.

Όλα τα έγγραφα δεν συμφωνούν στον αριθμό των φονευθέντων αρματολών. Ο έκτακτος επίτροπος της Δυτικής Ελλάδας Κων. Ράδος, σε μία επιστολή του (έγγραφο 3/20.12.1830) προς τον Καποδίστρια αναφέρει ότι στα Τρίκαλα με τον Στέριο Στορνάρη φονεύθηκαν 150 αρματολοί και ότι ο αρματολός του Δομοκού και της Γούρας Σάββας Βούλγαρης σκοτώθηκε στα Φάρσαλα με 180 άνδρες του. Τη σφαγή των αρματολών στο Δαουκλί επιβεβαίωσε και ο οθωμανός φρούραρχος της Λαμίας,[26] όπως αναφέρει ο Κ. Μεταξάς σε ένα έγγραφό του (5/21.12.1830) προς τους διοικητές των τμημάτων της περιοχής του.

Η κατάσταση στην περιοχή μεταξύ της Θεσσαλίας και της Φθιώτιδας ήταν έκρυθμη. Ο Μαχμούτ πασάς παρέμενε εκεί με τη δικαιολογία ότι σκόπευε να εξοντώσει τους ληστές, όπως αποκαλούσε τους αρματολούς. Για να αποφευχθεί η επιδείνωση της κατάστασης, ο Κ. Μεταξάς, με ένα έγγραφό του (4/16.12.1830), προς τον αρχηγό του στρατού της Φθιώτιδας διέταξε να μεταβούν στην Υπάτη (Νέες Πάτρες) οι αξιωματικοί Νάκος Πανουργιάς και Ιωάννης του Γκούρα για να παρακολουθούν τις κινήσεις του Μαχμούτ πασά, χωρίς να δώσουν αφορμή για περαιτέρω επέμβασή του. Στο προαναφερόμενο υπ’ αρ. 5/21.12.1830 έγγραφό του, ο Κ. Μεταξάς παράγγειλε στους διοικητές των τμημάτων να ενημερώνουν όσους πηγαίνουν για εμπορικούς λόγους στις τουρκοκρατούμενες περιοχές ότι η κυβέρνηση δεν υπόσχεται καμία υπεράσπισή τους, ότι δηλαδή θα ταξιδεύουν με δική τους ευθύνη, και η Αστυνομία να μη χορηγεί διαβατήρια. Την ίδια μέρα, ο Κ. Μεταξάς έστειλε ένα έγγραφο (6/21.12.1830) στον διοικητή του Λιδωρικίου στον οποίο αναφέρει ότι οι αρχηγοί των στρατιωτικών τμημάτων δεν πρέπει να δίνουν άδειες σε στρατιώτες για να επισκεφτούν τις τουρκοκρατούμενες περιοχές και όταν έρχονται από εκεί καταδιωκόμενοι αρματολοί και στρατιώτες πρέπει να τους αφοπλίζουν και να τους οδηγούν στα Σάλωνα (Άμφισσα), για να μη κατηγορηθεί η ελληνική κυβέρνηση από τους Οθωμανούς ότι παρέχει άσυλο στους «κακούργους».

Η οθωμανική διοίκηση δεν αρκούνταν στην εξόντωση των αρματολών. Όπως αναφέρει ο Κ. Μεταξάς, σε ένα έγγραφό του (7/21.12.1830) προς τον Καποδίστρια, μετά τους αρματολούς είχαν σκοπό να σκοτώσουν τους προεστούς (κοτσαμπασίδες) και κάθε άξιον στα πολεμικά και πολιτικά.

Αμέσως μετά την εξόντωση των αρματολών, ο Κιουταχής έστειλε μία επιστολή στον κυβερνήτη Καποδίστρια προτείνοντάς τον συνεργασία για την επιβολή της τάξης στις γειτονικές περιοχές. Ο Καποδίστριας, όπως αναφέρει ο Εμίν (Ιμίν) πασάς των Ιωαννίνων, γιος του Κιουταχή, σε μία επιστολή του (9/15.4.1831) προς αυτόν, «δικαίωσε» τον Κιουταχή. Φαίνεται, όμως, ότι ο Καποδίστριας δεν συμφώνησε στο να συνεργασθούν και γι’ αυτό ο Κιουταχής προέβη σε δύο διακοινώσεις, στις 5 και 7 Φεβρουαρίου 1831. Απαντώντας στις 28.2.1831, ο Καποδίστριας ανέφερε ότι δεν είχε ακριβείς πληροφορίες για τους «δραπέτες» και δεν γνώριζε πού κρύβονταν.

Ενώ ο Καποδίστριας, για ευνόητους λόγους, δεν γνώριζε πού κατέφυγαν οι αρματολοί, ο Εμίν πασάς είχε ακριβείς πληροφορίες. Ο Θανάσης Μάνταλος,[27] ο Δημήτρης Κατσαρός,[28] ο Κώστας και Μήτρος Κοκώσης,[29] οι λοιποί Στορναραίοι,[30] ο Μπλαχάβας,[31] και ο Κουτελίδας είχαν βρει καταφύγιο στον Καρβασαρά (Αμφιλοχία) της Ακαρνανίας, οι Μετσοβίτες Δεληγιανναίοι στη Βόνιτσα και ο Δούλας Γώγου[32] με τον Καλλίνικο Τσιάρα[33] στο Περδικάκι (Σακαρέτσι) του Βάλτου.

Το κυνηγητό των αρματολών και τη διάλυση των αρματολικίων συνέχισε ο Εμίν πασάς μέχρι το 1836, τουλάχιστο, όπως προκύπτει από μία διαταγή του η οποία βρεθηκε στη Μονή του Προδρόμου, στην Ανατολή της Αγιάς.[34]

 

Η ΕΚΔΟΣΗ ΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ

 

 1ο/16.12.1830

317

 

Πρός τόν Ἔκτακτον Ἐπίτροπον τῆς Ἀνατολικῆς Ἑλλάδος Κ. Μεταξάν

 

Τό στρατήγημα τό ὁποῖον ὁ Μαχμούτ πασσᾶς ἐσχεδίασε μέ τήν συνένεση τοῦ Σατραζάμη[35] διά τόν ἐξολοθρευμόν τοῦ καπ. Σάββα καί ἄλλων τινῶν καπετανέων, ὁ Τεφίκ Μπεηζαντές σᾶς εἰδοποίησεν.

Δέν ἀμφιβάλω ὅτι ἐπαρατηρήσατε τό ἔγγραφον τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Μαχμούτ πασσᾶ, τό ὁποῖον προλαβόντος σᾶς διεύθυνα, ὅτι ἐπέβλεπε τόν σκοπόν τοῦτον. Οὗτος ὁ πραγματικός σκοπός κατά τούς λόγους τούς ὁποίους ἐκ φύσεως πρός ἐμέ ὁ Μαχμούτ πασσᾶς εἰς τάς 12 τοῦ τρέχοντος ἐσχεδιάσθη ὁ ἐξολοθρευμός γενικῶς κατά τούς ὑπό τήν ἐξουσίαν τοῦ ὀθωμανικοῦ κράτους χριστιανούς καπετανέους καθώς καί διά ὅλους τούς ὁπλισμένους χριστιανούς.

Εἰς τάς 14 τοῦ ἐνεστῶτος ἡμέρα πέμπτη ὁποῦ ἔκαμε ὁ Μαχμούτ πασσᾶς τήν σφαγήν κατά τοῦ Σάββα καί λοιπῶν τῇ ἰδίᾳ ἡμέρᾳ ἔκαμον τό ἴδιον καί εἰς ὅσα μέρη οἱ κατ’ ἐπαρχίαν τοπάρχοι εἰς τούς λοιπούς καπετανέους καί στρατιώτας των.

Εἰς Τρίκαλα ὁ Μουσελλήμης καλούμενος Γένζαγας ἐφόνευσε περίπου τῶν διακοσίων, τῶν ὁποίων οἱ ἀρχηγοί εἰσέτι δέν μᾶς ἔγιναν γνωστοί. εἰς Ὄλυμπον ἄλλους μέν ἐφόνευσεν καί ἄλλους ἐσύλαβον ζωντανούς. Τούτων ὁ ἀριθμός δέν ἀναφέρετε εἰς τό πρός τόν Τεφίκ Βέη ἐπίσημον ἔγγραφον τοῦ Μαχμούτ πασσᾶ, ὁ ταχυδρόμος μᾶς εἶπεν προφορικῶς ὅτι ὁ Πιτζάβας τοῦ Ὀλύμπου καπετάνιος ἐσυλήφθη παρά τῶν ὀθωμανῶν ζωντανός, καί ὁ Ἰωάννης Δερβένης ἐφονεύθη, οἱ τοῦ Δεμενίκου καί τῆς Ἐλασσῶνος δύο καπετανέοι καί ἀδελφοί αὐτῶν ἄλλοι μέν ἐφονεύθησαν καί ἄλλοι δέ ἐσυλήφθησαν ζωντανοί. Ὁ τῶν Ἀγράφων κ. Σωτήρης Στράτος προεῖδεν τούτην τήν ἐπιβουλήν καί ἔλαβε τά ἀναγκαῖα μέτρα διά νά προφυλαχθῇ, μ’ ὅλον τοῦτο ἐκινήθηκαν στρατεύματα κατ’ αὐτοῦ, ὁ δέ Σ. Στράτος // ἐπρόλαβε καί ἔπιασεν τάς ἀναγκαίας θέσεις του εἰς Ρεντίνα κωμόπολις τῶν Ἀγράφων, ἔκαυσε ἕν μέρος αὐτῆς τῆς κωμοπόλεως, πολιόρκησεν τούς εὑρισκομένους εἰς τήν κωμόπολιν χριστιανούς καί Τούρκους οἱ ὁποῖοι ἦτον διορισμένοι νά τόν κτυπήσουν. ὁ Μαχμούτ πασσᾶς προχθές ἔστειλεν στρατεύματα ἕως πέντε χιλιάδ. Πρός βοήθειαν τῶν πολιορκουμένων τῆς Ρεντίνης. Τί τέλος ἔλαβεν ἀγνοῶ.

Ἑπτά στρατιῶται τοῦ Σ. Στράτου καί ἄλλων καπετανέων πολιορκήθησαν ἀπό τούς ὀθωμανούς εἰς ἕν Μοναστήριον εἰς τό Μαυρομάτι καλούμενον, οἱ ὁποῖοι ἀντιστάθηκαν ἀρκετά εἰς τούς ὀθωμανούς καί μέχρι τῆς ὥρας πολεμοῦν, ὁ Μαχμούτ πασσᾶς ἅμα ἔλαβε αὐτήν τήν εἴδησιν ἔστειλεν δύο κανόνια διά νά κρεμνήσουν τό Μοναστῆρι καί νά τούς φονεύσουν ὅλους. Μεταξύ τῶν καπετανέων ὁποῦ ἐφονεύθησαν εἰς Τρίκαλα εἶναι καί ἕνας στέριος στουρνάρης.

Ὁ Μαχμούτ πασσᾶς ἀναχωρώντας ἀπό ἐδῶ εἰς τάς 13 τοῦ ἰδίου ἐπῆγε κατά ταῖς Καργιόραχαις διά νά προκαταλάβῃ τάς θέσεις, καί ἤδη εὑρίσκεται εἰς Δουμοκόν καί ἅμα ἔφθασε ἐκεῖ ἔστειλεν τέκτονας εἰς Καργιόραχαις διά νά κτίσουν ἕν πύργον ἱκανόν εἰς τό μέγεθος διά νά χωρῇ μίαν ἑκατονταρχίαν καί δέκα ἄλογα καί αὔριον ἀναχωρεῖ διά τό Φανάρ τῆς Καρδίτζας κατά τά ἄγραφα. τά στρατεύματά του εἶναι ἀπό ἑξακοσίους ἱππεῖς τατάρους καί ἑκατόν πεζούς.

Ὁ Τεφίκ μπέης ἀνεχώρησε προχθές μέ 120 τακτικούς κατά τά μέρη τῆς στιλίδος καί τῶν πέριξ τοῦ ζητουνίου ἐπί σκοπῷ διά νά κτυπήσῃ τόν Εὐαγγέλην Μπαλατσόν καί κουτζούμπα καί δέν ἔτυχεν κανέν ἀπό αὐτούς. ἀπό Θεσσαλονίκη καί Ἰωάννινα εἰσέτι δέν μᾶς ἦλθεν καμμία εἴδησις περί αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως καί ὅ,τι μάθωμεν θέλωμε σᾶς ἐξηγήσῃ σαφέστερα. //

Τά κινήματα τῶν Τουρκῶν νά μήν τά ἐκλάβετε ὡς ἁπλά, ἀλλά νά τά παρατηρῆστε μέ ἀκρίβειαν διότι ἀποβλέπουν εἰς ἄλλους σκοπούς.

ὁ Γραμματικός σας Κ. Κούτεβας θέλει σᾶς ἐξηγήσει σαφέστερα εἰς τί ἀποβλέπουν αὐτά τά κινήματα τά ὁποῖα μέ μεγάλην ἀκρίβειαν μόλις ἠδυνήθην νά ἐξιχνιάσω. δέν ἦταν δυνατόν νά σᾶς τά εἰδοποιήσω ἀλλ’ ἐπειδή καί ἀλλάξατε τόν γραμματικόν Σας ἀπεφάσισα καί σᾶς τά γράφω ἠξεύροντας ὅτι τό ἔγραφον τοῦτο θέλει σᾶς τό φέρει ἀσφαλῶς.

Τό ἐπίσημον ἔγγραφον τῆς Σεβαστῆς Κυβερνήσεως πρός τόν Σατραζάμην, καί τό ἐπίσημον τῆς ἐπιτροπείας ὁμοῦ καί ἐδικά μου ἐνεχείρισεν πρός τόν Μαχμούτ πασσᾶν, ὥσπου (;) διηύθυνεν ἀμέσως μέ ἐπίτηδες Τάταρην. τά ἔγγραφα ταῦτα νομίζω ὅτι θέλει τά διευθύνει ὁ Σατραζάμης εἰς Κωνσταντινούπολιν, καί ὅ,τι διαταχθεῖ παρά τοῦ Σουλτάνου θέλει ἐνεργήσει καί εἰ μέν λάβω ἀπάντησίν του θέλει σᾶς τήν διευθύνω μέ ἐπίτηδες πεζόν.

Σᾶς εἶναι γνωστόν καί ὅτι συνήργησα καί συνεργῶ πάντοτε διά τήν ἀπελευθέρωσιν τῶν αἰχμαλώτων καί εἴθε νά ἐπιτύχῃ ὁ σκοπός τῆς Σ. Κυβερνήσεως.

Πρό ὀλίγων ἡμερῶν σᾶς διεύθυνα δύο ἑλληνίδας αἰχμαλώτους ἐκ παλαιᾶς Πάτρας καί τάς ὁποίας ἐλευθέρωσα // κρυφίως καί σᾶς παρακαλῶ νά μέ εἰδοποιῆστε ἄν ταῖς στείλετε εἰς τήν πατρίδα των.

Μένω μέ ὅλην τήν ὑπόληψιν

Τήν 16 10βρίου 1830, ἐν ζητουνίῳ              

                                                ὁ Δοῦλος σας

                                          Μάρκος Κερκυρόπουλος

 

ΠΗΓΗ: ΓΑΚ, Αρχείο περιόδου Καποδίστρια, Γεν. Γραμματεία (1819-1818), φάκ. 258α, αρ. 317.     

 

 

2ο/16.12.1830

314

 

Ἀριθ. 4363                             

Ὁ κατά τήν ἀνατολικήν

Ἑλλάδα ἔκτακτος ἐπίτροπος

Ἑλληνική Πολιτεία

Πρός τόν ἀρχηγόν κ. Χορμόβαν

 

Ἀπό τό ἐσώκλειστον τοῦ τεφήκ Μπεηζαδέ[36] πληροφορεῖσε τά ὁποῖα ἔλαβε μέτρα ὁ Μαχμούτ πασσᾶς κατά τῶν ὑπό τήν ὁδηγίαν του εὑρισκομένων χριστιανῶν ὁπλοφόρων. Ἡ ἐπιτροπεία μακράν τοῦ νά δεχθῇ τά μέτρα ἐξήγησε πρός τόν ἴδιον Μπέην τά αἰσθήματά της  ὡς πρός τήν τραγικήν ταύτην. καί τό ἔγγραφον τοῦ Μπέη καί τήν ἀπόκρισίν μας διευθύνομεν πρός τήν κυβέρνησιν καί περιμένομεν ὁδηγίας καί διαταγάς.

Ἐντοσούτῳ κρίνομεν ἀναγκαῖον νά σᾶς προσκαλέσωμεν νά παραλάβητε ἕως ἑκατόν στρατιώτας ἤ καί ὀλιγοτέρους καί νά ὑπάγετε ὁ ἴδιος κατά τήν Δαμάσταν ὅπου ἡ παρουσία σας θέλει χρησιμεύσει τά μέγιστα εἰς τό νά διατηρηθῇ καί εἰς ταύτην τήν περίστασιν ἡ ἐπικρατοῦσα εὐταξία καί ἡσυχία.

Μέ αὐτόν τόν ἴδιον σκοπόν ἡ ἐπιτροπεία ἀφ’ οὗ συμπερέλαβε τόν ταξιαρχικόν Νάκον Πανουργιάν καί τόν ταγματάρχην Ἰωάννην τοῦ Γκούρα μεταβαίνει κατά τάς Ν. Πάτρας ἐπί σκοπῷ τοῦ νά διατρίβῃ ἐκεῖσε ἕως ὅτου καί ὁ Μαχμούτ πασσᾶς διατρίβει κατά τά σύνορά μας, ἐπί λόγῳ τοῦ νά κατατρέξῃ, ὡς μᾶς γράφει τούς ἐπιλοίπους ὑπό τήν ὁδηγίαν του καπεταναίους, καί τούς ὁποίους ὀνομάζει ληστάς.

Νομίζομεν καί ἔχομεν μάλιστα ὅλην τήν πεποίθησιν ὅτι ὁ Μαχμούτ πασσᾶς περιοριζόμενος εἰς τά μέρη του θέλει σεβασθῇ τήν ἤδη ἐπικρατοῦσαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων. ἀλλ’ ἐν……… εἶναι πάντοτε ὠφέλιμον νά παρευρεθῆτε ὁ ἴδιος κατά τό σύνορον, νά μή δίδετε ἀδείας πρός τό παρόν εἰς τούς στρατιώτας σας νά ὑπάγουν κατά τό Ζητούνι καί νά προσέχετε εἰς κάθε κίνημα, τό ὁποῖον ἠδύνατο ὁ διαληφθείς Μαχμούτ πασσᾶς νά κάμῃ ἰδεάζοντάς μας ὅταν ἡ ἀνάγκη ἤθελε τό καλέση.

Ἄν κατά περίστασιν ἤθελον καταφύγει εἰς τά μέρη ταῦτα καταδιωκόμενοι παρά τοῦ Μαχμούτ πασσᾶ ὁπλαρχηγοί ἤ στρατιῶται θέλετε ἐφοπλίση αὐτούς καί κρατήση ὑπό τήν ὁδηγίαν σας ἀναφερόμενος καί πρός τήν ἐπιτροπείαν ἕως ἀνωτέρων διαταγῶν.

Τό μέτρον τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον καί διά νά μή δόσωμεν // αἰτίαν ὅτι δεχόμεθα ὡς εἰς ἄσυλον κακούργους, ἀλλά νά ἀπαλλάξωμεν πρός τό παρόν χριστιανούς ἀπό τήν σφαγήν.

ἡ ἐπιτροπεία θέλει σᾶς πληροφορήση σαφέστερα ἀπό τάς Ν. Πάτρας

Σᾶς παραγγέλομεν περί πάντων εἰς τό μήνυμά σας νά μήν κάμετε κρότον διά νά μή δώσητε αἰτίας ἀπελπισίας εἰς τόν λαόν διότι τοῦτο δέν γίνεται δι’ ἄλλην αἰτίαν παρά διά νά διατηρηθῇ ἡ ἐνεστῶσα κατάστασις τῶν πραγμάτων, καί διά νά μή φέρῃ ἡ ἔλλειψίς σας ἀπό τήν θέσιν καμμίαν σύγχισιν τῶν πραγμάτων.

Ἐν Καστελίῳ Σαλώνων τῇ 16  10βρίου 1830

Ὁ ἔκτ. Ἐπίτροπος

Κ. Μεταξᾶς

 

Ἴσον τοῦ πρωτοτύπου

Ἐν Γυφτοχωρίῳ Ν. Πατρῶν τῇ [ - -] 10βριου 1830

 

 

3ο/20.12.1830

 

ἀρ. 2583             88

ἐσωτερικά                     Ἑλληνική Πολιτεία

 

Πρός τήν Α. Ε. τόν Κυβερνήτην τῆς Ἑλλάδος

 

Ἔχω τήν τιμήν νά κοινοποιήσω εἰς τήν Σ. Κυβέρνησιν, ὅτι κατά τά γράμματα τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Γιολτάση, καί τοῦ ἀστυνόμου Καρπενησίου κτλ. οἱ Τοπάρχαι τῆς Θετταλίας, ἀφ’ οὗ ἐφόνευσαν μέ δολιότητα τόν Στέργιον Στορνάρην μέ 150 εἰς τά Τρίκαλα, καί τόν Βούλγαρην Σάβαν ἁρματολόν τοῦ Δομοκοῦ καί Γκούρας μέ 180 εἰς τά φέρσαλα, πολεμοῦν ἤδη τόν ἁρματωλόν Σωτήριον Στράτον εἰς τά ἄγραφα. εἰς τήν ῥεντίνα κωμόπολιν τῶν ἀγράφων εἶναι στρατοπευδεμένοι οἱ Τοῦρκοι, εἰς δέ τό Κεράσοβον καί φουρνά τά παλληκάρια τοῦ Στράτου, καί ἐπειδή πιθανολογεῖται, ὅτι ὁ Βεζίρης Κιουταχής εἶχε σχέδιον νά κτυπήσῃ συγχρόνως ὅλους τους ἀρματωλούς, βέβαια θά ἐκστρατεύσουν ἱκαναί δυνάμεις ἐναντίον των. καί ἄν δέν δυνηθοῦν νά ἀνθέξουν οἱ καταδιωκόμενοι ἁρματωλοί, εἶναι πιθανόν, ὅτι θέλουν δοκιμάσει νά καταφύγουν εἰς τάς ἐλευθέρας ἐπαρχίας, καί δέν εἶναι δύσκολον νά τρέξουν κατόπιν των καί οἱ Τοῦρκοι, καί τούτου  ἕνεκα νά κινδυνεύσῃ ἡ ἡσυχία καί ἀσφάλεια τῶν ὅσαι ἐπαρχίαι γειτνιάζουν μέ τό θέατρον τῆς ἀταξίας καί τούτων οὕτως ἐχόντων ἀνάγκη πᾶσα νά προλάβῃ ἡ Σ. Κυβέρνησις δι’ ἁρμοδίου τοποθετήσεως τῶν ἀναγκαίων στρατευμάτων κάθε ἐνδεχόμενον δυσάρεστον.

Μέ τό προσῆκον σέβας ὑποσημειοῦμαι.

 

τῇ 20. Δεκεμβρίου 1830.                             ὁ κατά τήν Δυτ. Ἑλλάδα

ἐν Μεσολογγίῳ                                 Ἔκτακτος Ἐπίτροπος

                            (τ.σ)       Κωνστ. ῥάδος    

 

4ο/20.12.1830

 

Πρός τόν Ἐξοχώτατον Κυβερνήτη τῆς Ἑλλάδος Ἰωάννην καποδήστρια

 

» Σᾶς δίδωμε εἴδησιν ὅτι εἰς τάς :6: τοῦ παρόντος ἦλθεν ὁ νίκος θέου μέ μπουγιουρδιά τοῦ σαταραζέμη[37] εἰς ὅλους τους καπεταναρέους προστάζον τούτους διά νά μάσουν[38] τά ἀσκέρια[39] τους καί νά πηγένουν εἰς τόν Μαχμούτ πασιάν εἰς ζητοῦνι[40] ὅτι τούς θέλει διά χουσμέτι[41] του: καί καθώς τούς ἐπρόσταξεν ὁ σαταραζέμης ἐσινάχτηκαν ὅλοι: καί ἐπῆγαν εἰς τρίκαλα: διά νά σταφνιστοῦν[42] νά πάγουν εἰς τόν μαχμούτ πασιάν καί ἐκεῖ εἰς τρίκαλα τούς ἐσκότωσαν τούς καπεταναρέους μέ ὅλον τους τό ἀσκέρι:

ἐγώ ὅμως δέν ἤκουσα τήν προσταγήν τοῦ σαταραζέμη. ἀλλά εἶχα τήν προφύλαξιν τοῦ κεφαλιοῦ μου: καί τῆς ἐπαρχίας: Πλήν μέ τό νά μήν πῆγα μέ τούς ἄλλους καπεταναρέους νά πάθω καί ἐγώ τό ὅμοιον ὡσάν αὐτούς.

ὁ δέ νίκος θέου ἐπῆρεν τούς τούρκους κατά πάνου μου κινηγόντας καί ἐπολέμησα μέ αὐτούς. καί δέφτερον ἐπίασα τόπον δυνατόν: καί κάθομαι τοποθετισμένος μέ ὅλον μου τό ἀσκέρι.

Καί παρακαλῶ: τήν κυβέρνησιν ὁποῦ  νά μοῦ στείλῃ βοήθειαν ἀπό στράτευμα καί τζιμχανέν[43] διά νά κάμω τό χρέος μου καί ἐλέξω τήν ἐπαρχίαν τοῦ ἀγράφου: νά γέννῃ ἑλληνική: μέ τήν δύναμιν τοῦ θεοῦ καί τῆς Κυβερνήσεως: καί νά μέ καταφθάσῃ ἡ διαταγή σας πῶς νά ἀκουλοθήσω: καί μένω: δοῦλός σας: πρωθημως

1830: τῇ 20: Δεκεμβρ. ἄγραφα                                    εἰς τας διαταγασας

                                              σωτηρίς στρατος

 

Προσωπικόν Γραφεῖον Β΄

Τμῆμα Βον

Ἀπάντησις πρός τόν ἀναφερόμενον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δέν ἠμπορεῖ νά τόν δώσῃ καμμίαν βοήθειαν ὡς ἀντιβαίνουσα εἰς τάς ἀποφάσεις τῶν  Σεβ. Μονάρχων.[44]

 

ΠΗΓΗ: ΓΑΚ, Αρχείο περιόδου Καποδίστρια, Γραμματεία των Στρατιωτικών (1829-1833), φάκ. 52 (1830).

                                                        

5ο/21.12.1830

Ἀρ.  4368              315

 

ὁ κατά τήν Ἀνατ. Ἑλλάδα

ἔκτακτος ἐπίτροπος

Ἑλληνική Πολιτεία

Πρός τούς Διοικητάς τοῦ Τμήματος τούτου

 

Ὁ Μουχαφίζης[45] Ζητουνίου μᾶς ἐκοινοποίησεν ὅτι ὁ Μαχμούτ πασσᾶς ἔσφαξε κατά τήν 12 τοῦ τρέχοντος ἀρκετούς ὁπλοφόρους χριστιανούς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑπό τήν ὁδηγίαν του κατά τήν θέσιν λεγομένην Δαουκλί, ἐπί λόγω ὅτι οὗτοι μετήρχοντο τήν λῃστείαν, καί δέν ὑπετάσσοντο εἰς τάς Διαταγάς τοῦ κατά τήν ρούμελην πληρεξουσίου Μεχμέτ ῥεσίτ πασσᾶ.

ἤδη πληροφορούμεθα ὅτι τό κίνημα τοῦτο ἔγεινε γενικόν καθ’ ὅλην τήν Τουρκικήν ἐπικράτειαν, καί ἑπομένως ὅλαι αἱ Τουρκικαί Ἀρχαί κινήθησαν ἐναντίον εἰς ὅλους τούς χριστιανούς ὁπλοφόρους τούς ὑπό τούς Τούρκους εὑρισκομένους.

Πληροφορούμεθα ὅτι διάφοροι ἐκ τῶν ὑπό τήν διεύθυνσίν σας ἐπαρχιῶν πολίται ἀπέρχονται ἐπί λόγῳ ἐμπορίου κατά τήν Τουρκικήν ἐπικράτειαν, μολονότι ἡ Κυβέρνησις δέν ὑπόσχεται καμμίαν ὑπεράσπισιν εἰς αὐτούς. ἀλλ’ ἐπειδή καί τ’ ἀνωτέρω τῶν Τούρκων κινήματα δύνανται νά φέρουν ὄχι ὀλίγας ἀνωμαλίας εἰς τό ἐσωτερικόν τῶν μερῶν τῆς Τουρκίας τά ὁποῖα γειτνιάζουν μέ τήν Ἑλληνικήν ἐπικράτειαν καί ἐξ αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας νά ὑποφέρουν καί ὅσοι ἰδίως μετέρχονται τό ἐμπόριον, νομίζομεν ἀναγκαῖον νά σᾶς παραγγείλωμεν νά διατάξετε τάς ὑπό τήν ὁδηγίαν σας Ἀστυνομίας νά παύσουν ἀπό τοῦ νά δίδουν διαβατήρια τοὐλάχιστον πρός τό παρόν εἰς ὅσους θελήσουν νά πηγαίνουν εἰς τά τῆς Τουρκίας μέρη, ἕως ὅτου νά ἰδῶμεν τό ἀποβησόμενον τῶν τραγικῶν σκηνῶν // αἱ ὁποίαι ἐξακολουθοῦν εἰσέτι κατά τά γειτνιάζοντα Τουρκικά μέρη.

Ἐν Γυφτοχωρίῳ Ν. Πατρῶν τήν 21 Δεκεμβρίου 1830

Ὁ Ἔκτ. Ἐπίτροπος

(τ. σ.) Κ. Μεταξᾶς

 

Ἴσον τῷ πρωτοτύπῳ

Ἐν Γυφτοχωρίῳ Ν. Πατρῶν τήν 21 Δεκεμβρίου 1830

 

 

6ο/21.12.1830

Ἀρ. 4374     316

 

ὁ κατά τήν Ἀνατ. Ἑλλάδα

ἔκτακτος ἐπίτροπος

Ἑλληνική Πολιτεία

Πρός τόν Διοικητήν Λοιδωρικίου κλπ

 

Ἀπό τό πρός ἡμᾶς ἔγγραφον τοῦ Τεφίκ Μπεηζαδέ, τοῦ ὁποίου ἀντίγραφον σᾶς διευθύνομεν ἐπληροφορήθης τά ὅποια ἔλαβε μέτρα ὁ Μαχμούτ πασσᾶς κατά τῶν ὑπό τήν ὁδηγίαν του εὑρισκομένων χριστιανῶν ὁπλοφόρων. ἡ ἐπιτροπεία μακράν τοῦ νά παραδεχθῇ τά μέτρα ταῦτα ἐξήγησε πρός τόν ἴδιον Μπέην τά αἰσθήματά της ὡς πρός τήν τραγικήν ταύτην σκηνήν.

Νομίζομεν καί ἔχομεν ὅλην τήν πεποίθησιν ὅτι ὁ Μαχμούτ πασσᾶς περιοριζόμενος εἰς τά μέρη του θέλει σεβασθῆ τήν ἤδη ἐπικρατοῦσαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων. ἀλλ’ εἰς αὐτήν τήν περίστασιν εἶναι πάντοτε ἀναγκαῖον νά παρευρίσκεσθε ὁ ἴδιος κατά τήν ἐπαρχίαν ταύτην, νά δώσῃς διαταγάς εἰς τούς Ἀρχηγούς τῶν ὑπό ὁδηγίαν σου στρατιωτικῶν Σωμάτων, νά μή δίδωσι ἀδείας εἰς τούς στρατιώτας νά ὑπάγουν κατά τά Τουρκικά μέρη καί νά προσέχῃς εἰς κάθε κίνημα τό ὁποῖον ἠδύνατο ὁ διαληφθείς Μαχμούτ πασσᾶς νά κάμῃ, ἰδεάζοντάς μας ὅταν ἡ ἀνάγκη ἤθελε τό καλέσῃ.

Ἄν κατά περίστασιν ἤθελον καταφύγη εἰς τά μέρη ταῦτα καταδιωκόμενοι παρά τοῦ Μαχμούτ πασσᾶ ὁπλαρχηγοί ἤ στρατιῶται, θέλετε ἀφοπλίσει αὐτούς καί διευθύνει μέ ἀσφάλεια εἰς Σάλωνα. Τό μέτρον τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον καί διά νά μή δώσωμεν αἰτίαν ὅτι δεχόμεθα ὡς εἰς ἄσυλον κακούργους, καί διά ν’ ἀπαλλάξωμεν πρός τό παρόν χριστιανούς ἀπό τήν // σφαγήν. ἡ ἐπιτροπεία θέλει σᾶς ὁδηγήσει ἀκριβέστερον ὅταν λάβῃ τάς ἀναγκαίας ὁδηγίας παρά τῆς Κυβερνήσεως.

Ἔχομεν ὅλην τήν πεποίθησιν ὅτι θέλετε καταβάλει καί εἰς αὐτήν τήν περίστασιν τήν συνήθην ἐπιμέλειαν καί δραστηριότητά σας εἰς τό νά διατηρήσετε κατά τά ὁποῖα διευθύνετε μέρη τήν ἡσυχίαν καί εὐταξίαν.

Ἐν Γυφτοχωρίῳ Ν. Πατρῶν τῇ 21 Δεκεμβρίου 1830

Ὁ Ἔκτ. Ἐπίτροπος

(τ. σ) Κ. Μεταξᾶς

 

Ἴσον τῷ πρωτοτύπῳ

Ἐν Γυφτοχωρίῳ Ν. Πατρῶν τῇ 21 Δεκεμβρίου 1830

 

 

7ο/22.12.1830

Ἀρ. 4376        313

 

ὁ κατά τήν Ἀνατ. Ἑλλάδα

ἔκτακτος ἐπίτροπος

Ἑλληνική Πολιτεία

Πρός τόν Ἐξοχώτατον Κυβερνήτην τῆς Ἑλλάδος

 

Μέ τήν ὑπ’ ἄρ. 4326 ἀναφοράν μου διεύθυνα πρός τήν Κυβέρνησιν τό ἔγγραφο τοῦ Μουχαφούζη Ζητουνίου, ἀφορῶν τά ἕως τότε κινήματα τῶν Τούρκων κατά τῶν ὑπό τήν ὁδηγίαν των Καπετανέων Χριστιανῶν. ἤδη μετέβην ἐνταῦθα εἰς Γυφτοχώριον Ν. Πατρῶν, τό πλησιέστερον εἰς τήν πρωτεύουσαν χωρίον, διά ν’ ἀπαντήσω κάθε ἀπευκταῖον, καί εὑρισκόμενος αὐτόπτης τῶν πραγμάτων νά λάβω ὁποῖα μέτρα ἡ περίστασις ἤθελε μοῦ παρουσιάσει, ἀλλά πρίν μεταβῶ ἐνόμισα ἀναγκαῖον καί ἔλαβον τ’ ἀκόλουθα μέτρα.  

ὡς προανέφερον, ὁ ἀρχηγός Χορμόβας εὑρίσκετο εἰς παλιουροχώρι Μενδενίτζης. ἑπομένως κατά τάς 16 τοῦ τρέχοντος ἀπό χωρίον Καστέλι προσεκάλεσα αὐτόν διά ν’ ἀπέλθῃ ὁ ἴδιος κατά τήν Δαμάσταν Ζητουνίου τοῦ ὁποίου ἔδωσα καί τάς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις παρατηρεῖ εἰς τό ἐσώκλειστον ὁδηγίας.

Ἄν καί προλαβόντως διεύθυνα πρός τήν Κυβέρνησιν τό ἔγγραφον τοῦ Ἀντιπροσώπου τοῦ Μαχμούτ πασσᾶ, δέν ἔλαβα εἰσέτι καμμίαν ὁδηγίαν ἀπό τήν Κυβέρνησιν, πῶς νά φερθῶ εἰς τοιαύτας κρισίμους περιστάσεις. Ἑπομένως ἐστοχάσθην νά λάβω ὁποῖα μέτρα ἔλαβον, καί ἐν ᾧ προσεκάλεσα τήν προσοχήν τοῦ Ἀρχηγοῦ Χορμόβα εἰς τό σύνορον τόν ὁδήγησα νά δέχεται ὅσους, κατατρεγμένοι ὁπλοφόροι χριστιανοί, ἤθελον παρουσιασθεῖ εἰς αὐτόν, διά νά τούς ἀπαλάττῃ ἀπό τήν σφαγήν, πάντοτε ὅμως νά τούς ἀφοπλίζει, διά νά μή δώσωμεν αἰτίαν τῶν Τούρκων νά ὑποπτεύσουν ὅτι ὑπερασπιζόμεθα ὅσους αὐτοί κατατρέχουν. ἀπέστειλα δέ συγχρόνως καί ἕναν ἐκ τῶν Γραμματέων μου εἰς Ζητούνι, διά νά πληροφορηθῶ σαφέστερον τά ἐκεῖ διατρέχοντα.

Ἐνταῦθα ἐπέστρεψεν ὁ Γραμματικός μου, καί μ’ ἔφερε τό ἐσώκλειστον ἔγγραφον τοῦ Ἰατροῦ Μάρκου Κερκυροπούλου, ἀπό τό ὁποῖον // πληροφορεῖται ἡ Κυβέρνησις ἐκτεταμένως περί τῶν κινημάτων τῶν Τούρκων. μ’ εἶπε δέ προφορικῶς ὁ γραμματικός μου ὅτι οἱ Τοῦρκοι δέν ἔχουν σκοπόν μόνον νά φονεύσουν τούς Καπετανέους, ἀλλά μετά ταῦτα καί ὅσους τῶν Κοτζαμπασίδων καί ἄλλων χριστιανῶν ἤθελον τούς γνωρίσει μέ κάποιαν ἀξιότητα, εἴτε εἰς τά πολεμικά, εἴτε εἰς τά πολιτικά καί τοῦτο διά ν’ ἀπαλλάξουν, ὡς λέγουν, τήν ἐπικράτειάν των ἀπό ἐσωτερικούς ἐχθρούς, καί νά ἔχουν τά ὀπίσθια ἀσφαλῆ εἰς κάθε κίνημα, τό ὁποῖον ἡ περίστασις, καί ὁ καιρός, καί τό συμφέρον των ἤθελον τούς παρακινήσει νά κάμουν.

Τά ὅσα μ’ ἐπληροφόρησε μέ τό ἔγγραφόν του ὁ Ἰατρός, ἐπληροφορήθην καί ἐνταῦθα μετά βεβαιότητος, καί φαίνεται ὅτι οἱ Τοῦρκοι ἠπάτησαν τούς ὑπό τήν ὁδηγίαν των καπετανέους διαφόροις τρόποις. προσεκάλεσαν ὅσους ἔσφαξεν ὁ Μαχμούτ πασσᾶς εἰς Δαουκλί, ἐπί λόγῳ νά κτυπήσουν τόν Μπαλατζόν καί Κουτζούμπαν. εἰς Τρίκκαλα δέ τόν Στέριον Στουρνάρη καί Κοτελίδαν, ἐπί λόγῳ νά ἑνωθοῦν μέ τόν Κέτζαγα διά νά κτυπήσουν τό πατρατζίκι, ὁ ἴδιος Σωτήριος Στράτος ἔγραψεν εἰς τόν Κ. Εὐαγγέλην, ἀποστείλας καί τά ἐσώκλειστα μπουγιουρδιά τοῦ ἰδίου Σατραζάμη. εἰς Ἰωάννινα δέ προσεκάλεσε τόν Γῶγον καί λιακατάν, παρόμοιον κίνημα ἔκανε καί κατά τόν Ὄλυμπον, καί εἰς τάς 12 τοῦ τρέχοντος ἔγεινεν ἡ γενική σφαγή, καί ἐκτός τῶν ὅσων ἐφονεύθησαν εἰς Δαουκλί, ἐφόνευσεν εἰς Τρίκκαλα ὁ Κέντζιαγας τόν Στορνάρην καί Κουτελίδα μέ περίπου τῶν 150 στρατιωτῶν. Ἐφόνευσεν τόν Γῶγον καί Λιακατάν εἰς Ἄρταν. ὁ δέ Σ. Στράτος εἰδοποιηθείς ἀπέστειλεν μόνον εἰς Ῥεντίναν Ἀγράφων τινάς τῶν στρατιωτῶν του, οἱ ὁποῖοι ἐκτυπήθησαν ἀπό ἐντοπίους, καί ἀπό ἕν μικρόν σῶμα Τούρκων, καί ὀπισθοδρόμησαν. ὁ δέ  Σ. Στράτος εἰδοποιηθείς τό σχέδιον τῶν Τούρκων ὠχυρώθη κατά τήν Χρύσον Ἀγράφων,  Μοναστήριον, καί κατέλαβε τήν κατά τήν Τατάρναν γέφυραν. Ποῖα ἔγηναν κινήματα κατά τόν Ὄλυμπον ἀγνοοῦμεν. μᾶς εἶπαν μόνο ὅτι ἐκτυ//πήθησαν καί οἱ ἐκεῖ εὑρισκόμενοι Καπετανέοι, καί ὅτι ὁ κ. Διαμαντής, συνάξας ὑπέρ τούς χιλίους ὁπλοφόρους, ἀντεστάθη, καί φαίνεται οἱ Τοῦρκοι νά ἔρριψαν τήν προσοχήν των κατ’ ἐκεῖνο τό μέρος. αἱ οἰκογένειαι τῶν Γώγων κατέφυγον, ὡς ἐπληροφορήθην μετά βεβαιότητος, εἰς Βάλτον.

Ὁ Μαχμούτ πασσᾶς, ἀφ’ οὗ ἀπό Ζητούνι διέταξε τόν Τεφίκ Μπέην νά μᾶς εἰδοποιήσῃ δι’ ὅλα ταῦτα, διέταξε καί τόν Βοϊβόνδα τῆς Πάτρας νά μή στείλῃ τό ἴδιον μπουγιουρδί του, καί τοῦ ὁποίου ἀντίγραφον ἀπέστειλα ἤδη πρός τήν Κυβέρνησιν. εἶχεν ἀπόφασιν ν’ ἀπεράσῃ καί ἀπό Πατρατζίκι, ἀλλ’ ἐπειδή τό κίνημα τοῦτο ἠδύνατο νά ἐμπνεύσῃ ὑποψίας φαίνεται ὅτι δέν τό ἐκτέλεσε, καί ἀποστείλας μόνον δύναμιν κατά τά Ἄγραφα, ἐτραβήχθη ὁ ἴδιος εἰς Λάρισσαν, ὁ δέ Κέτζαγας ἀπό τό ἕν μέρος καί ὁ Νίκος Θέος Ἀγραφιώτης διωρισμένος παρά τοῦ Σαδραζάμη ἐπί κεφαλῆς τῶν ἐντοπίων, καταδιώκουν τόν Σ. Στράτον.

Αὐτή εἶναι ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων πρός τό παρόν, καί ἐπειδή θεωρῶ ὅτι ὁ Μαχμούτ πασσᾶς διετήρησε μέ ὅλην τήν προσοχήν τήν ἐνεστῶσαν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, καί ὅτι τά κινήματά του ἀποβλέπουν μόνον τούς ὑπό τήν ὁδηγίαν του καπετανέους, νομίζω περιττήν τήν περαιτέρω εἰς τά ἐνταῦθα παρουσίαν μου, καί ἑπομένως ἔδωσα εἰς τόν Διοικητήν τάς ἐσωκλείστους ὁδηγίας διά νά τάς κοινοποιήσῃ εἰς τό ἐνταῦθα τοποθετημένον σῶμα τοῦ Ταγματάρχου Δήμου Λιούλια καί Κοντογιάννη, καί γράψας εἰς τόν Ἀρχηγόν Χορμόβαν τά διατρέχοντα, τόν προσεκάλεσα ν’ ἀφήσῃ τόν ὑποταγματάρχην Βελέντζαν κατά τήν Δαμάσταν Ζητουνίου, καί νά ὁδηγηθῇ ὅπως περί τούτου τόν ἔγραψα ἕως νεωτέραν διαταγήν.

Ἀλλ’ ἐπειδή καί πολλοί τῶν Ἑλλήνων μετερχόμενοι τό ἐμπόριον ὑπήγαινον κατά τά μέρη τῆς Τουρκίας, συλλογιζόμενος ὅτι ἐξ αὐτῆς τῆς ἀνωμαλίας τῶν πραγμάτων ἠδύναντο καί αὐτοί οἱ ἴδιοι νά ὑπο//φέρουν, ἀφ’ οὗ μάλιστα ὁ Μαχμούτ πασσᾶς ἐξέδωκε διαταγάς καί εἰς τούς ἐλαχίστους τῶν ὑπαλλήλων του, διά νά φονεύσουν τούς ὁπλοφόρους χριστιανούς, ἐστοχάσθην ὄχι μόνο νά περιορίσω τούς ταγματάρχας διά νά μή δίδουν διαβατήρια εἰς τούς ὑπό τήν ὁδηγίαν των στρατιώτας διά νά ὑπάγουν εἰς τά μέρη τῆς Τουρκίας, ἀλλά ἐξέδωκα καί τήν ἐσώκλειστον ἐγκύκλιον εἰς τούς Διοικητάς διά νά ἐμποδίζουν πρός τό παρόν τούς πολίτας τους νά ἐμπορεύωνται εἰς τά μέρη τῆς Τουρκίας.

Αὐτά εἶναι τά μέτρα ἐξοχώτατε, τά ὁποῖα ἐστοχάσθην νά λάβω πρός τό παρόν καί τά ὁποῖα κατά χρέος καθυποβάλλω εἰς τήν ἐπίκρισίν σας, περιμένων ἀνυπομόνως τάς Διαταγάς τῆς Κυβερνήσεως διά νά ὁδηγηθῶ εἰς τοιαύτας κρισίμους περιστάσεις.

Δέν εἶναι ὀλίγος ὁ φόβος, ὁ ὁποῖος διεσπάρη εἰς τάς ἐπαρχίας ταύτας, ἐξ αἰτίας τῶν κινημάτων τούτων, ἀλλ’ ἡ ἐνταῦθα μετάβασίς μου ἐνέπνευσεν ὄχι ὀλίγην ἐμπιστοσύνην εἰς τούς Λαούς, καθώς καί τό φέρσιμον τοῦ Μαχμούτ πασσᾶ, εἰς τό νά διατηρήσῃ μέ ὅλην τήν προσοχήν τά καθεστῶτα, ἡ ἀπόφασις ὅμως τῶν Τούρκων εἶναι τό νά κατασφάξουν θετικῶς ὅλους τούς ὑπό τήν ὁδηγίαν των ὁπλοφόρους χριστιανούς. πολλοί ἐξ αὐτῶν ζητοῦν νά καταφύγουν εἰς τήν ἑλληνικήν ἐπικράτειαν, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς τήν Κυβέρνησιν νά μέ ὁδηγήσῃ, ὁποῖα ἤθελεν ἐγκρίνει διαφορετικά μέτρα ἀφ’ ὅσα περί τούτου ἔλαβον.

Μέ τό προσῆκον σέβας ὑποσημειοῦμαι

Ἐν Γυφτοχωρίῳ Ν. Πατρῶν τῇ 22 Δεκεμβρίου 1830

Ὁ Ἔκτ. Ἐπίτροπος

                      (τ. σ) Κ. Μεταξᾶς

 

ΠΗΓΗ: ΓΑΚ, Αρχείο περιόδου κυβερνήτη Καποδίστρια, Γεν. Γραμματεία (1819-1818), φάκ. 258α, αρ. 313-316.

 

8ο/24.3.1831

051

Ἐκλαμπρότατε !

 

Σπεύδω νά διευθύνω πρός τήν ὑ. ἐκλ. τά ἐσώκλειστα ἐκ μέρους τοῦ Κυρίου Καστανᾶ καί Ταγματάρχου Βέρα, διά τῶν ὁποίων, νομίζω, ὅτι τήν κοινοποιοῦν καί τά κατά τήν γειτονίαν διατρέχοντα ὡς πλησιέστεροι.

Τά κατά τοῦ Σκόδρα πανταχόθεν κοινολογοῦνται ὡς βέβαια καί ἄφευκτα πρέπει νά ἄρχισαν ἐχθροπραξίαι καί ὅλαι αἱ εἰδήσεις συμφωνοῦν, ὅτι εἶναι δυνατός, καί συνεννοημένος μέ τήν Μπόσναν, μέ τό Μόντε Νέγκρο, μέ τόν Σιλιχτάρην καί σημαντικοτέρους της ἀλβανίας. ὁ δέ Κιουταχῆς, καθ’ ὅλα τά φαινόμενα, ἑτοιμάζεται νά ἀναχωρήσῃ διά τά Μπιτόλια, ἤ νά ἐκστρατεύσῃ ἐκεῖθεν κατά τοῦ Σκόδρα, ἤ διά νά μή κλεισθῇ εἰς τήν Ἤπειρον, καθ’ ὅτι πιθανολογεῖται, ὅτι ὁ Σκόδρας ἐσκόπευε νά κινηθῇ κατά τά Μπιτόλια. κοινολογοῦνται καί πολλά ἄλλα, τά ὁποῖα παρατρέχω.

Οἱ καταδιωκόμενοι ἀρματολοί ἐξαγριωθέντες ἐξαπλώθησαν ἕως τά Τρίκκαλα. ἐκεῖ πλησίον ἐπυρπόλησαν δύο χωρία: τάς Πόρτας καί τό Μπέλεσι. οἱ Τοῦρκοι ἀφ’ ἑτέρου μέρους ἀφ’ οὗ ἐνέπρησαν τά ὀσπήτια τοῦ Γώγου, καί Κουτελίδα, καί τό χωρίον Σκολικαργιά, ἕως τετρακοσίους τόν ἀριθμόν ἐκινήθησαν κατά // τοῦ Γώγου καί Κουτελίδα. Κανείς ἐκ τῶν ἁρματολῶν τούτων δέν εὑρίσκεται εἰς τάς ἐπαρχίας μας, ὅσον καί ὁ Τζάπος καί Δεληγιάννης τοῦ Μετζόβου ἔγιναν πρό πολλοῦ ἄφαντοι, καί ὡς μανθάνομεν, οἱ κατά τήν γειτονίαν μας εὑρισκόμενοι λησταρματωλοί καυχῶνται, ὅτι εἶναι συνεννοημένοι μέ τόν Σιλιχτάρην.

ὁ Στρατηγός Πίζας διά τῆς ἐπιστολῆς του τῶν 22 τοῦ ἐνεστῶτος μέ εἰδοποιεῖ σχεδόν τά αὐτά.

Τό Τάγμα τοῦ Γιαννούση Πανομάρα ἀνεχώρησε χθές. Τά ἐδῶ ἐξακολουθοῦν ἐν ἡσυχίᾳ, πλήν πολλοί ἔχουν διάθεσιν νά κοινολογοῦν δυσάρεστα χρωματίζοντες τά κατά τήν Πελοπόννησον καί ὕδραν καί μέ βαθύτατον σέβας ὑποσημειοῦμαι.

τη 24 Μαρτίου 1831                ταπεινός και ευπειθέστατος δούλος

εν Μεσολογγίω               Κωνστ. ῥάδος    

 

ΠΗΓΗ: ΓΑΚ, Αρχείο περιόδου κυβερνήτη Καποδίστρια, Πληρεξούσιος τοποτηρητής (1828-1831), φάκ. 18(1831), αρ. 051.

 

9ο/15.4.1831

 

Ἐξοχώτατε

 

Ἡ αὐτοῦ ὑψηλότης ὁ Σαδίρ ἀζάμης αὐθέντης μου πατήρ μου διά νά κατορθώσῃ τήν εἰρηνοποίησιν καί εὐνομίαν τῶν ἐδῶ ἐπαρχιῶν, καί ν’ ἀνακουφίσῃ τήν ταλαιπωρίαν τῶν παρά τῶν κακοποιῶν πολυειδῶν βασανισθέντων ὑπηκόων, καί νά ὑποθάλψῃ τάς ἐπί τοῦ μέλλοντος χρηστάς ἐλπίδας των, ἀφ’ οὗ ἔκαμε πᾶν ὅ,τι ἦτο τῆς δυνάμεώς του, ἐστοχάσθην ἀναγκαῖον καί ἐπιμελήθη κατά τήν περίστασιν ταύτην, νά διακοινώσῃ καί εἰς τήν ὑμετέραν Ἐξοχότητα, διά τῆς κατά τόν μῆνα Δεκέμβριον διευθυνθείσης πρώτης ἐπιστολῆς του, τό σχέδιον τῆς ὁποίας πρόσθετο διαγωγῆς καί ν’ ἀπαιτήσῃ πᾶν ὅ,τι ὤφειλεν ἐκ τῆς γειτονικῆς εὐταξίας καί ἀσφαλείας τήν διατήρησιν, καί εἰς τήν ἀνενόχλητον ἡσυχίαν, καί τήν νόμιμον ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων ἑκατέρων τῶν λαῶν τῶν δύω γειτονικῶν μερῶν.

Ἡ ἀπόκρισίς σας τῶν 5/17 Ἰανουαρίου, ὄχι μόνον τήν Αὐτοῦ ὑψηλότητα ἐδικαίωσεν ἀρκετά, καί ἀπέδειξεν ὅτι τά κινοῦντα αὐτόν εἶναι καθαρά καί εὐσυνείδητα, ἀλλ’ ἐπισφράγισε καί τόν διαφημιζόμενον χαρακτῆρα τῆς ὑμετέρας Ἐξοχότητος ὅστις ἔδωκεν ἐγγυήσεις δικαιωμάτων καθιερωμένων ἀπό τό πολιτικόν καί τό τῶν ἐθνῶν δίκαιον, ἀπό τήν τῶν γειτονικῶν δικαιωμάτων συντήρησιν, καί ἀπό ὑψηλᾶς πολιτικάς διαπραγματεύσεις.

Προσέτι, αἱ διακοινώσεις καί παρατητήσεις τάς ὁποίας ἡ Α. Υ. σᾶς ἔκαμε μέ τάς δύω τελευταίας πρός τόν Ἐξοχώτατον Κόμητα Κύριον Ι. Α. Καποδίστριαν Κυβερνήτην τῆς Ἑλλάδος κτλ κτλ. // ἐπιστολάς του τῶν 5: καί 7: τοῦ ἀπελθόντος μηνός φεβρουαρίου καθώς καί ἡ πραγματική ἐπιείκεια καί δικαιοσύνη, μέ τήν ὁποία ἐφέρθη πρός τό τῶν λῃστῶν σύστημα, ἀναλόγως τοῦ θεσπίσματός του τῆς 27: Νοεμβρίου 1830 καί τῶν κατά συνέπειαν προκηρύξεών του, ἀπέδειξεν περισσότερον τήν καθαρότητα καί εὐσυνειδησίαν του, καί ἀπῄτουν τό δραστήριον τοῦ φιλοδικαίου χαρακτῆρος σας, τό ὁποῖον ἐδύνατο μετ’ ἐπιτυχίας νά γένῃ τό ὄργανον τῶν εὐχῶν πολλοτάτων χιλιάδων ἀνθρώπων.   

Ἐν ᾧ ἡ ὑψηλότης του ἐτέθη εἰς σταθεράν κατάστασιν ἡσυχίας ἥτις ἐγγυᾶτο ἀπό τόν χαρακτῆρα καί τούς λόγους ἀξιοπρεποῦς ὑποκειμένου, καί ἀπό ὑψηλά πολιτικά συμφέροντα καί δίκαια, καί ἐν ᾧ μετ’ εἰλικρινείας καί προθυμίας ἐκπλήρωνε καί τήν ἀπό μέρους σας ἀπαίτησιν περί τῆς ἐλευθερίας τῶν αἰχμαλώτων, καί πᾶσαν ἄλλην ὑπόθεσιν συμπίπτουσαν εἰς τά ἐδῶ μέρη τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, ἀναγκάζομαι νά ἐκφράσω τήν ὁποίαν ἤδη παρ’ ἐλπίδα αἰσθανόμενος λύπην, θεωροῦντες ὅτι δέν ἐκτελέσθησαν ὅσα ἑκατέρων τῶν μερῶν ἐγνωρίσθησαν δίκαια, καί ἦσαν ἐπάναγκες διά νά προλάβωσι τά ὀλέθρια ἐπακόλουθα, τά ὁποῖα ἤδη ἐπρόκυψαν κατά τήν ἐπαρχίαν τῶν Τρικκάλων, καί ἄλλα διάφορα μέρη. 

Καθ’ ὅν καιρόν ἡ ὑμετέρα Ἐξοχότης διά τῆς τελευταίας ἐπιστολῆς της τῶν 28 Φεβρουαρίου ἐδηλοποίει, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης δέν εἶχεν ἀκόμη ἀκριβεῖς καί τελικάς πληροφορίας περί τῶν δραπετῶν, εἰς τί μέρος αὐτοί κατέφυγον, καί ὑπό σκέπην ποίων ἀκατοικήτων καί δυσεξερευνήτων τόπων κρύπτουσιν // ἑαυτούς, διά ν’ ἀποφύγωσι τάς ἀναζητήσεις καί ἐξετάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καί ὅτι ἐμεταχειρίσθητε τά πλέον αὐστηρά καί ἔντονα μέτρα κατ’ αὐτῶν διά νά κατασταθῶσιν ἀνίκανοι εἰς τό νά διαταράξωσιν ἑκατέρων τῶν μερῶν τήν εὐταξία καί τήν ἡσυχίαν, ἀφετέρου μέρους ταυτοχρόνως ἐπληροφορήθημεν μετά βεβαιότητος, ὅτι ὁ Μάνταλος, ὁ Κατζαρός, ὁ Κώστας καί Μῆτρος Κοκώσης καί λοιποί Στουρναραῖοι, ὁ Μπλαχάβας καί ὁ Κουτελίδας, εὑρίσκοντο εἰς τόν Καρβασαρᾶν, οἱ Δεληγιανναίοι Μετσοβῆται εἰς τήν Βόνιτσαν, ὁ Δούλας Γώγου καί ὁ Καλλίνικος τσιάρας εἰς τό Σακαρέτζι, ὁ Ταφήλ Μπούζης καί ὁ λῆκος λιάμτζες Ἀλβανοί εἰς τό Μεσολόγγιον, καί ὁ Σωτήρης Στράτος εἰς τόν Βάλτον, ὁ ὁποῖος καθ’ ἥν στιγμήν κατέφυγε ἐκεῖ ἀπό τ’ Ἄγραφα μέ δέκα ὀκτώ ἀνθρώπους, ἀμέσως εἰδοποιήθη ὁ ὑπασπιστής τοῦ Στρατηγοῦ Κυρίου Πίζα παρ’ ἑνός ὁπλαρχηγοῦ τοῦ Τζάτζου Θέου, καθώς καί κάποιος Κωνσταντῖνος Δάρας Τρικκαλινός ὅστις ὑπέφερεν ἱκανά βασανιστήρια καί ἁδράς ζημίας ἀπό τούς Δεληγιανναίους Μετσοβήτας.

εὑρών αὐτούς εἰς τήν Βόνιτσαν, εἰδοποίησε τόν ἐκεῖ Διοικητήν κύριον Καστανᾶ νά τούς συλλάβῃ διά νά ἀποζημιοῦτο μέσον τῆς δικαιοσύνης καί τῶν νόμων αὐτός ὁ δυστυχής ἄνθρωπος, ἀλλ’ ὁ κύριος Καστανᾶς προφασισθείς ὅτι ὤφειλε νά λάβῃ περί τούτου διαταγάς ἀπό τόν Ἔκτακτον Ἐπίτροπον, ἔδωκε καιρόν τῶν αὐτῶν Δεληγιανναίων καί ἐφυγάδευσαν ἐκεῖθεν, οἱ ὁποῖοι μετά ταῦτα ἑνωθέντες μέ τούς ἀδελφούς Στουρναραίους, μέ τόν Σωτήρη Στράτον, μέ τόν Ταφήλ Μπούζην, καί μέ τούς λοιπούς εἰς τήν Ἑλλάδα δραπετεύσαντας ληστάς, καθώς ἔμαθον τόν διά τό //  Μοναστήριον μισευμόν τῆς Α. Υ. τοῦ Σαδί ἀζάμι αὐθεντός μου, ἔδραξαν αὐτήν τήν εὐκαιρίαν καί ἀσφαλίσαντες τάς οἰκογενείας των εἰς τό τῆς Ἑλλάδος ἄσυλον, ὥρμησαν ἐν πρώτοις εἰς τήν ἐπαρχίαν τῶν Τρικκάλων ὡς τά πλέον ἀτίθασα θηρία, ἑπομένως δέ ἐκτάθησαν καί εἰς ἄλλα διάφορα μέρη, καί πράττουν κατά τήν συνήθειάν των τόσον ἄπειρα ἐναντίον τῶν εἰρηνοποιῶν κατοίκων, ὅσα εἰς οὐδ’ ἕναν αἰῶνα βαρβαρότητος καί τυραννίας ἐφάνησαν ποτέ καί τά ὁποία κάμνουσι φρίκην καί εἰς τάς πλέον σκληράς καρδίας.  

Οἱ αὐτοί λησταί ἄρχισαν ἤδη νά πολλαπλασιάζωνται, καθότι καί οἱ Σαρακατζάνοι Βλάχοι λεγόμενοι, οἵτινες παραχειμάζουν εἰς τήν Βόνιτσαν ἔχουσι τοιαύτην συνήθειαν, τό ν’ ἀφίνωσιν ἐκεῖ τάς οἰκογενείας των, καί κατά τήν ἐποχήν τοῦ ἔαρος νά μεταβαίνωσι πρός τά τῆς Θεσσαλίας μέρη μετερχόμενοι τήν λῃστείαν, καί πρός τούτοις συνενοήθησαν καί μέ τούς ὁμόφρονές των Ἀλβανούς, μέ ἱκανούς ἀπό τούς ὁποίους καί ἑνώθησαν διά νά γυμνώνουν καί τυραννοῦσι τόν ἀθῷον καί εἰρηνοποιόν λαόν.

Μέ ἄκραν μας λύπην θεωροῦμεν Ἐξοχώτατε ὅτι ἐβεβαιώθησαν αἱ παρά τοῦ πατρός μου προλαβόντως ἐκφρασθέντες (!) ὑποψίαι του, καί εὑρισκόμεθα εἰς τήν πλέον δεινήν ἀμηχανίαν καθότι μέ δυσαρέσκειάν μας μεγίστην δυνάμεθα ν’ ἀποβάλλωμεν ἕν ἐπιχείρημα, τό ὁποῖον ἤθελεν εἶσθαι μέν πολλά ὀφέλιμον, καί κατά τινας ἀποχρώντας λόγους δίκαιον ἀλλά δυσάρεστον εἰς τούς Ἕλληνας.

Εἶναι καί εἰς τά αἰσθήματά μας ἀφόρητον καί εἰς τόν χαρακτῆρα μας καί τά δίκαια τοῦ λαοῦ // ἀσυγχώρητον, τό νά θεωρῶμεν μέ ἀδιαφορίαν τά ἐκ νέου προκύπτοντα κακά. διό ἄν καί κατασχολημένος ὁ πατήρ εἰς τήν τοῦ Μουσταφᾶ πασιᾶ Σκόνδρα ἐπανάστασιν, ἐναντίον τοῦ ὁποίου συνεκροτήθη μάχη τῇ 9 τοῦ τρέχοντος μηνός εἰς τήν Περλεπέ καί ἔμεινε, τῇ τοῦ θεοῦ βοηθείᾳ, νικητής ὁ πατήρ μου μέ μεγίστην φθοράν τοῦ ἀποστάτου, τόν ὁποῖον καί κατεδίωξε πολύ μακράν καί θέλει τόν καταδιώξει ἕως νά τόν ἐξολοθρεύσῃ ἐξολοκλήρου, δέν θέλει λείψει νά κάμῃ πᾶν ὅ,τι ἀνήκει καί εἰς ταύτην τήν περίστασιν τῶν λῃστῶν. 

Τούτων οὕτως ἐχόντων, κρίνω χρέος μου νά βάλω ὑπ’ ὄψιν τῆς ὑμετέρας Ἐξοχότητος τάς ἀνωτέρω διακοινώσεις μου εἰς τήν λυπηρά κατάστασιν καί ἀθλιότητα εἰς τήν ὁποίαν εὑρίσκονται ταύτην τήν στιγμήν οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας τῶν Τρικκάλων καί ἄλλων διαφόρων μερῶν ἕνεκα τῶν εἰρημένων λῃστῶν, οἱ ὁποῖοι ἐναντίον παντός λόγου καί δικαίου μετῆλθον καί ἔχουσιν ὡς ἄσυλον τήν Ἑλλάδα. καί ἐν ταυτῷ νά ἀπαιτήσω τήν πλήρη καί τελείαν συγκατάθεσίν σας ὥστε μέ ἀπεριόριστον ἐμπιστοσύνην καί εἰλικρίνειαν, ἀμφότερα τά μέρη νά κάμωμεν ὅ,τι ἀνήκει εἰς ταύτην τήν περίστασιν, καί νά προσπαθήσωμεν διά νά ἐμποδισθῶσιν ὅλα τά δεινά, ὅσα δύνανται νά προκύψουν ἕνεκα τῶν τοιούτων κακούργων.

Εἶναι ἀναμφίβολον ὅτι κατ’ αὐτάς τάς ἐνεργείας καί τάς προσπαθήσεις, κἀμμία οὐσιώδης δυσκολία, ἤ πραγματικός κίνδυνος δέν ἠμπορεῖ πλέον νά ὑπάρξῃ, ἀλλ’ οὔτε νά γεννηθῇ κανένα παραπόνον. //

Ἐκ τοῦ ἐναντίον δέ διαμαρτυρούμεθα ἐνώπιον θεοῦ καί ἀνθρώπων διά κάθε ἔλλειψιν καί ἐνδεχομένην περίστασιν.

Ὠφελοῦμαι ἀπό τήν παροῦσαν εὐκαιρίαν διά νά σᾶς προσφέρω, Ἐξοχώτατε, τήν ἔκφρασιν τῆς ὑπεραιξεραίτου ὑπολήψεώς μου.

Ἰωάννινα τῇ 15/27 Ἀπριλλίου 1831:

Ὁ εἰλικρινής φίλος σας

Μεχμέτ ρεσσίτ πασιᾶ ζαδές

(τ.σ) Μεχμέτ Ἐμίνης

Πασιᾶς ἐπιτροπικῶς τῶν πασαλικίων

Ἰωαννίνων, Αὐλῶνος καί Δελβινίου:

 

ΠΗΓΗ: ΓΑΚ, Αρχείο περιόδου Καποδίστρια, Γραμματεία Στρατιωτικών (1829-1833), φάκ. 82 (1831).

 


   [1]. Ο Στέριος Στορνάρης είναι αδελφός του Νικολού Στορνάρη, ο οποίος έπεσε ηρωικά στην έξοδο του Μεσολογγίου.
   [2]. Σατραζάμης < τ. sadrazam· ο μεγάλος βεζίρης, ο επικεφαλής της Υψηλής Πύλης. Η αναφορά του Κιουταχή Μεχμέτ Ρεσίτ ως σατραζάμη δεν δικαιολογείται, διότι ήταν σερδάρης (αρχιστράτηγος). 
   [3]. Χάλασε· σκότωσε.
   [4]. Δημήτριος Γ. Καλούσιος, «Τρικαλινά Σύμμεικτα», Μετέωρα, 44-45 (Τρίκαλα 1990-1991) 185· πρβ. Κώστας Σπανός, Θεσσαλικές Ενθυμήσεις 1404-1881. Τόμος Β΄: 1800-1881, Λάρισα 3014, 160-161.
   [5]. Έκοψαν· αποκεφάλισαν.
   [6]. Δέκα ώρα της νύχτας είναι η 4η πρωινή.
   [7]. Ο θυμησογράφος, εκ παραδρομής έγραψε 1829 ενώ πρόκειται για το έτος 1830.
   [8]. Γρηγόρης Ι. Πράππας, «Ενθυμήσεις από τα χωριά των Τρικάλων Αγία Κυριακή, Καρυές και Φλαμούλι (1755-1886)», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 36 (1999) 189· πρβ. Κώστας Σπανός, Θεσσαλικές Ενθυμήσεις…, σ. 161.
    [9]. Δημ. Λουκόπουλος, «Από έναν κώδικα διαλυμένου μοναστηριού του Ολύμπου», Ημερολόγιον της Μεγάλης Ελλάδος, Αθήναι 1936, 136· πρβ. Αλέξης Πολίτης, Το δημοτικό τραγούδι. Κλέφτικα, εκδόσεις «Ερμής», Αθήνα 1973, κζ΄· Κώστας Σπανός, Ενθυμήσεις και επιγραφές από την περιοχή της Δεσκάτης, 1585-1914, Λάρισα 1991, 69-70.
   [10]. Πολλές ευχαριστίες στον Γιώργο Μπλάντα για την υπόδειξη της επιστολής αυτής.
   [11]. Σιλικτάρης < τ. silahdar· σωματοφύλακας, φύλακας των όπλων του σουλτάνου ή του πασά,  επικεφαλής ακολούθων υψηλόβαθμου επαρχιακού αξιωματούχου.
   [12]. ΓΑΚ, Αρχείο Γεν. Γραμματείας (περιόδου κυβερνήτη Καποδίστρια, 1828-1833), φάκ. 206, αρ. 50.
   [13]. Ο Νίκος Θέος καταγόταν από το χωριό Χρύσω της Ευρυτανίας. Το 1812 σκότωσε, στον Φουρνά, τον αρματολό Κώστα Λεπενιώτη, αδελφό του Κατσαντώνη. Την περίοδο 1816-1817 διετέλεσε γραμματικός του Αλή πασά. Βλ. Ανάργυρος – Γιάννης Μαυρομύτης, «Λεπενιώτης και Νίκο-Θέος», Πανευρυτανική Ένωση, Ιστορία και Πολιτισμός Δημοτικής Ενότητας Φουρνά Ευρυτανίας, Πρακτικά Συνεδρίου, Αθήνα 2013, Α, 215, 220. Το 1843 εκλέχθηκε πληρεξούσιος των Αγράφων στην Εθνοσυνέλευση αυτού του έτους. Βλ. Χαράλαμπος Σ. Χατζηθάνος, Ο Φουρνάς των Αγράφων, εν Αθήναις 1967, 61.
   [14]. Μπουγιουρδί < τ. buyurdi ή  buyuruldi· διαταγή ενός ανώτατου αξιωματούχου, μεγάλου βεζίρη. Το μπουγιουρδί αυτό εξέδωσε ο Κιουταχής Ρεσίτ πασάς στις 27.11.1830, όπως αναφέρει ο γιος του Μεχμέτ Εμίν πασάς σε μία επιστολή του  προς τον Καποδίστρια. Βλ. το υπ’ αρ. 9/15.4.1831 έγγραφο.       

   [15]. Νικ. Κασομούλης, Ενθυμήματα Στρατιωτικά, εκδόσεις Κοσμαδάκη, τ. Γ, 345.
   [16]. Χριστόφορος Περραιβός, Ιστορία του Σουλίου και Πάργας, εν Αθήναις 1857, τ. Α, 24-26.
   [17]. Πρόκειται για τον Ευάγγελο Μπαλατσό, ο οποίος συμμετείχε στις εξεγέρσεις της Στερεάς Ελλάδας το 1836, 1847-1848 και στην επανάσταση της Θεσσαλίας το 1854. Βλ. Γιάννης Κολιόπουλος, Ληστές. Η Κεντρική Ελλάδα στα μέσα του 18ου αιώνα, Αθήνα 1979, 21, 45, 47, 54, 79.
   [18]. Δεν εντοπίσαμε πληροφορίες για τον αρματολό Κατζούμπα.
   [19]. Πρόκειται για τον αρματολό του Ραδοβισδίου Γιαννάκη Κουτελίδα από τη Χώσεψη (Κυψέλη) της Άρτας. Βλ. Κώστας Πετρονικολός, Το Βουλγαρέλι (Δροσοπηγή) Τζουμέρκων, Αθήνα 1977, 74· Χρ. Α. Στασινόποουλος, Λεξικό της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821, εκδόσεις Δεδεμάδη, Αθήνα (χ.χ.), Γ, 62.
   [20]. Μουσελίμης < τ. müselim· υποδιοικητής του βιλαετίου.
   [21]. Ο Κων. Ράδος, στο 2ο έγγραφό μας, παρακάτω, αναφέρει 180 θύματα.
   [22]. Πρόκειται για τον καπετάν Πούλιο Ταμπάκη. Βλ. Κώστας Σπανός, «Ο τσαριτσανιώτης αρματολός και αγωνιστής του 1821 Πούλιος Ταμπάκης, Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 29 (1996) 3-9.
   [23]. Ήταν δύο αδελφοί, ο Μιχάλης και ο Αναγνώστης. Ο Μιχάλης σκοτώθηκε στη μάχη της Άράχοβας το 1828 και ο Αναγνώστης πέθανε μετά το 1872. Βλ. Κώστας Σπανός, «Δέκα έγγραφα των ολύμπιων αγωνιστών Αναγνώστη και Μιχάλη Πιτσάβα», Μακεδονικά, 31 (Θεσσαλονίκη 1998) 171-183.
   [24]. Στο υπ’ αρ. 7/22.12.1830 έγγραφο αναφέρεται ότι οχυρώθηκε αρχικά στη Μονή του χωριού Χρύσω και στη συνέχεια στη γέφυρα της Τατάρνας.
   [25]. Είναι η σημερινή Μοσχοκαρυά.
   [26]. Η πρώτη ελληνοτουρκική μεθοριακή γραμμή δεν είχε οριστεί ακόμα και οι Οθωμανοί παρέμεναν ακόμα στη Λαμία.
   [27]. Ο Θανάσης Μάνταλος ήταν αρματολός των Χασίων. Βλ. Κώστας Σπανός, Άγνωστοι θεσσαλοί κλεφταρματολοί, αγωνιστές του 1821, εκδ. οίκος Αντ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2005, 251-275.
   [28]. Ο Δημήτρης Κατσαρός ήταν αρματολός του Κλεινοβού (Κλεινού) της Καλαμπάκας την περίοδο 1827-1835. Τον σκότωσαν οι Οθωμανοί το 1836 Βλ. Π. Αραβαντινός, Δημοτικά τραγούδια της Ηπείρου, εν Αθήναις 180, 93-94.
   [29]. Για τους αρματολούς αυτούς δεν εντοπίσαμε πληροφορίες.
   [30]. Τα αδέλφια του Νικολού Στορνάρη.
   [31]. Πρόκειται για τον Νικόλαο Μπλαχάβα, εγγονό του παπα-Θύμιου Μπλαχάβα. Βλ. Κώστας Σπανός, Άγνωστοι θεσσαλοί κλεφταρματολοί…, σ. 210-213.
   [32]. Για τον Δούλα < Δούλο (Χριστόδουλο) Γώγου δεν εντοπίσαμε πληροφορίες.
   [33]. Ο Καλλίνικος (Κώστας) Τσιάρας είναι αδερφός του Νικοτσάρα. Βλ. Γιώργος Θ. Μπλάντας, «Πληροφορίες για τους Τσαραίους. Ανέκδοτα έγγραφα των ολύμπιων αγωνιστών (1825-1844)», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 67 (2015) 129-135.
   [34]. Περ. Δουλμές, «Ένα μπουγιουρντί του 1836 για την δίωξη των θεσσαλών κλεφταρματολών», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 8 (1985) 185-189.
   [35]. Σατραζάμης < τ. sadriazam· πρωθυπουργός. Εδώ είναι ο διοικητής της Ηπείρου και της Θεσσαλίας.
   [36]. Μπέη ζαντές· ο γιος του μπέη.
   [37]. Σαταραζέμης < Σατραζάμης.
   [38]. Μάσουν· μαζέψουν, συγκεντρώσουν.
   [39]. Ασκέρι < τ. asker· στρατός.
   [40]. Ζητούνι· η Λαμία.
   [41]. Χουσμέτι < τ. < τ. hizmet· υπηρεσία, αγγαρεία.
   [42]. Σταφνίζομαι· συνενοούμαι, κανονίζω τις υποθέσεις μου.
   [43]. Τζιπανές < τ. cephane· αποθήκη για τα όπλα, πυρομαχικά, πολεμοφόδια.
   [44]. Στο αριστερό περιθώριο του εγγράφου.
   [45]. Μουχαφίζης < τ. muhafiz· φύλακας, φρούραρχος.

 

ΘΕΣΣΑΛΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ
ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΕΚΔΟΤΗΣ: ΚΩΣΤΑΣ ΣΠΑΝΟΣ
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΒΑΣΙΛΗΣ Κ. ΣΠΑΝΟΣ, Δρ Ιστορίας
Ασκληπιού 68, 412 22 ΛΑΡΙΣΑ
τηλ. 2410-626.016, κιν. 6972-460.484
e-mail: kspanos.thessaliko@otenet.gr
www.thessaliko.gr




Αν το άρθρο μας σας άρεσε, πατήστε


Δείτε επίσης...

από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο - Η παρουσία του παιδιού στο δημοτικό τραγούδι
από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο - Η σκόνη της Σαχάρας
από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο - Στ. Βαρδάκας Ένας Καλλιπευκιώτης της Βιέννης
από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο - Βουναίνων Νικόλαος
από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο - H Τρίκκα-Τρίκκη
από το Θεσσαλικό Ημερολόγιο - Η Θεσσαλία στο έργο του περιηγητή Ηρακλείδη
comments powered by Disqus
Πανεπιστήμιο Frederick
Θεσσαλία TV Newsletter
Συμπληρώστε το e-mail σας και διαβάστε το καθημερινό newsletter μας !

Αγγλικά Γερογιόκας - Σπουδές στην Ευρώπη
ΚΤΕΛ Μαγνησίας E-Ticket
Εστιατόριο - Ψαροταβέρνα ΓΑΛΑΞΙΑΣ
  ^